a

Müəllif haqqları qorunur! Saytdakı materialların istifadəsi (elektron və yazılı formada) qəti qadağandır!

(051) 229-49-80

info@incilab.az
Bakı ş., Bül-Bül pr., 58G,

Son yazılar

* 1113

İş saatları 08:00 - 22:00

Bazar Qeyri-iş günü

(012) 493-80-47/48

info@incilab.az

Mərkəzi Laboratoriya

Bakı ş., Bül-Bül pr., 58G,

E-RANDEVU

BÜTÜN LABORATOR TESTLƏR

11-DEOKSİKORTİZOL

Sinonim: Compound S

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: <8 ng/mL

İstifadəsi: 11 β-hidroksilaza çatış­maz­lığı ilə əlaqədar adrenokortikal hiperplaziya, adrenal karsinomalar və ACTH səviyyəsinin artdığı hal­larda serumda 11-deoksikortizolun səviyyəsi də artır

17-HİDROKSİPPRO­GES­TERON, EKSTRAKSİYALI

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq rit­mi var. Səhərlər 17-OH proqesteron səviyyəsi maksimum olur

İş prinsipi: Ekstraksiya + RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 17-Hidroksiproqesteron ilə eyni

İstifadəsi: Xüsusilə körpə yeni do­ğulan mərhələdə digər hormonların çarpaz reaksiya verməsi ilə əlaqədar olaraq 17-Hidroksiproqesteronun eks­­trak­­siyadan sonra təyini fay­da­lıdır. Ekstraksiya sayəsində yalançı yüksək nəticələrin qarşısı alınır

17-HİDROKSİPROGESTERON

Sinonim: 17-OH progesteron

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:200 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq ritmi var. Səhərlər 17-OH pro­qesteron səviyyəsi maksimum olur

İş prinsipi: RIA

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 9.0-50.0 ng/mL
Yenidoğulan 0.3-5.6 ng/mL
<7 gün 0.2-2.3 ng/mL
7 gün-5 yaş 0.1-0.9 ng/mL
6-15 yaş 0.1-1.0 ng/mL
16-50 0.2-1.0 ng/mL
>50 yaş 0.2-0.5 ng/mL
Hamilə 0.2-1.0 ng/mL
Menopauza 0.1-0.5 ng/mL
Follikulyar faza 0.2-1.0 ng/mL
Pik 0.2-1.0 ng/mL
Lüteal faza 0.2-3.0 ng/mL

İstifadəsi: 11-Hidroksilaza və ya 21-Hidroksilaza çatışmazlığı ilə əlaqəli olan kongenital adrenal hiper­pla­zi­yalar üçün ən əlverişli skrininq test­dır. Hirşutizm və ya sonsuzluğu olan qadınlarda, adult-onset kongenital ad­renal hiperplaziyaların qiymətlən­diril­məsində və kongenital adrenal hiperplaziya səbəbi ilə qliko­kor­tikoid müalicəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur

17-KETOSTEROİDLER

Sinonim: 17-KS

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə toplanmalıdır. 6N HCL və ya bor turşusu üzərinə toplanan nümu­nələr də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens:

<1 yaş <1 mg/gün
2-5 yaş 1-2 mg/gün
6-11 yaş 1-4 mg/gün
Kişi Qadın
12-15 yaş 5-12 mg/gün 3-10 mg/gün
16-30 yaş 9-22 mg/gün 6-15 mg/gün
>30 yaş 8-20 mg/gün 6-15 mg/gün

İstifadəsi: Kişilərdə androgen mən­şəli adrenal və testikuliyar, qadın­larda isə androgen mənşəli adrenal hormon sintezinin qiymətləndi­ril­mə­sində istifadə olunur. Bununla yanaşı adrenal androgen sintezinin qiymət­ləndirilməsində qanda DHEA-S miq­darının təyini daha qiymətlidir. Testikulyar şişlər, lütein hüceyrəli yümürtalıq karsinoması, Cushing xəstəliyi, ektopik ACTH sintez edən şişlər, adrenal şişlər, stres, hami­lə­liyin son trimesteri və Stein-Le­venthall sindromunda 17-KS sə­viy­yəsi artır, ikincili qadın hipoqo­nadizmi, hipotiroidizim və birincili hipoqonadizmində (Kleinifelter sind­romu, kastrasiya və s.) 17-KS səviyyəsi azalır

17-KS (17-KETOSTEROİDLER)

Sinonim: 17-KS

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə toplanmalıdır. 6N HCL və ya bor turşusu üzərinə toplanan nümu­nələr də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens:

<1 yaş <1 mg/gün
2-5 yaş 1-2 mg/gün
6-11 yaş 1-4 mg/gün
Kişi Qadın
12-15 yaş 5-12 mg/gün 3-10 mg/gün
16-30 yaş 9-22 mg/gün 6-15 mg/gün
>30 yaş 8-20 mg/gün 6-15 mg/gün

İstifadəsi: Kişilərdə androgen mən­şəli adrenal və testikuliyar, qadın­larda isə androgen mənşəli adrenal hormon sintezinin qiymətləndi­ril­mə­sində istifadə olunur. Bununla yanaşı adrenal androgen sintezinin qiymət­ləndirilməsində qanda DHEA-S miq­darının təyini daha qiymətlidir. Testikulyar şişlər, lütein hüceyrəli yümürtalıq karsinoması, Cushing xəstəliyi, ektopik ACTH sintez edən şişlər, adrenal şişlər, stres, hami­lə­liyin son trimesteri və Stein-Le­venthall sindromunda 17-KS sə­viy­yəsi artır, ikincili qadın hipoqo­nadizmi, hipotiroidizim və birincili hipoqonadizmində (Kleinifelter sind­romu, kastrasiya və s.) 17-KS səviyyəsi azalır

2.5-HEGZANDİON

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı:5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndə­ril­məlidir

İş prinsipi: Qaz xromatoqrafiya (GC)

Referens: <0.5 mg/L

İstifadəsi: n-hegzan ilə işləyən şəxs­lərə bu maddənin nə qədər təsir et­diyini təyin etmək üçün istifadə olunur

25-HİDROKSİ XOLEKALSİFEROL (VİTAMİN D3)

Sinonim: 25-Hidroksi xolekal­si­ferol; 25 (OH) Kalsiferol; Kalsiferol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 10-40 ng/mL

İstifadəsi: Kalsium və fosfor me­tobolizması üçün çox əhəmiyyətlidir. Plazmadakı səviyyəsi şəxsin qida ilə qəbul etdiyi D vitamininin səviy­yəsini göstərir. Qida ilə az qəbulu, bəzi qaraciyər xəstəlikləri, Vit D 25 hidroksilaza fermentinin aktivliyinin azalması və qeyri tropik sprue ilə əlaqəli malabsorbsiyalarda serumda vitamin D səviyyəsi azalır (Həm­çi­nin Bax1,25-dihidroksi vitamin D3)

25-HİDROKSİ XOLEKALSİFEROL (VİTAMİN D3)

Sinonim: 25-Hidroksi xolekal­si­ferol; 25 (OH) Kalsiferol; Kalsiferol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 10-40 ng/mL

İstifadəsi: Kalsium və fosfor me­tobolizması üçün çox əhəmiyyətlidir. Plazmadakı səviyyəsi şəxsin qida ilə qəbul etdiyi D vitamininin səviy­yəsini göstərir. Qida ilə az qəbulu, bəzi qaraciyər xəstəlikləri, Vit D 25 hidroksilaza fermentinin aktivliyinin azalması və qeyri tropik sprue ilə əlaqəli malabsorbsiyalarda serumda vitamin D səviyyəsi azalır (Həm­çi­nin Bax1,25-dihidroksi vitamin D3)

5-HIAA (5-HİDROKSİİNDOLASETAT TURŞUSU)

Sinonim:  5-HIAA; 5-OH-indolase­tat turşusu

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Asetat turşusu üzərinə toplanılmalıdır. 6N HCl və Bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilə bilər

Xəstənin hazırlanması: Tərkibində serotonin olan badımcan, pomidor, qoz, banan, fındıq, fısdıq, avakado və s. kimi bəzi qidalar son 72 saat müd­dətində qəbul edilməməlidir. Həm­çinin son 72 saat ərzində isti­fa­də olunan dərmanlar haqqında məlu­mat verilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: 10.4-31.2 μmol/gün

İstifadəsi: Karsinoid şişlərin diaq­nozunda istifadə olunur. Həmçinin celiac sprue, whipple xəstəliyi və bronx karsinomalarında 5-HIAA sə­viyyəsi artır, depressiya, nazik bağır­sağın rezeksiyası, fenilke­tonuriya və Hartnup xəstəliyində isə bu göstərici azalır

5-HİDROKSİ TRİPTAMİN (SEROTONİN)

Sinonim:5-OH triptamin

Nümunə növü: Serum

Nümunə< qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Xəstənin hazırlanması: Serotonin tərkilbi qoz, banan, badımcan, po­midor, fındıq, fıstıq, avokado və s. bəzi meyvə və tərəvəzlər son 72 saat ərzində yeyilməməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Serum >15 yaş 50-230 ng/mL

İstifadəsi: Karsinoid şişlərin di­aq­noz və müalicəsinin  müşahidəsində istifadə olunur. Karsinoid sindrom, miqren, şizofreniya, esensial hiper­ten­ziya, Huntington xəstəliyi və Duchenne əzələ distrofiyasında se­rumda serotonin miqdarıartır. Dum­ping sindromu, kəskin bağırsaq obstruksiyası, kistik fibrozis və kəs­kin miokard infarktında da se­rotonin səviyyəsində yüngül yüksəlmə ola bilər. Litium, MAO inhibitorları, me­tildopa, morfin və rezerpin isti­fadəsi serotonin səviyyəsinə tesir edə bilər

5-HİDROKSİİNDOLASETAT TURŞUSU

Sinonim:  5-HIAA; 5-OH-indolase­tat turşusu

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Asetat turşusu üzərinə toplanılmalıdır. 6N HCl və Bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilə bilər

Xəstənin hazırlanması: Tərkibində serotonin olan badımcan, pomidor, qoz, banan, fındıq, fısdıq, avakado və s. kimi bəzi qidalar son 72 saat müd­dətində qəbul edilməməlidir. Həm­çinin son 72 saat ərzində isti­fa­də olunan dərmanlar haqqında məlu­mat verilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: 10.4-31.2 μmol/gün

İstifadəsi: Karsinoid şişlərin diaq­nozunda istifadə olunur. Həmçinin celiac sprue, whipple xəstəliyi və bronx karsinomalarında 5-HIAA sə­viyyəsi artır, depressiya, nazik bağır­sağın rezeksiyası, fenilke­tonuriya və Hartnup xəstəliyində isə bu göstərici azalır

5-NT (5-NUKLEOTİDAZA)

Sinonim: 5-NT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 2-10 U/L

İstifadəsi: Hepatobiliar xəstəliklərin qiymətləndirilməsində istifadə olunur. İntra və ya ekstrahepatik biliar obstruksiyalar, qaraciyərin bəd xassəli törəmələri, biliar sirroz və hamiləliyin son trimesterində 5-NT səviyyəsi yüksəlir

5-NUKLEOTİDAZA

Sinonim: 5-NT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 2-10 U/L

İstifadəsi: Hepatobiliar xəstəliklərin qiymətləndirilməsində istifadə olunur. İntra və ya ekstrahepatik biliar obstruksiyalar, qaraciyərin bəd xassəli törəmələri, biliar sirroz və hamiləliyin son trimesterində 5-NT səviyyəsi yüksəlir

A1AT (ALFA-1 ANTİTRİPSİN)

Sinonim: A1AT; AAT; ∞1-Anti­trip­sin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

< 7 gün 100-270 mg/dL
7gün-5yaş 80-20 mg/dL
> 5 yaş 80-200 mg/dL

İstifadəsi: Pozitiv kəskin faza rea­gentlərindəndir. Protein elektro­fo­rezində ∞1 lentinin böyük hissəsini təşkil edir. Həmçinin serumda ən yük­sək konsentrasiyada olan proteza inhibitorudur. Hər cür infeksiya, to­xuma nekrozu, travmalar, oral kon­tra­septivlərin istifadəsi və hamiləlik zamanı AAT səviyyəsi yüksəlir. AAT-nin  səviyyəsinin həddən artıq düş­məsi zamanı xroniki ağciyər və qaraciyər xəstəlikləri inkişaf edə bilər. Ağır dərəcəli irsi AAT çatış­mazlıqları zamanı xüsusilə uşaqlarda neonatal hepatit sindromu və infantil sirroz kimi ağır klinik mənzərələr inkişaf edə bilər. Böyüklərdə isə em­fizema və xroniki bronxit kimi  xro­niki ağciyər xəstəliklərinin inkişafına şərait yarada bilər.

AAT (ALFA-1 ANTİTRİPSİN)

Sinonim: A1AT; AAT; ∞1-Anti­trip­sin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

< 7 gün 100-270 mg/dL
7gün-5yaş 80-20 mg/dL
> 5 yaş 80-200 mg/dL

İstifadəsi: Pozitiv kəskin faza rea­gentlərindəndir. Protein elektro­fo­rezində ∞1 lentinin böyük hissəsini təşkil edir. Həmçinin serumda ən yük­sək konsentrasiyada olan proteza inhibitorudur. Hər cür infeksiya, to­xuma nekrozu, travmalar, oral kon­tra­septivlərin istifadəsi və hamiləlik zamanı AAT səviyyəsi yüksəlir. AAT-nin  səviyyəsinin həddən artıq düş­məsi zamanı xroniki ağciyər və qaraciyər xəstəlikləri inkişaf edə bilər. Ağır dərəcəli irsi AAT çatış­mazlıqları zamanı xüsusilə uşaqlarda neonatal hepatit sindromu və infantil sirroz kimi ağır klinik mənzərələr inkişaf edə bilər. Böyüklərdə isə em­fizema və xroniki bronxit kimi  xro­niki ağciyər xəstəliklərinin inkişafına şərait yarada bilər.

ABO QRUPLARI (QAN QRUPLARI və Rh TƏYİNİ)

Sinonim: ABO qrupları

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­nin adı mütləq sınaq şüşəsinin üzə­rində olmalıdır

İş prinsipi: Sınaq şüşəsində aglu­tinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

İstifadəsi: Qan qrupları və Rh tip­lən­dirilməsində istifadə olunur

ABSES MATERİALININ KULTİVASİYASI

Sinonim: irin kultivasiyası

Nümunə növü: Abses materialı

Nümunə qabı: Steril qab və ya trans­port qidalı mühiti

Nümunənin alınma qaydası: Abse­sin kapsulasından içəriyə daxil ola­raq material alınır

Xəstənin hazırlanması: Absesin sət­­hi antiseptik maddə ilə təmizlən­məlidir

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Abses əmələ gəlməsinə səbəb ola bilən aerob bakteriyaların izolə olunması

AC QLOBULİN (FAKTOR V)

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

ACA (ANTİ-KARDİOLİPİN ANTİCİSİMLƏRİ İgM və İgG)

Sinonim: ACA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: “Antifosfolipid antici­simi” termini ümumiyyətlə neqativ yüklü fosfolipidlərə qarşı əmələ gə­lən anticisimlər üçün istifadə olu­nur. Bu fosfolipidlərdən ən çox kar­dio­lipinə qarşı əmələ gələn anticismlər yoxlanılır. Antikardiolipin antisi­cim­ləri SLE, lupusa bənzər xəstəliklər, bəd xassəli törəmələr, infeksiyalar, dərman mənşəli lupus sindromları və yaşlılarda müşahidə oluna bilər. Rev­­matik xəstəliklərdə tapılan anti­posfolipid anticisimləri adətən IgG tipində və yüksək titrdə olur. İn­fek­siya, dərman və bəd xassəli törəmə mənşəli anticisimlər isə adətən IgM tipində olur. Həmçinin venoz və ar­te­rial tromboz, trombositopeniya, se­rebral-vaskulyar proseslər və tək­rar­lanan fetal düşüklərlə müşayiət olu­nan antifosfolipid sindromunda da qanda antikardiolipin anticisimləri ta­pılır. Anticisim səviyyələri zaman keçdikcə, tədricən dəyişmədiyindən müşahidəsi tövsiyə olunmur. Sərhəd dəyərlərə yaxın nəticələr və tək­ba­şı­na IgM pozitivliyi diqqətlə qiymət­ləndirilməlidir. Antifosfolipid sind­romu olan xəstələrin çoxunda orta və yüksək dərəcədə IgG pozitivliyi və ya IgM və IgG pozitivliyi birlikdə olur (Bax Antifosfatidilserin və be­ta-2 qlikoprotein 1 anticisimləri)

ACE (ANGİOTENZİN ÇEVİRİCİ FERMENT)

Sinonim: ACE (Angiotensin Con­verting Enzyme)

Nümunə növü: Heparinli plazma, BOM, bronxoalveolyar lavaj mayesi

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şü­şəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şü­şəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Qan alın­maz­dan 12 saat əvvəl ACE inhibi­torlarının istifadəsi kəsilməlidir

İş prinsipi: Türbidimetrik, kinetik

Referens: 8-52 U/L (plazma)

İstifadəsi: Sarkoidozun diaqnos­tika­sında istifadə olunur. Aktiv sar­koidoz zamanı ACE səviyyəsi >35 U/L olur. Həmçinin kəskin və xro­ni­ki bronxit, ağciyər fibrozu, revmo­toid artrit, servikal adenit, birləşdirici toxuma xəstəlikləri, Gaucher xəstə­liyi, hipertiroidizim, histoplazmoz və digər göbələk xəstəlikləri zamanı ACE miqdarı arta bilər

AChR (ASETİLXOLİN RESEPTOR ANTİCİSİMİ)

Sinonim: AChR

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Radio receptor assay

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <0.5 nmol/L

İstifadəsi: Myasteniya Gravis-in di­aq­nozunda istifadə olunur. Myas­te­niya Gravis-in generalizə olunmuş və okulyar formalarının, xəstəliyin remis­siyasının və immunsupressiv müa­licənin müşahidəsi üçün əhə­miy­yətlidir. Bununla bərabər xəstəliyin şiddətinin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olun­mur. Həmçinin timoma, amiotrofik lateral skleroz və auto­im­mun qaraciyər xəstəliklərində də AChR səviyyəsi yüksək ola bilər

ACLIQ QAN ŞƏKƏRİ (QLÜKOZA)

Sinonim: Aclıq qan şəkəri; AQŞ

Nümunə növü: Serum, florid/ok­sa­latlı plazma

Nümunə qabı: Boz qapaqlı sınaq şüşəsi (florid/oksalatlı plazma), Qır­mızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum)

Nümunə miqdarı: 200μL

Nümunənin alınma qaydası: Qır­mı­zı qapaqlı sınaq şüşəsinə qan alı­nıbsa gecikmədən sentrifuqadan ke­çi­rilərək serumu tez ayrılmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 8 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: Se­rum ayrılmadan qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsində saxlanılmış qan

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 45-96 mg/dL
Yarımçıq doğulan 20-60 mg/dL
<7 gün 40-60 mg/dL
7 gün-1 ay 50-80 mg/dL
2 ay-15 yaş 60-100 mg/dL
16-60 yaş 70-100 mg/dL
>60 yaş 80-115 mg/dL

İstifadəsi: Karbohidrat metobo­liz­mi­nin qiymətləndirilməsiondə istifadə olunur

ACTH (ADRENOKORTİKOTROP HORMON)

Sinonim: ACTH; Kortikotropin

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı:  Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir. Nümunənin alınma zamanı əhəmiyyətlidir. Plazmadakı ACTH miqdarı  saat 06.00 – 08.00 arasında maksimum, 21.00 – 22.00 arasında isə minimum səviyyədə olur. Bundan başqa hamiləlik, mens­trual sikl və stres zamanı da plaz­madakı səviyyə dəyişir

İş prinsipi: RIA

Referens:

Səhər <100 pg/ml
Axşam <80 pg/ml

ADA (ADENOZİN DEAMİNAZA)

Sinonim: ADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 ml

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 5-20 U/L

Istifadəsi: Hepatit, sirroz, hemaxro­matoz, prostat və sidik kisəsi kar­sinomaları, hemolitik anemiya, tala­semiya major, vərəm, autoimmun xəstəliklər, infeksion mononukleoz və ürək çatışmazlığında serumda ADA miqdarı artır

ADACIQ HÜCEYRƏ ANTİCİSMİ (İSLET ADACIQ ANTİCİSMİ)

Sinonim: Pankreas islet cell anti­ci­simi; ICA; Adacıq anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet (DM) xəstələrinin 90%-də pozitivdir. I tip DM-da klinik əlamətlər başlamazdan bir neçə il əvvəl anticisim tapıla bi­lər. Diabeti olmayanlarda pozitiv çı­xması I tip DM-a meyilliyi göstərir. Birinci dərəcəli yaxın qohumlarında I tip DM olan şəxslərdə, aşağı dərə­cədə ICA pozitivliyi varsa, gələ­cəkdə I tip DM inkişaf etmə ehtimalı 40%, yüksək titrdə ICA pozitivliyi varsa 100% -dir. Həmçinin şəkərli diabetin I və II tiplərinin diferen­sasiyasında da istifadə olunur

ADENOVİRUS ANTİGENİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Kip qapaqlı qabda, soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 10 g

İş prinsipi: Lateks aqqlütinasiya

Referens: Neqativ

ADENOZİN DEAMİNAZA

Sinonim: ADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 ml

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 5-20 U/L

Istifadəsi: Hepatit, sirroz, hemaxro­matoz, prostat və sidik kisəsi kar­sinomaları, hemolitik anemiya, tala­semiya major, vərəm, autoimmun xəstəliklər, infeksion mononukleoz və ürək çatışmazlığında serumda ADA miqdarı artır

ADENOZİN DEAMİNAZA (Maye)

Nümunə növü: Beyin-onurğa beyni mayesi, maye

Nümunə qabı:  Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 ml

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens:

Beyin onurğa beyni mayesində <6 U/L
Maye >40 U/L

İstifadəsi: Əsasən vərəm  eksudat­la­rı­nın və vərəm meningitinin təyi­nin­də istifadə olunur. Limfoma, siste­mik qırmızı qurdeşənəyi (SLE) və ade­no­karsinomalar zamanı da ma­yedəki ADA səviyyəsi yüksələ bilər

ADH (ANTİDİURETİK HORMON)

Sinonim: ADH; Vazoperssin; Argi­nin vazopressin hormon; AVP

Nümunə növü: EDTA-lı Plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­­lizə uğramadan soyuq şəraitdə tə­cili ayrılmalı və soyuq şəraitdə gön­dərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Plazmadakı ADH səviyyəsinə təsir edən bir çox fak­­tor var. Ayaq üstə durmaq, ağrı, sters, gimnastika, plazma osmol­yar­lı­ğının (osmolalite) artması və qanın həc­minin, yaxud, arterial təzyiqin azal­ması və gecələr ADH ifrazı artır, isti­ra­hət, hipoosmolyarlıq, qanın həc­­minin art­ması və hipertenziya zamanıisə aza­lır. Həmçinin xlor­pro­pa­mid, tiazid, di­u­retk­lər və s. dər­manlar da ADH ifrazını artırır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq və nümunənin tam qan olaraq göndərilməsi

Referens: <8 pg/mL

İstifadəsi: Ektopik ADH ifraz edən şiş­lər, kəskin intermittant porfiriya, Gu­illian-Barre sindromu, beyin şiş­ləri, vas­kulyar və infeksion beyin xəs­təlik­lə­ri, pnevmoniya, ağciyər və­rəmi, və­rəm meningiti və beyin mən­şəli şə­kər­siz diabet, psixogen poli­dipsiya və nef­rotik sindromda ADH səviyyəsi azalır. Mərkəzi və nefro­gen şəkərsiz diabet və ya psixogen polidipsiyanın diffe­ren­sial diaqnos­i­kası üçün ADH stimuli­yasiya testləri istifadə olunur

ADRENOKORTİKOTROP HORMON

Sinonim: ACTH; Kortikotropin

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı:  Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir. Nümunənin alınma zamanı əhəmiyyətlidir. Plazmadakı ACTH miqdarı  saat 06.00 – 08.00 arasında maksimum, 21.00 – 22.00 arasında isə minimum səviyyədə olur. Bundan başqa hamiləlik, mens­trual sikl və stres zamanı da plaz­madakı səviyyə dəyişir

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­siz hemoliz, lipemiya, nümunənin tam qan formasında göndərilməsi

Referens:

Səhər <100 pg/ml
Axşam <80 pg/ml

İstifadəsi: Hipofiz vəzinin fun­kiyasını göstərir. Hiperkortizolizm (Cushing sindromu, ektopik ACTH sindromu və ektopik CRH ifrazı), hipokortizolizm (Addison xəstəliyi, ikincili  adrenal çatışmazlıq, hipota­lamus hormonlarının çatışmazlığı), kongenital adrenal hiperplaziya və adrenal karsinomaların differensial diaqnostikasında istifadə olunur

AFP (ALFA-FETOPROTEİN)

Sinonim: AFP; ∞ -Fetoprotein

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens:

>6ay <14ng/mL

İstifadəsi: Hepatosellular rüşeym hüceyrəli (nonseminomalar) karsino­malarda istifadə olunan onko­mar­kerdir. Xüsusilə hepatosellular kar­sinomalarda proqnozun və müa­li­cənin effektivliyinin müşahidəsi ba­xımından çox faydalıdır. Rüşeym hü­ceyrəli karsinomaların təsnifatı və dərəcələndirilməsində hCG ilə bir­lik­tə istifadə olunur. Digər bəzi xər­çənglərdə də (məs. pankreas, mədə, yoğun bağırsaq, ağciyər və s.) AFP səviyyəsi yüksələ bilər. Həmçinin sirroz, hepatit və alkaqol ilə əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri kimi bəzi xoş­xassəli proseslərdə də serumda AFP səviyyələrində yüksəlmə müşahidə oluna bilər (Bax Cədvəl-7). Ha­mi­ləlik müddətində maternal AFP sə­viyyəsinin ölçülməsidə əhəmiyyət­li­dir. Maternal AFP 12-ci həftədən eti­barən artmağa başlayır (hamiləlikdə AFP-nin istifadəsi üçün  bax: Üçlü skrininq testi və AFP – hamiləlik).

AGA (ANTİ-GLİADİN ANTİCİSİMLƏRİ IgA və IgG)

Sinonim: Gliadin anticisimləri; AGA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

İstifadəsi: Qluten adlı zülala qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. Xüsusilə seliyakiya (Celiac) xəstəliyi və digər qlutenə həssas bagırsaq patolo­gi­yaları (dermatitis herpetiformis və s.) üçün skrininq test kimi istifadə olu­nur. Həm­çinin diaqnozu təsdiq­lənmiş xəs­tələrdə qlutensiz pəhrizin müşahi­də­sində də əhəmiyyətlidir. Se­li­yakiya xəs­təliyində IgG sin­fin­dən olan anti­cisimlərin həssaslığı da­ha yüksəkdir. IgA quruluşlu antici­sim­lərin səviyyəsi isə qlutensiz pəh­riz ilə azalır. Glutenə məruz qaldıqda isə, bəzən klinik  simptomlar  mey­da­na çıxmazdan bir neçə ay əvvəl hər iki anticisim nəzərə çarpacaq də­rə­cədə yüksələ bilər

AGBM (ANTİ-QLOMERULYAR BAZAL MEMBRAN ANTİCİSİMİ)

Sinonim: AGBM; Qlomerulyar bazal membran anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Qlomerulonefrit, Good­pasteur (Qudpasçer) sindromu və na­dir hallarda isə idiopatik ağciyər fib­rozunun diaqnozunun müəyyən edil­məsi və bu xəstəliklərin qiymətlən­dril­məsində istifadə olunur. Böyrək yumaqcığının bazal membranında olan IV tip kollagenə qarşı əmələ gələn anticisimdir. Eyni zamanda  al­veolyar bazal membranla çarpaz re­ak­siya verir və bu xüsusiyyəti ilə  Goodpasteur sinromunun diaqnosti­kasında da istifadə olunur. AGBM normal populyasiyada olmamalıdır

AGRİNİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

AGRİNİN VAZOPRESSİN HORMON (ANTİDİURETİK HORMON)

Sinonim: ADH; Vazoperssin; Argi­nin vazopressin hormon; AVP

Nümunə növü: EDTA-lı Plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­­lizə uğramadan soyuq şəraitdə tə­cili ayrılmalı və soyuq şəraitdə gön­dərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Plazmadakı ADH səviyyəsinə təsir edən bir çox fak­­tor var. Ayaq üstə durmaq, ağrı, sters, gimnastika, plazma osmol­yar­lı­ğının (osmolalite) artması və qanın həc­minin, yaxud, arterial təzyiqin azal­ması və gecələr ADH ifrazı artır, isti­ra­hət, hipoosmolyarlıq, qanın həc­­minin art­ması və hipertenziya zamanıisə aza­lır. Həmçinin xlor­pro­pa­mid, tiazid, di­u­retk­lər və s. dər­manlar da ADH ifrazını artırır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq və nümunənin tam qan olaraq göndərilməsi

Referens: <8 pg/mL

İstifadəsi: Ektopik ADH ifraz edən şiş­lər, kəskin intermittant porfiriya, Gu­illian-Barre sindromu, beyin şiş­ləri, vas­kulyar və infeksion beyin xəs­təlik­lə­ri, pnevmoniya, ağciyər və­rəmi, və­rəm meningiti və beyin mən­şəli şə­kər­siz diabet, psixogen poli­dipsiya və nef­rotik sindromda ADH səviyyəsi azalır. Mərkəzi və nefro­gen şəkərsiz diabet və ya psixogen polidipsiyanın diffe­ren­sial diaqnos­i­kası üçün ADH stimuli­yasiya testləri istifadə olunur

AKTİV PARSİAL TROMBOPLASTİN ZAMANI

Sinonim: aPTT, Parsial trombo­plas­tin zamanı, PTT

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μl

Nümunənin alınma qaydası: nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir. Xəstənin hazırlanması: Xəstə he­parin qəbul edirsə növbəti dozadan 1 saat əvvəl nümunə alınmalıdır. He­parin vurulan qoldan qan alınma­malıdır.

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, hemolizli, heparinli nümu­nələr, uyğun olmayan qan/anti-koauqulyant nisbəti

Referens: 25-36 san

İstifadəsi: Daxili (intrensek) laxta­lanma sisteminin qiymətləndirilməsi, heparin müalicəsinin nəzarətdə sax­lanılması, A və B hemofiliyanın skri­ninqi, II, V, VIII, IX, X, XI və XII faktorların kongenital çatışmazlıq­la­rının skrininqi, DIC, disfibrino­ge­ne­miya, qaraciyər çatışmazlığı, dövr edən anti-koaqulyantlar və K vita­mini çatışmazlığının qiymətləndiril­məsində istifadə olunur

AKTİV PROTEİN C RESİZTENTLİYİ

Sinonim: APC rezistentliyi

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 ml

Nünumə alma: nümunə alındıqdan sınra plazma hemolizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: lax­talanmış, hemolizə uğramış, hepa­rinli nümunələr, qan/antikoaqulyant nisbəti düz olmayan nümunələr

Referens: APC rezistentliyi normallaşdırma əmsalı: 0.69-1.56. APC rezistentliyi normallaşdırma nisbəti/FV Leiden: 0.86-1.10

İstifadəsi: Əsasən faktor V Leiden mutasiyası ilə əlaqədar olaraq inkişaf edən APC rezistentliyinin araşdırıl­masında skrininq test kimi istifa­də­ olunur. Test iki formada aparılır və nəticə verilir. Birinci formada (APC rezistentliyi normallaşdırma əmsalı), xüsusilə kumadin istifadə edən xəs­tələrdə protein C və S miqdarı azal­dığı üçün aşağı nəticələr əldə oluna bilər. Referensdan kiçik nəticələr APC rezistentliyini və ya protein C və S miqdarının az ola biləcəyini gös­tərir. İkincisində isə (APC re­zistentliyi normallaşdırma nisbəti/FV Leiden) yalnız APC rezistentliyi qiy­mətləndirilir. Oral antikoaqul­yant­la­rın istifadəsi bu testə təsir göstərmir və referensdən kiçik nəticələr APC rezistentliyini göstərir

AKTİV VİTAMİN D3 (Vitamin 3 -1.25 Dihidroksi xolekalsiferol)

Sinonim: Aktiv vitamin D3

Nümunə növü: Serum (dondu­ru­la­raq saxlanılmalı və göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüºəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunədən imtina səbəbləri: Serum nümunəsinin dondurulmadan göndərilməsi

İş prinsipi: RIA

Referens: 30-65 pg/mL

İstifadəsi:Vitamin D3-ün orqanizm­dəki aktiv formasıdır. Hiperkal­sie­mi­yanın differensiasiyasında istifadə olu­nur. Xroniki böyrək çatışmazlığı və hipoparatiroidizimdə 1,25 vitamin D3 səviyyəsi azalır, sarkoidoz, bədxas­səli törəmələr və ilkin hiperparatiroidizimdə yüksək olur. Həmçinin Ca  çatışmazlığı, uşaq­larda, hamilələrdə və laktasiya döv­ründə də 1,25 vitamin D3 səviyyəsi artır.Yaşlılarda isə 1,25 vitamin D3 səviyyəsi az olur

AL (ALÜMİNİUM)

Sinonim: Al

Nümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik, BOM, dializ mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum) (Əvvəlcədən is­tifadə edilməmiş və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş, distillə olunmuş və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində göndərilməlidir),  24 saatlıq sidik (Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir. Bor turş­usu və ya asetat turşusu üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul edilir. Bax Əla­və P), gelsiz steril sınaq şüşəsi (BOM, maye)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Alü­mi­niumun xarici mühitdən konta­minasiya riski çox yüksək oldu­ğun­dan nümunə alınarkən kontami­na­siyaya xüsusilə diqqət yetirilməlidir

Xəstənin hazırlanması: analiz üçün qan nümunəsi verməzdən əvvəlki son 24 saat ərzində tərkibində alü­mi­nium olan antiasit preparatlar və di­gər dərmanlar istifadə olunma­malıdır

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Serum 1-14 μg/L
Sidik 7-40 μg/L
Dializ mayesi <10 μg/L

İstifadəsi: Hemodializ xəstələrinin müşahidəsində istifadə olunur. Böy­rək çatışmazlığı, dializlə əlaqəli de­men­siya, Hodgkin xəstəliyi və mu­kovissidozlar (kistik fibrozis) zamanı alüminyum səviyyəsi artır. 100μg/L–dən yüksək nəticələr tok­si­ki təsir göstərir. Al(OH)3, mədə an­tia­sitləri və ya dializ xəstələrində fos­fat birləşdirici vasitə kimi istifadə olunduğundan bu xəstələrdə alümi­nium toksikozuna diqqət edilməlidir. Həmçinin serumda Al səviyyəsi 100 μg/L –dən yüksək olan xəstələrdə Al mənşəli osteomaliyasiyaya diqqət edilməlidir

ALA (AMİNOLEVULİN TURŞUSU)

Sinonim: Delta-ALA; DALA; ALA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılaraq göndərilməlidir. 6N HCl üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir. Qaranlıq yerdə yığılmalı və işıqdan qorunaraq göndərilməlidir (Bax Əlavə P)

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens: <7 mg/gün

İstifadəsi: Kəskin porfiriyanın diaq­nozu və müalicəsinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Xüsusilə kəs­kinləşmə zamanı götürülən nümu­nədə (birdəfəlik və ya 24 saatlıq sidik) ALA, porfobilinogen və sidik porfirinlərinin təyini  porfiriya diaq­nozunu təsdiq və ya inkar etməyə imkan verir. Qurğuşun zəhərlənməsi, herediter tirozinemiya, diabetik keto­asidoz, hamiləlik və bəzi qıcolma əlehinə dərmanlar ALA səviyəsində yüksəlməyə səbəb olduğu halda, alkaqolla əlaqəli qaraciyər xəstəlik­ləri zamanı sidikdə ALA səviyyəsi azalır

ALANİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

ALANİN AMİNOTRANSFERAZA

Sinonim: ALT, Serum glutamik piruvat transaminaza, SGPT

Nümunə qabı:  qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μl

İş prinsipi: spektrofotometrik, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: he­moliz

Referens:

göbək ciyəsindən alınmış qanda 10-90 u/l
<7 gün 10-90 u/l
7 gün-1 yaş 10-80 u/l
1-60 yaş 10-60 u/l
>60 yaş 10-70 u/l

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir. Qaraciyər xəs­tə­likləri, öd yolları obstruksiyası, əzələ zədələnmələri, əzələ distrofiyaları, kəskin pankreatit, kəskin ürək ça­tışmazlığı, böyrək çatışmazlığı və hepatatoksik preparatlar  ALT-nin miq­­darında artmaya səbəb olur

ALBUMİN

Nümunə qabı:  qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μl

İş prinsipi: spektrofotometrik

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 3.6-4.4 g/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda 3.3-4.0 g/dL
<7gün 2.8-4.4 g/dL
7 gün-15 yaş 3.8-5.4 g/dL
16-60 yaş 3.5-5.0 g/dL
>60yaş 3.4-5.0 g/dL

İstifadəsi: Qidalanma vəziyyəti və qa­nın onkotik təzyiqi haqqında mə­lu­mat verir. Dehidratasiya və ampi­sillin istifadəsi albumin miqdarının yüksəklməsinə səbəb olduğu halda, venadaxili qidalandırma, sürətli hid­ratasiya, sirroz və digər qaraciyər xəs­təlikləri, alkoqolizm, hamiləlik, nefrotik sindrom, malabsorbsiya, malnutriasiya, neoplaziyalar, zülal itkisi ilə müşaiyət olunan bağırsaq xəstəlikləri (Crohn xəstəliyi, xoralı kolit), hipertiroidizm, yanıqlar, uzun­müdətli immobilizasiya, ürək çatış­mazlığı və digər xronik xəstəliklərdə albumin miqdarı azalır. Xəstəyə ve­na­daxili müalicə verilmirsə və ya qa­raciyər və böyrək xəstəliyi yoxsa, serumda albumin səviyyəsinin  aşağı olması orqanizmdakı protein rezerv­lərinin azaldığını göstərir. Albumin, prealbumin və transferrin ilə birliktə neqativ kəskin faza reagenti  olaraq qəbul edilir. Kəskin iltihabi proseslər zamanı da serumda albuminin miq­darı azalır

ALBUMİN (BOM)

Nümunə növü: BOM (numunədə qan olmamalıdır)

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 15-40 mg/dL

İstifadəsi: Bakterial meningit, Guil­lain-Barre sindromu və travmalardan sonra BOM albumin səviyyəsi artır

ALBUMİN (Maye)

Nümunə növü: Orqanizm mayeləri (plevral maye və b.)

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

İstifadəsi: Orqanizm mayelərindəki albumin onkotik təzyiqin əsas ele­mentidir. Portal hipertenziyaya səbəb olan hallarda (sirroz, sağ mədəcik ça­tışmazlığı, konjestiv perikardit və b.) serum  ilə orqanizm  mayeləri ara­sındakı  albumin fərqi <1.1 g/dL olur. Portal hipertenziyanın olma­dı­ğı, vərəm, malignizasiyalar, SLE, mik­södema, bəzi yumurtalıq xəstə­likləri və ciddi hipoalbuminemiyada bu fərq < 1.1 g/dL-dir. Qaraciyər xəstələrinin 15-20%-də isə bu fərq >2.5 g/dL olur və bunlara yüksək proteinli assit adlanır

ALDOLAZA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

< 5yaş 1.5-18.8 U/L
6-15 yaş 2.3-13.5 U/L
>15 yaş 3.1-7.6  U/L (Kişi), 2.7-5. 3  U/L (Qadın)

İstifadəsi: Kəskin hepatitlər və digər qaraciyər xəstəlikləri, Duchenne əzə­lə distrofiyası, əzələ travması, der­ma­tomiozit, polimiozit, miotonik dis­tro­fi­ya, rabdomioliz, AMI, hemorragik pan­­kreatit, trixinelloz, qanqrenalar, pros­­tat şişləri, qranulositoz və me­qa­loblastik anemiyalar, delirium tremens (alkoqol sayıqlaması), kəskin psixoz və şizofreniyalar (60-80 %-ində), teta­nus, infeksion mononukleoz  və müx­təlif malignizasiyalarda aldolaza sə­viy­yəsi yüksəlir. Xüsusilə əzələ disro­fiyalarının diaqnozu və müşahidəsində yerini CK ilə müqayisədə daha infor­mativdir

ALDOSTERON

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Normal duz­lu pəhriz verilən xəstə  son iki saat ey­ni vəziyyətdə durmalıdır (ayaqüstə və ya istirahət vəziyyətində). Bundan baş­qa son iki həftədə diuretik, esterogen və siklik progestasional dərmanlar  istifadə etməməlidir

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens:

< 6 ay 20-1600 pg/mL
7-12ay 20-760 pg/mL
1-3 yaş 20-500 pg/mL
> 3yaş 20-240 pg/mL
İstirahət 10-180 pg/mL
Stresdən sonra < 1 ay 50-300 pg/mL
2-12ay 50-1600 pg/mL
>12 ay 50-300 pg/mL

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətləndrilməsində istifadə olu­nur. Aldosteron ifraz edən adeno­ma­lar, karsinomalar, pseudoprimer al­dosteronizm və ikincili aldoste­ro­nizmdə serumda aldosteron səviy­yə­si artır. İzolə aldosteron çatışmazlığı, Addison xəstəliyi və renin çatışmaz­lığında isə aldosteron səviyyəsi aza­lır. Aldosteron və renin miqdarının eyni zamanda təyini birincili-ikincili (primer-sekonder) hiperaldoste­ro­niz­­min differensiasiyası üçün əhə­miy­yətlidir

ALDOSTERON (Sidikdə)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: 24 saatlıq sidik ase­tat turşusu üzərinə yığılaraq  göndə­rilməlidir. Bor turşusu və 6 N HCl üzərinə yığılan sidik nümunələri, həm­çinin yığıldıqdan sonra soyuq şəraitdə saxlanan sidiklər də qəbul edilə bilər. Nümunələr labora­to­riya­ya soyuq şə­raitdə göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə gö­türülməzdən əvvəl xəstə normal duzlu pəhriz saxlamalıdır

İş prinsipi: RİA

Referens:

< 12 yaş 1.0-11.0 μg/gün
 >12 yaş 2.8-30.0 μg/gün

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Xüsusilə hipertenziyanın qiy­mət­lən­dirilməsində və renal hiper­ten­ziya diaqnozunun təyinində əhə­miyyətlidir. Həmçinin birincili və ikincili aldosteronizmin tədqiqində istifadə olunur

ALFA-1 ANTİTRİPSİN

Sinonim: A1AT; AAT; ∞1-Anti­trip­sin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

< 7 gün 100-270 mg/dL
7 gün-5 yaş 80-20 mg/dL
> 5 yaş 80-200 mg/dL

İstifadəsi: Pozitiv kəskin faza rea­gentlərindəndir. Protein elektro­fo­rezində ∞1 lentinin böyük hissəsini təşkil edir. Həmçinin serumda ən yük­sək konsentrasiyada olan proteza inhibitorudur. Hər cür infeksiya, to­xuma nekrozu, travmalar, oral kon­tra­septivlərin istifadəsi və hamiləlik zamanı AAT səviyyəsi yüksəlir. AAT-nin  səviyyəsinin həddən artıq düş­məsi zamanı xroniki ağciyər və qaraciyər xəstəlikləri inkişaf edə bilər. Ağır dərəcəli irsi AAT çatış­mazlıqları zamanı xüsusilə uşaqlarda neonatal hepatit sindromu və infantil sirroz kimi ağır klinik mənzərələr inkişaf edə bilər. Böyüklərdə isə em­fizema və xroniki bronxit kimi  xro­niki ağciyər xəstəliklərinin inkişafına şərait yarada bilər

ALFA-1 ANTİTRİPSİN MUTASİYA ANALİZİ (Genotipləndirmə)

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Alfa-1 anantitrispin çatış­mazlığı diaqnozunun dəqiqləş­diril­mə­si və spesifik allergik variantın təyinində istifadə olunur

ALFA-FETOPROTEİN

Sinonim: AFP; ∞ -Fetoprotein

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens:

< 7 gün 100-270 mg/dL

İstifadəsi: Hepatosellular rüşeym hüceyrəli (nonseminomalar) karsino­malarda istifadə olunan onko­mar­kerdir. Xüsusilə hepatosellular kar­sinomalarda proqnozun və müa­li­cənin effektivliyinin müşahidəsi ba­xımından çox faydalıdır. Rüşeym hü­ceyrəli karsinomaların təsnifatı və dərəcələndirilməsində hCG ilə bir­lik­tə istifadə olunur. Digər bəzi xər­çənglərdə də (məs. pankreas, mədə, yoğun bağırsaq, ağciyər və s.) AFP səviyyəsi yüksələ bilər. Həmçinin sirroz, hepatit və alkaqol ilə əlaqəli qaraciyər xəstəlikləri kimi bəzi xoş­xassəli proseslərdə də serumda AFP səviyyələrində yüksəlmə müşahidə oluna bilər (Bax Cədvəl-7). Ha­mi­ləlik müddətində maternal AFP sə­viyyəsinin ölçülməsidə əhəmiyyət­li­dir. Maternal AFP 12-ci həftədən eti­barən artmağa başlayır (hamiləlikdə AFP-nin istifadəsi üçün  bax: Üçlü skrininq testi və AFP – hamiləlik)

ALFA-FETOPROTEİN (Amnion mayesi)

Nümunə növü: Amnion mayesi

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə müalicə həkimi tərəfindən gö­türülməli və  ikinci trimestr skrininq testi anket forması  ilə birgə göndə­ril­məlidir

İş prinsipi: MEIA

Referens: Laboratoriya ilə əlaqə saxlamaq lazımdır

İstifadəsi: Serumda AFP səviyyəsi yüksək çıxan hamilələrdə döldəki nevroloji qüsurların diaqnostikası üçün istifadə olunur. Skrininq testdir, nəticənin neqativ çıxması döldə nev­roloji qüsurların olmasını inkar et­mir. Pozitiv nəticələr asetilxo­li­nesteraza və fetal hemoqlobinin təyi­ni ilə təsdiqlənməlidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, amnion mayesində AFP-nin təyini zamanı fetal qan konta­minasiyası olarsa, yalançı pozitivlik ehtimalı arta bilər. Həmçinin bir sıra xoşxassəli hallarda da yalançı yüksək nəticələr əldə oluna bilər

ALFA-FETOPROTEİN (Hamiləlik)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nənin hamiləliyin  15-19-cu həf­tə­lərində alınması daha məqsədə­uy­ğundur. 15-21 həftəlik hamiləliklər zamanı MoM dəyəri ve­rilə bilər. Ris­kin qiymətlən­dirilməsi üçün ikinci trimestr skrininq testi anket forması doldurulmalıdır

İş prinsipi: MEIA

Referens: Nəticədə göstərilir

İstifadəsi: Döldəki nevroloji qüsur­ları təyin etmək  üçün prenatal skri­ninq testidir. Bəzi yanaşmalara görə I trimestr skrininq testindən sonra II trimestrdə yalnız AFP-nin müayinəsi kifayətdir. Bu xəstələrdə AFP MoM dəyəri və NTD üçün hesablanan risk  nəticədə bildirilir. Həmçinin yaş və AFP səviyyəsinə görə hesablanan  Down  sindromu   riski də nəticədə yer alır

ALFA-TOKOFEROL (VİTAMİN E)

Sinonim: ά-Tokoferol; ά-T; Alfa-tokoferol

Nümunə növü: Serum (işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens:

<1 yaş 0.25-0.37 mg/dL
2-12 yaş 0.30-0.90 mg/dL
13-15 yaş 0.60-1.00 mg/dL
>15 yaş 0.50-1.80 mg/dL

İstifadəsi: E vitamini, lipid mem­branlarındakı doymamış yağ tur­şu­ları üçün antioksidantdır. Malab­sorbsiya, vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlar və abettalipoproteinemiyada vitamin E səviyyəsi az olur. Həd­dindən artıq E vitamini artıqlığı isə adətən hiperlipidemiya ilə əlaqəli olur. Yağda həll olan vitamin oldu­ğundan serumdakı lipid səviyyəsinin təsirinə məruz qalır. Buna görə də vitamin E/lipid nisbəti serum vitamin E  səviyyəsinin qiymətlən­diril­mə­sin­də daha yaxşı göstəricidir.
Vitamin E/ümumi xolles­terol+triq­liserid=1.4-5.7
Vitamin E/ümumi lipid
>0.6 (uşaqlar)
>0.8(böyüklər) olmalıdır

ALKALEN FOSFATAZA (Qələvi fosfataza)

Sinonim: ALP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

<7 gun 95-600 U/L
7 gün-1ay 100-1076 U/L
2-3 ay 115-1076 U/L
4-6 ay 110-1076 U/L
7 ay-1 yaş 95-1107 U/L
1-3 yaş 90-673 U/L
4-5 yaş 80-644 U/L
6 -11 yaş 80-720 U/L

 

Yaş Kişi Qadın
12-15 yaş 75-936 U/L 75-448 U/L
16-20 yaş 25-360 U/L 25-320 U/L
>20 yaş 25-270 U/L 25-240 U/L

İstifadəsi: Qraciyər, öd kisəsi və sü­mük toxumasına aid xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Biliar obstruksiya, biliar atre­ziya, sirroz, sümük deformasiyaları, hiperparatiroidizm, Paget xəstəliyi, in­filtirativ qaraciyər xəstəlikləri, in­fek­sion mononukleoz, metastatik sü­mük şişləri, metabolik sümük xəs­təliləri, virus hepatitləri, hamiləlik, konjestiv ürək çatışmazlığı və uşaq­ların böyümə dövründə ALP sə­viy­yəsi artır

ALKALEN FOSFATAZA (Qələvi fosfataza) İZOENZİM ELEKTROFOREZİ

Sinonim: ALP izoenzimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Agaroza gel elektro­forezi

İstifadəsi: Qələvi fosfataza yüksək­liyinin mənbəyinin müəyyən edil­mə­si məqsədilə istifadə olunur. ALP qa­ra­ciyər, sümük və əgər vardırsa, in­tes­tinal və plasental fraksiyalara ayrı­lır

ALP (ALKALEN FOSFATAZA)

Sinonim: ALP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

<7 gun 95-600 U/L
7 gün-1ay 100-1076 U/L
2-3 ay 115-1076 U/L
4-6 ay 110-1076 U/L
7 ay-1 yaş 95-1107 U/L
1-3 yaş 90-673 U/L
4-5 yaş 80-644 U/L
6 -11 yaş 80-720 U/L

 

Yaş Kişi Qadın
12-15 yaş 75-936 U/L 75-448 U/L
16-20 yaş 25-360 U/L 25-320 U/L
>20 yaş 25-270 U/L 25-240 U/L

İstifadəsi: Qraciyər, öd kisəsi və sü­mük toxumasına aid xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Biliar obstruksiya, biliar atre­ziya, sirroz, sümük deformasiyaları, hiperparatiroidizm, Paget xəstəliyi, in­filtirativ qaraciyər xəstəlikləri, in­fek­sion mononukleoz, metastatik sü­mük şişləri, metabolik sümük xəs­təliləri, virus hepatitləri, hamiləlik, konjestiv ürək çatışmazlığı və uşaq­ların böyümə dövründə ALP sə­viy­yəsi artır

ALP İZOENZİMLƏRİ (ALKALEN FOSFATAZA İZOENZİM ELEKTROFOREZİ)

Sinonim: ALP izoenzimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Agaroza gel elektro­forezi

İstifadəsi: Qələvi fosfataza yüksək­liyinin mənbəyinin müəyyən edil­mə­si məqsədilə istifadə olunur. ALP qa­ra­ciyər, sümük və əgər vardırsa, in­tes­tinal və plasental fraksiyalara ayrı­lır

ALT (ALANİN AMİNOTRANSFERAZA)

Sinonim: ALT, Serum glutamik piruvat transaminaza, SGPT

Nümunə qabı:  qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μl

İş prinsipi: spektrofotometrik, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: he­moliz

Referens:

göbək ciyəsindən alınmış qanda 10-90 u/l
<7 gün 10-90 u/l
7 gün-1 yaş 10-80 u/l
1-60 yaş 10-60 u/l
>60 yaş 10-70 u/l

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir. Qaraciyər xəs­tə­likləri, öd yolları obstruksiyası, əzələ zədələnmələri, əzələ distrofiyaları, kəskin pankreatit, kəskin ürək ça­tışmazlığı, böyrək çatışmazlığı və hepatatoksik preparatlar  ALT-nin miq­­darında artmaya səbəb olur

ALÜMİNİUM

Sinonim: Al

Nümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik, BOM, dializ mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum) (Əvvəlcədən is­tifadə edilməmiş və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş, distillə olunmuş və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində göndərilməlidir),  24 saatlıq sidik (Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir. Bor turş­usu və ya asetat turşusu üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul edilir. Bax Əla­və P), gelsiz steril sınaq şüşəsi (BOM, maye)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Alü­mi­niumun xarici mühitdən konta­minasiya riski çox yüksək oldu­ğun­dan nümunə alınarkən kontami­na­siyaya xüsusilə diqqət yetirilməlidir

Xəstənin hazırlanması: analiz üçün qan nümunəsi verməzdən əvvəlki son 24 saat ərzində tərkibində alü­mi­nium olan antiasit preparatlar və di­gər dərmanlar istifadə olunma­malıdır

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Serum 1-14 μg/L
Sidik 7-40 μg/L
Dializ mayesi <10 μg/L

İstifadəsi: Hemodializ xəstələrinin müşahidəsində istifadə olunur. Böy­rək çatışmazlığı, dializlə əlaqəli de­men­siya, Hodgkin xəstəliyi və mu­kovissidozlar (kistik fibrozis) zamanı alüminyum səviyyəsi artır. 100μg/L–dən yüksək nəticələr tok­si­ki təsir göstərir. Al(OH)3, mədə an­tia­sitləri və ya dializ xəstələrində fos­fat birləşdirici vasitə kimi istifadə olunduğundan bu xəstələrdə alümi­nium toksikozuna diqqət edilməlidir. Həmçinin serumda Al səviyyəsi 100 μg/L –dən yüksək olan xəstələrdə Al mənşəli osteomaliyasiyaya diqqət edilməlidir

AMA (ANTİ-MİTOXONDRİAL ANTİCİSİM)

Sinonim: AMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: İlkin biliar sirrozun diaq­noztikasında istifadə olunur, amma diaqnoz təsdiqləndikdən sonra xəstə­liyin gedişi haqqında məlumat ver­mir. Həmçinin CREST sindromu və bə­zi autoimmun xəstəliklərdə də mü­şahidə oluna bilər

AMA TİP M-2 (ANTİ- MİTOXONDRİYAL ANTİCİSİM TİP M-2)

Sinonim: AMA tip M-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: M-1-dən M-9-a qədər sıralanan M tipləri içində ilkin biliar sirroza ən spesifik olan testdir. Yaıançı neqativlikləri çox nadir rast gəlinir. Bununla bərabər M-2 səviy­yəsi xəstəliyin aktivliyi və proqres­sivliyi haqqında məlumat verir

AMEB ANTİCİSİMİ

Sinonim: Entamoeba histoytica an­ticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 mL

İş prinsipi: dolayı hemaqqlütinasiya

İstifadəsi: Bağırsaqdan kənar ame­biazların (xüsusilə qaraciyər absesi) təyinində istifadə olunur. İstifadə olunan üsulun spesifikliyi yüksək, həssaslığı dəyişkəndir. Antici­sim­lə­rin yüksəlməsi qaraciyər  abseslə­rində 100%, ameb dizenteriyalarında isə 98% müşahidə olunur

AMEB ANTİGENİ

Sinonim: Entamoeba hystolytica an­tigeni (Həmçinin  Bax Nəcisdə para­zit antigenləri)

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Kip qapaqlı qabda 24 saatdan gec olmayaraq, soyuq şə­raitdə göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 10 g

İş prinsipi: EIA

AMİLAZA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

Referens:  10-100 IU/L

İstifadəsi: Mədəaltı vəzin funksional testlərindən biridir. Pankreatit, pan­kreatik kista və psevdokistalar, qu­laq­altı vəzin infeksiyaları, intestinal obstruksiya və infaktlar, ektopik ha­miləlik, öd yolları xəstəlikləri, dia­be­tik ketoasidoz, peritonit, makroami­lazemiya, bəzi ağciyər və yumurtalıq şişlərində, böyrək çatışmazlığı, ERCP, abdominal travmalar, baş-beyin travmaları, virus infeksiyaları və alkaqol istifadəsi serumda ami­lazanın səviyyəsini artırdığı halda, pankreas çatışmazlığı, mukovissidoz (kistik fibrozis), ağır qaraciyər xəs­təlikləri və pankreatektomiyadan son­ra amilaza səviyyəsi azalır. Həm­çinin Oddi sfinktorunda spazm tö­rədən narkotik analgetiklər və digər bəzi dərmanlar da serumda amila­zanın səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər

AMİLAZA (Sidik)

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik, mü­­əy­­yən zaman müddətində topla­nan sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Sidik toplanmışdırsa, toplanma müddəti (məs. 24 saat) və həcmi qeyd olun­malıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetik

Referens:

<6 ay 25-400 IU/L
7 ay-15 yaş 25-500 IU/L
>15 yaş 75-750 IU/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki pankreatitli xəstələrin müşahidəsində və pankreatitin diferensial diaqnos­tikasında istifadə olunur. Serum amilazasında artmaya səbəb olan xəstəliklərdən fərqli olaraq böyrək çatışmazlığı və makroamilazemiyada sidikdə amilaza səviyyəsi normal və ya aşağıdır. Həmçinin kəskin pan­kreatit tutmasından sonra sidikdə ami­laza səviyyəsinin iki həftədən çox yksək qalması psevdokistanın varlığına əsas verir

AMİNOLEVULİN TURŞUSU

Sinonim: Delta-ALA; DALA; ALA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılaraq göndərilməlidir. 6N HCl üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir. Qaranlıq yerdə yığılmalı və işıqdan qorunaraq göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens: <7 mg/gün

İstifadəsi: Kəskin porfiriyanın diaq­nozu və müalicəsinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Xüsusilə kəs­kinləşmə zamanı götürülən nümu­nədə (birdəfəlik və ya 24 saatlıq sidik) ALA, porfobilinogen və sidik porfirinlərinin təyini  porfiriya diaq­nozunu təsdiq və ya inkar etməyə imkan verir. Qurğuşun zəhərlənməsi, herediter tirozinemiya, diabetik keto­asidoz, hamiləlik və bəzi qıcolma əlehinə dərmanlar ALA səviyəsində yüksəlməyə səbəb olduğu halda, alkaqolla əlaqəli qaraciyər xəstəlik­ləri zamanı sidikdə ALA səviyyəsi azalır

AMİNTURŞU METABOLİZMASI POZĞUNLUQLARI

  • Fenilketonuriya
  • Hiperfenilalaninemiya
  • Tirozinemiya I tip
  • Maple syrup urine disease
  • Homosistinuriya
  • Hipermetioninemiya
  • Nonketotik hiperqlisinemiya
  • HHH sindromu

AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM)

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

AMMONİUM (AMMONYAK)

Sinonim: NH3; NH4; Ammonium

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Sınaq şüşəsinin üzərindəki xəttə qədər qan alınmalı və soyuq şəraitdə, gecik­mə­dən laboratoriyaya çatdırıl­malıdır. Gecikdirilmiş nümunələrdə ammon­yak səviyyəsinin arta bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ

Nümunədən imtina səbəbləri: Sı­naq şüşəsindəki işarəli yerə qədər qan alınmaması, nümunənin soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırıl­ma­ması, hemolizli və ya uzun müddət gözləmiş olması, lipemiya

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 0.90-1.50
Erkən doğulmuş uşaqlarda 0.90-3.00
<7 gün 0.90-3.00
7 gün-1 ay 0.30-2.00
2-3 ay 0.30-1.50
4-12ay 0.30-1.40
>1 yaş 0.24-1.02 (Kişi)
>1 yaş 0.19-0.87 (Qadın)

İstifadəsi: Qaraciyər ensefalopa­ti­ya­sının diaqnozu və hiperalimen­tasiya müalicəsi alan xəstələrin müşa­hi­də­sində istifadə olunur. Qaraciyər ça­tış­­mazlığı, Reye sindromu, sirroz, mədə-bağırsaq qanaxmaları, portal-sistemik şuntlar və bəzi böyrək xəs­təliklərində də ammonyak səviyyəsi arta bilər. Sidik cövhəri mübadi­lə­si­nin pozulması ilə müşaiyət olunan xəstəliklərdən I tip hiperammo­niemi­ya, argininemiya və ornitinemiyada aclıq amonyak səviyyəsi artdığı hal­da, II tip hiperammoniemiya, sitruli­nuriya, argininosuksinl-asiduriya və lizin intoleransı zamanı isə pəhrizlə zülal qəbulunun ardından ammonyak səviyyəsi artır

AMMONYAK

Sinonim: NH3; NH4; Ammonium

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Sınaq şüşəsinin üzərindəki xəttə qədər qan alınmalı və soyuq şəraitdə, gecik­mə­dən laboratoriyaya çatdırıl­malıdır. Gecikdirilmiş nümunələrdə ammon­yak səviyyəsinin arta bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ

Nümunədən imtina səbəbləri: Sı­naq şüşəsindəki işarəli yerə qədər qan alınmaması, nümunənin soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırıl­ma­ması, hemolizli və ya uzun müddət gözləmiş olması, lipemiya

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 0.90-1.50
Erkən doğulmuş uşaqlarda 0.90-3.00
<7 gün 0.90-3.00
7 gün-1 ay 0.30-2.00
2-3 ay 0.30-1.50
4-12ay 0.30-1.40
>1 yaş 0.24-1.02 (Kişi)
>1 yaş 0.19-0.87 (Qadın)

İstifadəsi: Qaraciyər ensefalopa­ti­ya­sının diaqnozu və hiperalimen­tasiya müalicəsi alan xəstələrin müşa­hi­də­sində istifadə olunur. Qaraciyər ça­tış­­mazlığı, Reye sindromu, sirroz, mədə-bağırsaq qanaxmaları, portal-sistemik şuntlar və bəzi böyrək xəs­təliklərində də ammonyak səviyyəsi arta bilər. Sidik cövhəri mübadi­lə­si­nin pozulması ilə müşaiyət olunan xəstəliklərdən I tip hiperammo­niemi­ya, argininemiya və ornitinemiyada aclıq amonyak səviyyəsi artdığı hal­da, II tip hiperammoniemiya, sitruli­nuriya, argininosuksinl-asiduriya və lizin intoleransı zamanı isə pəhrizlə zülal qəbulunun ardından ammonyak səviyyəsi artır

AMNİON MAYESİ FOSFOLİPİDLƏRİ (LESITIN / SPINGOMYELIN NİSBƏTİ)

Sinonim: L/S nisbəti; Amnion mayesi fosfolipidləri

Nümunə növü: Amnion mayesi

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Nazik təbəqəli xroma­toqrafiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Sarılıqlı (ikterik) və ya hemorragik nümunələr, nümunənin ananın sidiyi və ya mekonium ilə kontaminə olması

Referens:

<1.5 Yetişməmiş (immature)
1.5-1.9 Keçid (transizyonal
>2.0 Yetişmiş (mature)

İstifadəsi: Dölün ağciyərinin inkişa­fının qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur. L/S nisbəti hamiləliyin 34-cü həftəsindən sonra artmağa başladı­ğından, xəstənin hamiləlik yaşı nəzərə alınaraq nəticə qiy­mətlən­dirilməlidir. L/S müayinəsindəki ye­tiş­miş (mature) nəticələrin prediktiv dəyəri 95-100 %, yetişməmiş (immature) nəticələrin dəyəri isə 33-50 % arasında olur. Kontrol edilmə­yən diabetli hamiləliklədə L/S nisbə­tinin dəyişə bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Plazmada lesitin və spin­qomielin olduğundan, aminion ma­yesinə qan qarışması L/S müayi­nəsinin nəticəsinə təsir edə bilər. Həmçinin  mekoniumda lesitin və spinqomiyelin olmasa da, amniyon mayesində mekoniumun olması nəticənin həssaslığını azalda bilər

ANA (Bax ANTİ-NUKLEAR ANTİCİSİM)

Sinonim: ANA; FANA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kollagen toxuma xəstə­liyinə şübhə olduqda müayinəyə baş­la­maq üçün ilk addımdır. Sistem xa­rakterli və ya orqan spesifik auro­im­mun xəstəliklərin diaqnosti­ka­sın­da is­tifadə olunur. Xüsusilə SLE, dis­­koid lupus erythematosus, dər­man­la­rın səbəb olduğu lupus erythe­ma­to­sus, qarışıq birləşdirici toxuma xəs­tə­­liyi, Sjögren sindromu, skle­ro­der­miya, CREST, revmatoid artrit, po­limiozit və dermatomiozit kimi xəs­təliklərdə pozitiv olur

ANCA (ANTİ-NEYTROFİL SİTOPLAZMATİK ANTİCİSİM)

Sinonim: ANCA (cANCA-pANCA)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: Neytrofil lizosomal fer­ment­lərə qarşı əmələ gələn spesifik an­ticisimləri təyin edir. Wegener gra­­nu­lomatozu və sistemik vasku­litlərin (xü­susilə böyrək və ağciyəri əhatə edən) diaqnostikasında və müa­licə pro­sesinin müşahidəsində istifadə olu­nur

ANDROSTENEDİON

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Gün­dəlik variasiyası var. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksimum, günortadan sonra saat 16.00-da isə minumum səviyyədə olur

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya və yaxın zamanda radioizotop istifadəsi

Referens: 0.4-4.5 ng/mL

İstifadəsi: Androstenedion androgen və esterogenlərin sintezində əsas pre­kursordur. Androgen pozğunluq­la­rının diaqnoqnozu və müşahidə­sində digər hormon testləri ilə bərabər isti­fadə olunur. Yumurtalıqların poli­kis­toz  sindromu, tüklənmə (hirşutizim), anadangəlmə adrenal hiper­plaziya, Cushing sindromu, ektopik ACTH sintez edən bədxassəli törəmələr və yumurtalıq şişlərində androstenedion səviyyəsi artır, əksinə oraq hüceyrəli anemiya, adrenal çatışmazlıq və yu­murtalıq çatıçmazlıqlarında isə aza­lır. Androstenedion nəticələri qiy­mət­lən­dirilərkən xəstənin digər kli­nik əlamətlərini də nəzərə almaq lazımdır

ANGİOTENZİN II

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşüsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğ­ramadan soyuq şəraitdə tez ayrıl­ma­lı və soyuq şəraitdə göndə­rilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə alın­­mazdan əvvəl xəstə 30 dəqiqə istirahət etməlidir

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rı­lıq, nümunənin soyuq şəraitdə gön­də­rilməməsi və tam qan olaraq gön­dərilməsi

Referens:

1 ay-5 yaş 2-25 pmol/L
6-11 yaş 15-40 pmol/L
>12 yaş 20-40 pmol/L

İstifadəsi: Renin-angiotenzin siste­mi­nin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Hipertoniya, renin ifraz edən şiş­lər, həcmin yükləməsi, konjestiv (dur­ğunluq) ürək çatışmazlığı və sirrozda plazmada angiotenzin II-nin miqdarı artır. Birincili aldoste­ro­nizm, Cushing sindromu və ACE in­hibitorları isə angiotenzin II-nin miq­darını azaldır

ANGİOTENZİN ÇEVİRİCİ FERMENT

Sinonim: ACE (Angiotensin Con­verting Enzyme)

Nümunə növü: Heparinli plazma, BOM, bronxoalveolyar lavaj mayesi

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şü­şəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şü­şəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Qan alın­maz­dan 12 saat əvvəl ACE inhibi­torlarının istifadəsi kəsilməlidir

İş prinsipi: Türbidimetrik, kinetik

Referens: 8-52 U/L (plazma)

İstifadəsi: Sarkoidozun diaqnos­tika­sında istifadə olunur. Aktiv sar­koidoz zamanı ACE səviyyəsi >35 U/L olur. Həmçinin kəskin və xro­ni­ki bronxit, ağciyər fibrozu, revmo­toid artrit, servikal adenit, birləşdirici toxuma xəstəlikləri, Gaucher xəstə­liyi, hipertiroidizim, histoplazmoz və digər göbələk xəstəlikləri zamanı ACE miqdarı arta bilər

ANİON GAP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: ISE + Autoanalizator

Referens:  7-16 mol/L

İstifadəsi: Serumdakı kationlar və anionlar arasındakı fərqi göstərir. Metabolik asidozda anion GAP artır, hipokalemiya, hipokalsemiya, hipo­maqnezemiya, rabdomioliz, hiper­qammaqlobulinemiya, hipoalbuminemiya və mielomada isə bu göstərici azalır

ANNA-1 (ANTİ-Hu)

Sinonim: Anti neyronal nuklear an­ticisim-I tip; ANNA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Paraneoplastik auto­im­mun neyropatiyalar, ensefalo­mielo­ra­dikulopatiyalar və kiçik hüceyrəli ağ­ciyər xərçəngi ilə əlaqəli psevdo­obstruksiyalar və hərəki pozğun­luq­ların qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Siqaret çəkənlərdə Anti-Hu po­zitiv ola bilər. Skrininq test kimi stifadə olunmamalıdır

ANNA-2 (ANTİ-Ri)

Sinonim: Anti-neyronal nuklear an­ti­cisim-tip 2; ANNA-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Süd vəzi, ağciyər və gine­koloji orqanların xərçəngləri ilə əla­qədar paraneoplastik sindromlarda tapılan və IgG quruluşunda olan se­roloji markerdir. Səbəbi bilinməyən nevroloji xəstəliklər və ya mielo­pa­tiyaların qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Skrininq test kimi isti­fadə olunmamalıdır

ANTİ ds-DNT

Sinonim: Double-stranded DNT anticisimi; Anti-nativ DNT; Anti-n-DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens: < 5 IU/mL

İstifadəsi: SLE-nin (sistimik qırmızı qurdeşənəyi) diaqnostikası və müşa­hi­dəsində istifadə olubur. Sjögren sind­romu, dağınıq birləşdirci toxuma xəstəlikləri və proqressiv sistemik skle­roz zamanı da anti- ds-DNT sə­viy­yəsi yüksəlir

ANTİ-CCP

Sinonim: CCP; Cyclic citrullinated peptide antibody

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Revmatoid artritin diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Anti-CCP-nin revmatoid artritin təyinində spesifikliyi 96%,  həssaslığı isə 78%-dir. Xüsusilə erkən diqanozda çox də­yərlidir, çünki xəstələrin 70%-də erkən mərhələdə pozitivləşir. Həm­çinin seroneqativ revmatoid artrit­lərin 30-40%-də də anti-CCP  pozi­tiv təyin olunur. Anti-CCP pozitiv­liyinin eroziv xəstəliyin göstəricisi olduğu da məlumdur

ANTİ-DELTA (HEPATİT D VİRUS ANTİCİSİMİ, ANTİ-HDV)

Sinonim: Delta anticisimi; Anti-Delta ; Hepatit D virusu anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nostikasında istifadə olunur. Xüsu­silə stabil xroniki HBV infeksiyası olanlarda ani kəskinləşmə baş ver­dik­də delta anticisiminin varlığı araş­dırılmalıdır

NTİ-DÜZ ƏZƏLƏ ANTİCİSİMİ

Sinonim: ASMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Xroniki aktiv hepatitin sə­bəbinin araşdırılmasında istifadə olu­nur. Yüksək titrdə pozitivlik (>1/80) xroniki aktiv autoimmun hepatitdən, aşağı titrdə pozitivlik isə (<1/80) ilkin biliar sirroz, virus he­pa­titi və ya xroniki alkaqol hepa­ti­tin­dən şübhələnməyə əsas verir. Həm­çinin EBV infeksiyaları, bədxassəli melanoma, süd vəzi və yumurtalıq karsinomaları, öd kisəsi obstruk­si­yaları və normal populyasiyada da ASMA pozitivliyinə rast gəlinə bilər

ANTİ-FAKTOR Xa

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, heparinli nümunələr

Referens:  >12 yaş     0.4-1.1 U/mL

ANTİ-FOSFATİDİLSERİN ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: aPS

Nümunə növü: Serum (soyuq şə­raitdə saxlanılmalıdır)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: ELISA

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Arterial və venoz trom­bem­boliyaya səbəb olan antifo­so­lipid sindromunun diaqnostikasında istifadə olunur. Bu anticisimlərin se­rumda olması tromboz, düşük, endo­kardit, iflic, infarkt və hemolitik ane­miya ilə əlaqədardır. Bundan başqa, kardiolipin və fosfatidilserin antici­sim­lərinin hər ikisi pozitiv olan xəs­tələrdə klinik ağırlaşma riski, bu testlərdən yalnız biri pozitiv olanlara nisbətən daha yüksəkdir (Həmçinin bax: Anti-kardiolipin və beta 2 qli­ko­protein 1 anticisimləri)

ANTİ-GAD (ANTİ-GLUTAMAT TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti-GADGlutamat tur­şusu dekarboksilaza anticisimi, GAD-65; GADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: < 1 U/mL

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet, auto­immun endokrin xəstəlikləri (tiroidit, pernisioz anemiya və s.) və auto­im­mun ensefalo­miopatiyaların diaqnos­ti­kasında istifadə olunur. Diaqnozu yeni təyin olunmuş I tip şəkərli dia­bet xəstələrinin 70-80%-də müşahidə olunur

ANTİ-GLİADİN ANTİCİSİMLƏRİ IgA və IgG

Sinonim: Gliadin anticisimləri; AGA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

İstifadəsi: Qluten adlı zülala qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. Xüsusilə seliyakiya (Celiac) xəstəliyi və digər qlutenə həssas bagırsaq patolo­gi­yaları (dermatitis herpetiformis və s.) üçün skrininq test kimi istifadə olu­nur. Həm­çinin diaqnozu təsdiq­lənmiş xəs­tələrdə qlutensiz pəhrizin müşahi­də­sində də əhəmiyyətlidir. Se­li­yakiya xəs­təliyində IgG sin­fin­dən olan anti­cisimlərin həssaslığı da­ha yüksəkdir. IgA quruluşlu antici­sim­lərin səviyyəsi isə qlutensiz pəh­riz ilə azalır. Glutenə məruz qaldıqda isə, bəzən klinik  simptomlar  mey­da­na çıxmazdan bir neçə ay əvvəl hər iki anticisim nəzərə çarpacaq də­rə­cədə yüksələ bilər

ANTİ-GLUTAMAT TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ

Sinonim: Anti-GADGlutamat tur­şusu dekarboksilaza anticisimi, GAD-65; GADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: < 1 U/mL

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet, auto­immun endokrin xəstəlikləri (tiroidit, pernisioz anemiya və s.) və auto­im­mun ensefalo­miopatiyaların diaqnos­ti­kasında istifadə olunur. Diaqnozu yeni təyin olunmuş I tip şəkərli dia­bet xəstələrinin 70-80%-də müşahidə olunur

ANTİ-HAV IgM

Sinonim: Hepatit A anticisimi IgM; HAV IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Kəskin HAV infeksiya­sının diaqnostikasında istifadə olu­nur. 15-45 günlük inkubasiya döv­rünü keçdikdən sonra simptomların üzə çıxması ilə birlikdə qanda tapılır və adətən pozitivlik 3-6 ay davam edir

ANTİ-HAV TOTAL (IgM + IgG)

Sinonim: Hepatit A anticisimləri– total;  HAV total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nəticə vermə zamanı: 3 saat

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Hepatit A-ya qarşı immunitetin olub-olmadığının qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunur

ANTİ-HBc IgM

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimi IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin HBV infek­si­ya­larının diaqnostikasında istifadə olu­nur. Simptomların üzə çıxması ilə bərabər qanda tapılır. Pəncərə döv­ründə serumda tapılan yeganə gös­tərici olduğundan, bu dövrdəki xəs­tələrin qiymətləndirilməsi üçün xü­susi əhəmiyyət kəsb edir

ANTİ-HBc TOTAL (IgM + IgG)

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimləri-total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Əvvəllər HBV infeksi­ya­sının keçirilib-keçirilmədiyi haqqın­da məlumat verir. Anti-HBc IgM ilə birlikdə kəskin/xroniki HBV infek­si­yasının diferensial diaqnozu üçün qiymətlidir

ANTİ-Hbe

Sinonim: Hepatit B virusu e anti­cisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. HBeAg itdikdən sonra serumda tapılır. Anti-Hbe pozitiv olan xroniki daşıyı­cı­la­rın qaraciyərinin həm histoloji müa­yi­nəsinin nəticələri, həm də funk­sional testləri adətən normal olur

ANTİ-HBs

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

ANTİ-HCV

Sinonim: Hepatit C anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyasının diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Adətən HCV infeksiyasının sonrakı (gec) dövr­lərində qanda tapılır. Qanda An­ti-HCV-nin mövcud olması inmmu­ni­teti təmin etmir. Pozitiv nəticələr di­gər müayinə üsulları ilə təsdiq­lən­məlidir

ANTİ-HDV

Sinonim: Delta anticisimi; Anti-Delta ; Hepatit D virusu anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nostikasında istifadə olunur. Xüsu­silə stabil xroniki HBV infeksiyası olanlarda ani kəskinləşmə baş ver­dik­də delta anticisiminin varlığı araş­dırılmalıdır

ANTİ-HU

Sinonim: Anti neyronal nuklear an­ticisim-I tip; ANNA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Paraneoplastik auto­im­mun neyropatiyalar, ensefalo­mielo­ra­dikulopatiyalar və kiçik hüceyrəli ağ­ciyər xərçəngi ilə əlaqəli psevdo­obstruksiyalar və hərəki pozğun­luq­ların qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Siqaret çəkənlərdə Anti-Hu po­zitiv ola bilər. Skrininq test kimi stifadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Ri, Anti-Yo, para­neo­plas­tik panel)

ANTİ-İNSULİN ANTİCİSİMİ

Sinonim: İnsulin anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: 4-10%

İstifadəsi: İmmun insulin rezis­tent­liyi, I tip şəkərli diabet (insu­lin müa­licəsindən qabaq) və poliendokrin au­to­­immun sindromlarda insulin anici­simlərinin miqdarı artır. Həm­çinin ekzogen insulin müalicəsi alan diabetik xəstələrin əksəriyyətində bir müddət sonra serumdakı insulin anticisimlərinin səviyyəsi yüksəlir

ANTİ-KARDİOLİPİN ANTİCİSİMLƏRİ İgM və İgG

Sinonim: ACA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: “Antifosfolipid antici­simi” termini ümumiyyətlə neqativ yüklü fosfolipidlərə qarşı əmələ gə­lən anticisimlər üçün istifadə olu­nur. Bu fosfolipidlərdən ən çox kar­dio­lipinə qarşı əmələ gələn anticismlər yoxlanılır. Antikardiolipin antisi­cim­ləri SLE, lupusa bənzər xəstəliklər, bəd xassəli törəmələr, infeksiyalar, dərman mənşəli lupus sindromları və yaşlılarda müşahidə oluna bilər. Rev­­matik xəstəliklərdə tapılan anti­posfolipid anticisimləri adətən IgG tipində və yüksək titrdə olur. İn­fek­siya, dərman və bəd xassəli törəmə mənşəli anticisimlər isə adətən IgM tipində olur. Həmçinin venoz və ar­te­rial tromboz, trombositopeniya, se­rebral-vaskulyar proseslər və tək­rar­lanan fetal düşüklərlə müşayiət olu­nan antifosfolipid sindromunda da qanda antikardiolipin anticisimləri ta­pılır. Anticisim səviyyələri zaman keçdikcə, tədricən dəyişmədiyindən müşahidəsi tövsiyə olunmur. Sərhəd dəyərlərə yaxın nəticələr və tək­ba­şı­na IgM pozitivliyi diqqətlə qiymət­ləndirilməlidir. Antifosfolipid sind­romu olan xəstələrin çoxunda orta və yüksək dərəcədə IgG pozitivliyi və ya IgM və IgG pozitivliyi birlikdə olur (Bax Antifosfatidilserin və be­ta-2 qlikoprotein 1 anticisimləri)

ANTİ-LA (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ANTİ-M (TİROİD PEROKSİDAZA ANTİCİSİMLƏRİ)

Sinonim: TPO anticisimləri; Anti-Tpo

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <60 U/mL

İstifadəsi: Autoimmun tiroid xəstə­liklərinin (Xaşimoto tiroiditi, idio­pa­tik miksödem, Graves xəstəliyi və s.) təyinində istifadə olunur. Auto­im­mun tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə, TPO konsentrasiyası xəstəliyin şid­dəti ilə düz mütənasibdir. Həmçinin digər bəzi autoimmun xəstəliklər za­manı da (Addison xəstəliyi, perni­sitoz  anemiya, I tip şəkərli diabet və s.) pozitiv nəticələr əldə oluna bilər

ANTİ-MİKROSOMAL ANTİCİSİM (TİROİD PEROKSİDAZA ANTİCİSİMLƏRİ)

Sinonim: TPO anticisimləri; Anti-Tpo

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <60 U/mL

İstifadəsi: Autoimmun tiroid xəstə­liklərinin (Xaşimoto tiroiditi, idio­pa­tik miksödem, Graves xəstəliyi və s.) təyinində istifadə olunur. Auto­im­mun tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə, TPO konsentrasiyası xəstəliyin şid­dəti ilə düz mütənasibdir. Həmçinin digər bəzi autoimmun xəstəliklər za­manı da (Addison xəstəliyi, perni­sitoz  anemiya, I tip şəkərli diabet və s.) pozitiv nəticələr əldə oluna bilər

ANTİ-MİTOXONDRİAL ANTİCİSİM

Sinonim: AMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: İlkin biliar sirrozun diaq­noztikasında istifadə olunur, amma diaqnoz təsdiqləndikdən sonra xəstə­liyin gedişi haqqında məlumat ver­mir. Həmçinin CREST sindromu və bə­zi autoimmun xəstəliklərdə də mü­şahidə oluna bilər

ANTİ-MİTOXONDRİAL ANTİCİSİMİ TİP M-2

Sinonim: AMA tip M-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: M-1-dən M-9-a qədər sıralanan M tipləri içində ilkin biliar sirroza ən spesifik olan testdir. Yaıançı neqativlikləri çox nadir rast gəlinir. Bununla bərabər M-2 səviy­yəsi xəstəliyin aktivliyi və proqres­sivliyi haqqında məlumat verir

ANTİ-NATİV DNT (ANTİ ds-DNT)

Sinonim: Double-stranded DNT anticisimi; Anti-nativ DNT; Anti-n-DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens: < 5 IU/mL

İstifadəsi: SLE-nin (sistimik qırmızı qurdeşənəyi) diaqnostikası və müşa­hi­dəsində istifadə olubur. Sjögren sind­romu, dağınıq birləşdirci toxuma xəstəlikləri və proqressiv sistemik skle­roz zamanı da anti- ds-DNT sə­viy­yəsi yüksəlir

ANTİ-NEYRONAL NÜKLEAR ANTİCİSİM-TİP 1 (ANTİ-HU)

Sinonim: Anti neyronal nuklear an­ticisim-I tip; ANNA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Paraneoplastik auto­im­mun neyropatiyalar, ensefalo­mielo­ra­dikulopatiyalar və kiçik hüceyrəli ağ­ciyər xərçəngi ilə əlaqəli psevdo­obstruksiyalar və hərəki pozğun­luq­ların qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Siqaret çəkənlərdə Anti-Hu po­zitiv ola bilər. Skrininq test kimi stifadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Ri, Anti-Yo, para­neo­plas­tik panel)

ANTİ-NEYRONAL NÜKLEAR ANTİCİSİM-TİP 2 (ANTİ-Rİ)

Sinonim: Anti-neyronal nuklear an­ti­cisim-tip 2; ANNA-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Süd vəzi, ağciyər və gine­koloji orqanların xərçəngləri ilə əla­qədar paraneoplastik sindromlarda tapılan və IgG quruluşunda olan se­roloji markerdir. Səbəbi bilinməyən nevroloji xəstəliklər və ya mielo­pa­tiyaların qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Skrininq test kimi isti­fadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Hu, Anti-Yo, paraneoplastik panel)

ANTİ-NEYRONAL NÜKLEAR ANTİCİSİM-TİP 2 (ANTİ-Rİ)

Sinonim: Anti-neyronal nuklear an­ti­cisim-tip 2; ANNA-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Süd vəzi, ağciyər və gine­koloji orqanların xərçəngləri ilə əla­qədar paraneoplastik sindromlarda tapılan və IgG quruluşunda olan se­roloji markerdir. Səbəbi bilinməyən nevroloji xəstəliklər və ya mielo­pa­tiyaların qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Skrininq test kimi isti­fadə olunmamalıdır

ANTİ-NEYTROFİL SİTOPLAZMATİK ANTİCİSİM

Sinonim: ANCA (cANCA-pANCA)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: Neytrofil lizosomal fer­ment­lərə qarşı əmələ gələn spesifik an­ticisimləri təyin edir. Wegener gra­­nu­lomatozu və sistemik vasku­litlərin (xü­susilə böyrək və ağciyəri əhatə edən) diaqnostikasında və müa­licə pro­sesinin müşahidəsində istifadə olu­nur

ANTİ-NUKLEAR ANTİCİSİM

Sinonim: ANA; FANA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kollagen toxuma xəstə­liyinə şübhə olduqda müayinəyə baş­la­maq üçün ilk addımdır. Sistem xa­rakterli və ya orqan spesifik auro­im­mun xəstəliklərin diaqnosti­ka­sın­da is­tifadə olunur. Xüsusilə SLE, dis­­koid lupus erythematosus, dər­man­la­rın səbəb olduğu lupus erythe­ma­to­sus, qarışıq birləşdirici toxuma xəs­tə­­liyi, Sjögren sindromu, skle­ro­der­miya, CREST, revmatoid artrit, po­limiozit və dermatomiozit kimi xəs­təliklərdə pozitiv olur

ANTİ-PARİETAL HÜCEYRƏ ANTİCİSİMİ

Sinonim: APCA; Parietal hüceyrə anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: A tip autoimmun qastritin diaqnostikasında istifadə olunur. Bu xəstələrdə pernisioz anemiya da müşahidə olunmuşdur. Bu baxımdan pernisioz anemiyanın səbəbinin araş­dırılmasında da qiy­mətli testdir. Per­nisioz anemiyası olan xəstələrin 90%-də, atrofik qas­tritli xəstələrin isə 60%-ə qə­dərində müşahidə olu­nur. Həm­çi­nin digər autoimmun xəs­təliklərdə və ailəsində pernisioz anemiyalı qohumu olanlarda APCA pozitiv ola bilər

ANTİ-PLATELET ANTİCİSİM (ANTİ-TROMBOSİT ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Trombosit anticisimi; An­ti-trombosit  anticisimi

Nümunə növü: EDTA-lı və ya sitratlı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya mavi (sitratlı) qapaqlı sınaq şüşə­si

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanma, hemoliz

Referens:  Neqativ

İstifadəsi: İmmun trombosito­peni­ya­lar zamanı trombosit antisim­lərinin təyinində istifadə olunur

ANTİ-QLOMERULYAR BAZAL MEMBRAN ANTİCİSİMİ

Sinonim: AGBM; Qlomerulyar bazal membran anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Qlomerulonefrit, Good­pasteur (Qudpasçer) sindromu və na­dir hallarda isə idiopatik ağciyər fib­rozunun diaqnozunun müəyyən edil­məsi və bu xəstəliklərin qiymətlən­dril­məsində istifadə olunur. Böyrək yumaqcığının bazal membranında olan IV tip kollagenə qarşı əmələ gələn anticisimdir. Eyni zamanda  al­veolyar bazal membranla çarpaz re­ak­siya verir və bu xüsusiyyəti ilə  Goodpasteur sinromunun diaqnosti­kasında da istifadə olunur. AGBM normal populyasiyada olmamalıdır

ANTİ-RETİKULYAR ANTİCİSİM

Sinonim: ARA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: IgA tipli retukulyar anti­cisimlər araşdırılır. Dermatitis herpe­tiformis xəstələrinin 25%-də, celiac sprue xəstələrinin isə 60%-də anti­retikulyar anticisimlər tapılır

ANTİ-Rİ

Sinonim: Anti-neyronal nuklear an­ti­cisim-tip 2; ANNA-2

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Süd vəzi, ağciyər və gine­koloji orqanların xərçəngləri ilə əla­qədar paraneoplastik sindromlarda tapılan və IgG quruluşunda olan se­roloji markerdir. Səbəbi bilinməyən nevroloji xəstəliklər və ya mielo­pa­tiyaların qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Skrininq test kimi isti­fadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Hu, Anti-Yo, paraneoplastik panel).

ANTİ-RNP ANTİCİSİMLƏRİ (RNP ANTİCİSİMLƏRİ, ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ANTİ-RO (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ANTİ-SENTROMER ANTİCİSİM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: CREST variant sklero­der­miya xəstələrinin 80-90%-də sentro­mer anticisimləri tapılır. Həmçinin Raynaud xəstəliyində 30%, qarışıq bir­ləşdirici toxuma xəstəliyində 12%, diffuz sklerodermiya, intersi­tisial pulmonar fibroz, ilkin biliar sirroz, SLE və revmatoid artritdə isə daha az miqdarlarda müşahidə oluna bilər

ANTİ-SKİN (DƏRİ) ANTİCİSİMİ

Sinonim: Anti skin basement mem­brane anticore; Pemphigus antici­simi; Epidermal anticisim

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Flüoressensiya spek­trinə əsasən pemfiqoid, pemfiqus, herpes ges­tationis (pemfiqoid) və para­neo­plastik pemfiqusun diaq­nos­tikasında istifadə olunur

ANTİ-SPERMA ANTİCİSİMİ

Sinonim: Sperma anticisimlərı; Sper­ma autoanticisimləri; ASA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Hər iki cinsdə sonsuzluğa (dölsüzlüyə) səbəb ola bilən auto­anticimlərin araşdırılmasında istifadə olunur

ANTİ-SS-A ANTİCİSİMİ (SS-A ANTİCİSİMİ, ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ANTİ-TİROQLOBULİN

Sinonim: Tiroqlobulin anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:  <60 U/mL

İstifadəsi: Qalxanabənzər vəzin au­to­immun xəstəliklərinin qiymət­ləndi­rilməsində istifadə olunur. TPO anti­cisimləri ilə müqayisədə əhə­miyyəti azdır. Hashimito ti­roiditi, Graves xəs­təliyi, qalxa­na­bənzər vəz karsino­maları, idiopatik miksedema, per­nisioz anemiya, SLE və de-Quervain yarımkəskin ti­roiditində anti-tiro­qlobulin an­ti­cism­lərinin miqdarı ar­tır. Normal poulyasiyanın 10%-də az mirdarda yüksək ola bilər. Həmçinin ti­ro­qlobulin səviyyəsi aşağı olan xəs­tələrdə də anti-tiroqlobulin sə­viy­yə­­si­nə baxılmalıdır. Tiro­qlo­bulin anti­ci­simlərinin olması, ti­roqlo­bu­linin ölçülməsində in­ter­ferensiyaya (dəyi­şikliyə) səbəb ola bilər

ANTİ-TPO (TİROİD PEROKSİDAZA ANTİCİSİMLƏRİ)

Sinonim: TPO anticisimləri; Anti-Tpo

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <60 U/mL

İstifadəsi: Autoimmun tiroid xəstə­liklərinin (Xaşimoto tiroiditi, idio­pa­tik miksödem, Graves xəstəliyi və s.) təyinində istifadə olunur. Auto­im­mun tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə, TPO konsentrasiyası xəstəliyin şid­dəti ilə düz mütənasibdir. Həmçinin digər bəzi autoimmun xəstəliklər za­manı da (Addison xəstəliyi, perni­sitoz  anemiya, I tip şəkərli diabet və s.) pozitiv nəticələr əldə oluna bilər

ANTİ-TROMBOSİT ANTİCİSİMİ

Sinonim: Trombosit anticisimi; An­ti-trombosit  anticisimi

Nümunə növü: EDTA-lı və ya sitratlı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya mavi (sitratlı) qapaqlı sınaq şüşə­si

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanma, hemoliz

Referens:  Neqativ

İstifadəsi: İmmun trombosito­peni­ya­lar zamanı trombosit antisim­lərinin təyinində istifadə olunur.

ANTİ-YO

Sinonim: Purkinye hüceyrəsi si­to­plazmatik anticisimi-tip 1; PCA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens:  Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Adətən qadınlarda tapılır və yumurtalıq karsinoması, mülle­ri­an neoplazma və ya süd vəzi xər­çən­gi ilə əlaqədardır. Anti-yo pozitivliyi olan xəstələrdə ümumiyyətlə yarım kəskin serebellar ataksiya və ensefa­lomiyeloradikulopatiyalar olur. Skri­ninq test kimi istifadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Hu, Anti-Ri, Paraneoplastik panel)

ANTİBİOQRAM

Sinonim: Antibiotiklərə həssaslıq testi; Antimikrob həssaslıq testi

Nümunə növü: Yeni bakteriya ştam­mı

İş prinsipi: Kirby-Bauer disk diffu­ziya sistemi

İstifadəsi: Bakterial infeksiyaların müa­licəsi məqsədilə işlənəcək anti­bak­­terial preparatların seçilməsi üçün istifadə olunur

ANTİBİOQRAM (Kəmiyyətcə)

Sinonim: Antibiotiklərə həssaslıq tes­ti; Antimikrob həssaslıq testi

Nümunə növü: Yeni bakteriya ştammı

İş prinsipi:  Vitek 2 avtomatik mik­ro­bioloji sistem

İstifadəsi: Test edilən bakteriyaya qarşı antibiotik həssaslığının və MİK (mnimal inhibisiya konsentrasiyası, mikroorqanizmlərin inkişafını da­yan­dıran minimal antibiotik kon­sen­trasiyası) dəyərlərinin təyinində isti­fadə olunur. Həmçinin antibiotikin istifadəsi üçün gərəkli dozası haq­qında məlumat verir

ANTİDİURETİK HORMON

Sinonim: ADH; Vazoperssin; Argi­nin vazopressin hormon; AVP

Nümunə növü: EDTA-lı Plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­­lizə uğramadan soyuq şəraitdə tə­cili ayrılmalı və soyuq şəraitdə gön­dərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Plazmadakı ADH səviyyəsinə təsir edən bir çox fak­­tor var. Ayaq üstə durmaq, ağrı, sters, gimnastika, plazma osmol­yar­lı­ğının (osmolalite) artması və qanın həc­minin, yaxud, arterial təzyiqin azal­ması və gecələr ADH ifrazı artır, isti­ra­hət, hipoosmolyarlıq, qanın həc­­minin art­ması və hipertenziya zamanıisə aza­lır. Həmçinin xlor­pro­pa­mid, tiazid, di­u­retk­lər və s. dər­manlar da ADH ifrazını artırır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq və nümunənin tam qan olaraq göndərilməsi

Referens: <8 pg/mL

İstifadəsi: Ektopik ADH ifraz edən şiş­lər, kəskin intermittant porfiriya, Gu­illian-Barre sindromu, beyin şiş­ləri, vas­kulyar və infeksion beyin xəs­təlik­lə­ri, pnevmoniya, ağciyər və­rəmi, və­rəm meningiti və beyin mən­şəli şə­kər­siz diabet, psixogen poli­dipsiya və nef­rotik sindromda ADH səviyyəsi azalır. Mərkəzi və nefro­gen şəkərsiz diabet və ya psixogen polidipsiyanın diffe­ren­sial diaqnos­i­kası üçün ADH stimuli­yasiya testləri istifadə olunur

ANTİDİURETİK HORMON (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­at­lıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: RIA

Referens: 30-95 ng/gün

ANTİHEMOFİLİYA FAKTORU (FAKTOR VIII)

Sinonim: Antihemofiliya faktoru

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirilməsi aparıldıqdan sonra heparin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/anti­koa­qul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150 %-i

İstifadəsi: İrsi VIII faktorun çatış­mazlığı (hemofiliya A) X-ə bağlı keçən və qanaxmaya meyilliliklə xa­rakterizə olunan xəstəlikdir. Klinik olaraq VIII faktorun çatışmazlığı, xəs­tənin plazmasında VIII faktorun səviyyəsindən asılı olaraq, şiddətli (<1%), orta dərəcə (1-5%) və yüngül (>5%) dərəcələrə ayrılır. Həmin şəxs­­lərdə aPTT uzandığı halda, PT və TT normal olur. Həmçinin VIII faktor kəskin faza reaktantı olub, esterogenlərin istifadəsi, qaraciyər xəstəliyi, şəkərli diabet, stress halları və ya idman hərəkətlərindən sonra yüksələ bilər

ANTİHEMOFİLİYA FAKTORU Bc (FAKTOR IX)

Sinonim: Anti-hemofiliya faktoru B; Christmas faktoru; Autoprotrombin II

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müa­licəsində isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilməlidir

İş prinsipi:Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi IX faktorun çatış­maz­lığı (hemofiliya B), “X” ilə əlaqəli keçən, qanaxma diatezi və plazmada IX faktor aktivliyinin az olması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Əsa­sən kişilərdə rast gəlinir, qadınlar isə daşıyıcıdır. 1/25000 tezliyində  rast gə­linir. Bu xəstələrdə APTT uzanır, PT normal olur.  Qazanılmış IX fak­tor çatışmazlığı isə oral anti­koa­qul­yantların istifadəsi, ağır qaraciyər xəs­təliyi və K vitamini çatışmaz­lığında müşahidə oluna bilər

ANTİSTREPTOLİZİN O (Kəmiy­yətcə)

Sinonim: ASO; Streptolizin O an­ticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <200 IU/mL

İstifadəsi: Streptococcus pyogenes-ə məxsus streptolizin O-ya qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. A qrup beta-hemolitik streptokok infeksiyalarının diaqnostika və müşahidəsində istifa­də olunur

ANTİTRİPSİN (ALFA-1 ANTİTRİPSİN)

Sinonim: A1AT; AAT; ∞1-Anti­trip­sin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

< 7 gün 100-270 mg/dL
7 gün-5 yaş 80-20 mg/dL
> 5 yaş 80-200 mg/dL

İstifadəsi: Pozitiv kəskin faza rea­gentlərindəndir. Protein elektro­fo­rezində ∞1 lentinin böyük hissəsini təşkil edir. Həmçinin serumda ən yük­sək konsentrasiyada olan proteza inhibitorudur. Hər cür infeksiya, to­xuma nekrozu, travmalar, oral kon­tra­septivlərin istifadəsi və hamiləlik zamanı AAT səviyyəsi yüksəlir. AAT-nin  səviyyəsinin həddən artıq düş­məsi zamanı xroniki ağciyər və qaraciyər xəstəlikləri inkişaf edə bilər. Ağır dərəcəli irsi AAT çatış­mazlıqları zamanı xüsusilə uşaqlarda neonatal hepatit sindromu və infantil sirroz kimi ağır klinik mənzərələr inkişaf edə bilər. Böyüklərdə isə em­fizema və xroniki bronxit kimi  xro­niki ağciyər xəstəliklərinin inkişafına şərait yarada bilər

ANTİTROMBİN III

Sinonim: AT III; Heparin kofaktor çalışması

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens:

< 3 ay 35-125%
>3ay 70-125%

İstifadəsi: AT III çatışmazlığı hi­per­koaquliyasiyaya səbəb olan faktor­lar­dan biridir. AT III azlığı genetik (auto­som dominant) və ya qaza­nılmış sə­bəblərlə əlaqədar ola bilər. Ağır sirroz, DIC, ağciyər emboliyası və cərrahi əməliyatlar qazanılmış səbəblərdəndir. Fərdi və ya irsi trombemboliya xəs­tə­liyi olanlarda və yetərsiz heparin müa­li­cəsi zamanı  AT III səviyyəsi təyin olunmalıdır

APC REZİSTENTLİYİ (AKTİV PROTEİN C RESİZTENTLİYİ)

Sinonim: APC rezistentliyi

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 ml

Nünumə alma: nümunə alındıqdan sınra plazma hemolizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: lax­talanmış, hemolizə uğramış, hepa­rinli nümunələr, qan/antikoaqulyant nisbəti düz olmayan nümunələr

Referens: APC rezistentliyi normallaşdırma əmsalı: 0.69-1.56. APC rezistentliyi normallaşdırma nisbəti/FV Leiden: 0.86-1.10

İstifadəsi: Əsasən faktor V Leiden mutasiyası ilə əlaqədar olaraq inkişaf edən APC rezistentliyinin araşdırıl­masında skrininq test kimi istifa­də­ olunur. Test iki formada aparılır və nəticə verilir. Birinci formada (APC rezistentliyi normallaşdırma əmsalı), xüsusilə kumadin istifadə edən xəs­tələrdə protein C və S miqdarı azal­dığı üçün aşağı nəticələr əldə oluna bilər. Referensdan kiçik nəticələr APC rezistentliyini və ya protein C və S miqdarının az ola biləcəyini gös­tərir. İkincisində isə (APC re­zistentliyi normallaşdırma nisbəti/FV Leiden) yalnız APC rezistentliyi qiy­mətləndirilir. Oral antikoaqul­yant­la­rın istifadəsi bu testə təsir göstərmir və referensdən kiçik nəticələr APC rezistentliyini göstərir

APCA (ANTİ-PARİETAL HÜCEYRƏ ANTİCİSİMİ)

Sinonim: APCA; Parietal hüceyrə anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: A tip autoimmun qastritin diaqnostikasında istifadə olunur. Bu xəstələrdə pernisioz anemiya da müşahidə olunmuşdur. Bu baxımdan pernisioz anemiyanın səbəbinin araş­dırılmasında da qiy­mətli testdir. Per­nisioz anemiyası olan xəstələrin 90%-də, atrofik qas­tritli xəstələrin isə 60%-ə qə­dərində müşahidə olu­nur. Həm­çi­nin digər autoimmun xəs­təliklərdə və ailəsində pernisioz anemiyalı qohumu olanlarda APCA pozitiv ola bilər

APO A (APOLİPOPROTEİN A)

Sinonim: Apo A; Apo A-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<7 gün 40-105 mg/dL 40-105 mg/dL
7 gün-3 yaş 60-150 mg/dL 60-150 mg/dL
4-5 yaş 65-150 mg/dL 60-150 mg/dL
6-15 yaş 80-150 mg/dL 80-150 mg/dL
16-50 yaş 80-160 mg/dL 80-200 mg/dL
51-60 yaş 80-170 mg/dL 80-205 mg/dL
>60 yaş 80-170 mg/dL 120-220 mg/dL

İstifadəsi: HDL, xilomikronlar və VLDL-nin başlıca zülal kompo­nen­tidir. Koronar ürək xəstəliyi riskinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Abetalipoproteinemiya, irsi hi­po­alfalipopro­teinemiyalar, lipo­pro­tein lipaza kofaktor (Apo C-II) çatış­mazlığı, fish-eye disease, hiper­triq­li­seridemiya, kontrolsuz diabet, hepa­to­sellular xəstəliklər, xolestaz, nef­ro­tik sindrom, xro­niki böyrək çatış­mazlığı və siqaret çəkmək serumda Apo A-1 səviyyəsində azalmaya sə­bəb olur. Apo A-1-in azlığı erkən ko­ronar ürək xəstəliyi ba­xımından risklidir

APO A-1 (APOLİPOPROTEİN A)

Sinonim: Apo A; Apo A-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<7 gün 40-105 mg/dL 40-105 mg/dL
7 gün-3 yaş 60-150 mg/dL 60-150 mg/dL
4-5 yaş 65-150 mg/dL 60-150 mg/dL
6-15 yaş 80-150 mg/dL 80-150 mg/dL
16-50 yaş 80-160 mg/dL 80-200 mg/dL
51-60 yaş 80-170 mg/dL 80-205 mg/dL
>60 yaş 80-170 mg/dL 120-220 mg/dL

İstifadəsi: HDL, xilomikronlar və VLDL-nin başlıca zülal kompo­nen­tidir. Koronar ürək xəstəliyi riskinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Abetalipoproteinemiya, irsi hi­po­alfalipopro­teinemiyalar, lipo­pro­tein lipaza kofaktor (Apo C-II) çatış­mazlığı, fish-eye disease, hiper­triq­li­seridemiya, kontrolsuz diabet, hepa­to­sellular xəstəliklər, xolestaz, nef­ro­tik sindrom, xro­niki böyrək çatış­mazlığı və siqaret çəkmək serumda Apo A-1 səviyyəsində azalmaya sə­bəb olur. Apo A-1-in azlığı erkən ko­ronar ürək xəstəliyi ba­xımından risklidir

APO B (APOLİPOPROTEİN B)

Sinonim: Apo B; Apoprotein B

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə alın­ması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Pasiyent nümunə ver­məz­dən 12-16 saat əvvəl gimnastika ilə məşğul olmamalıdır; 5 dəqiqə isti­rahət etdik­dən sonra nümunənin alın­ması daha məq­sədəuyğundur. Nümu­nə xəstənin uzanmış vəziyyətində alınarsa yalançı aşağı nəticələr əldə oluna bilər. Həm­çinin nümunə alınarkən turna mümkün qədər az saxlanılmalıdır

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<5 yaş 25-75 mg/dL 25-75 mg/dL
>5 yaş 40-120 mg/dL 40-115 mg/dL

İstifadəsi: LDL-in başlıca zülal kom­ponentidir. Koronar ürək xəs­tə­liyi və enmə riskinin qiymətləndi­ril­məsiondə istifadə olunur. Apo A-1/Apo B nis­bəti hiperbetalipoproteinemiyanın tə­yi­nində istifadə olunur. Hiper­lipo­pro­teinemiya IIa, IIb, IV və V tiplər, erkən koronar ürək xəstəliyi, diabet, hipertiroidizim, nefrotik sinrom, böy­rək çatışmazlığı, qaraciyər xəstəlikləri, Cushing sindromu, porfiriya, hami­ləlik, və anoreksiya nervosa zamanı serumda Apo B səviyyəsi artır, I tip hiperlipoproteinemiya, hipertiroidizm, malnutrisiya, malabsorbsiya, xroniki anemiyalar, Reye sindromu, kəskin stres, xroniki ağciyər xəstəlikləri, mieloma və arıqlama zamanı Apo B səviyyəsi azalır

APOLİPOPROTEİN A

Sinonim: Apo A; Apo A-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<7 gün 40-105 mg/dL 40-105 mg/dL
7 gün-3 yaş 60-150 mg/dL 60-150 mg/dL
4-5 yaş 65-150 mg/dL 60-150 mg/dL
6-15 yaş 80-150 mg/dL 80-150 mg/dL
16-50 yaş 80-160 mg/dL 80-200 mg/dL
51-60 yaş 80-170 mg/dL 80-205 mg/dL
>60 yaş 80-170 mg/dL 120-220 mg/dL

İstifadəsi: HDL, xilomikronlar və VLDL-nin başlıca zülal kompo­nen­tidir. Koronar ürək xəstəliyi riskinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Abetalipoproteinemiya, irsi hi­po­alfalipopro­teinemiyalar, lipo­pro­tein lipaza kofaktor (Apo C-II) çatış­mazlığı, fish-eye disease, hiper­triq­li­seridemiya, kontrolsuz diabet, hepa­to­sellular xəstəliklər, xolestaz, nef­ro­tik sindrom, xro­niki böyrək çatış­mazlığı və siqaret çəkmək serumda Apo A-1 səviyyəsində azalmaya sə­bəb olur. Apo A-1-in azlığı erkən ko­ronar ürək xəstəliyi ba­xımından risklidir

APOLİPOPROTEİN B

Sinonim: Apo B; Apoprotein B

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə alın­ması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Pasiyent nümunə ver­məz­dən 12-16 saat əvvəl gimnastika ilə məşğul olmamalıdır; 5 dəqiqə isti­rahət etdik­dən sonra nümunənin alın­ması daha məq­sədəuyğundur. Nümu­nə xəstənin uzanmış vəziyyətində alınarsa yalançı aşağı nəticələr əldə oluna bilər. Həm­çinin nümunə alınarkən turna mümkün qədər az saxlanılmalıdır

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<5 yaş 25-75 mg/dL 25-75 mg/dL
>5 yaş 40-120 mg/dL 40-115 mg/dL

İstifadəsi: LDL-in başlıca zülal kom­ponentidir. Koronar ürək xəs­tə­liyi və enmə riskinin qiymətləndi­ril­məsiondə istifadə olunur. Apo A-1/Apo B nis­bəti hiperbetalipoproteinemiyanın tə­yi­nində istifadə olunur. Hiper­lipo­pro­teinemiya IIa, IIb, IV və V tiplər, erkən koronar ürək xəstəliyi, diabet, hipertiroidizim, nefrotik sinrom, böy­rək çatışmazlığı, qaraciyər xəstəlikləri, Cushing sindromu, porfiriya, hami­ləlik, və anoreksiya nervosa zamanı serumda Apo B səviyyəsi artır, I tip hiperlipoproteinemiya, hipertiroidizm, malnutrisiya, malabsorbsiya, xroniki anemiyalar, Reye sindromu, kəskin stres, xroniki ağciyər xəstəlikləri, mieloma və arıqlama zamanı Apo B səviyyəsi azalır

APOLİPOPROTEİN E GENOTİPLƏNDİRMƏSİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: PZR

Referens:  Normal genotip e3/e3

İstifadəsi: Apo E genotipləri III tip hi­per­lipoproteinemiya və erkən koronar ürək xəstəliyinin inkişafı ilə əlaqə­dar­dır. Həmçinin e4 allelinin varlığı Alzheimer xəsəliyi üçün əhəmiyyətli risk faktorudur

APOPROTEİN B (APOLİPOPROTEİN B)

Sinonim: Apo B; Apoprotein B

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə alın­ması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Pasiyent nümunə ver­məz­dən 12-16 saat əvvəl gimnastika ilə məşğul olmamalıdır; 5 dəqiqə isti­rahət etdik­dən sonra nümunənin alın­ması daha məq­sədəuyğundur. Nümu­nə xəstənin uzanmış vəziyyətində alınarsa yalançı aşağı nəticələr əldə oluna bilər. Həm­çinin nümunə alınarkən turna mümkün qədər az saxlanılmalıdır

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<5 yaş 25-75 mg/dL 25-75 mg/dL
>5 yaş 40-120 mg/dL 40-115 mg/dL

İstifadəsi: LDL-in başlıca zülal kom­ponentidir. Koronar ürək xəs­tə­liyi və enmə riskinin qiymətləndi­ril­məsiondə istifadə olunur. Apo A-1/Apo B nis­bəti hiperbetalipoproteinemiyanın tə­yi­nində istifadə olunur. Hiper­lipo­pro­teinemiya IIa, IIb, IV və V tiplər, erkən koronar ürək xəstəliyi, diabet, hipertiroidizim, nefrotik sinrom, böy­rək çatışmazlığı, qaraciyər xəstəlikləri, Cushing sindromu, porfiriya, hami­ləlik, və anoreksiya nervosa zamanı serumda Apo B səviyyəsi artır, I tip hiperlipoproteinemiya, hipertiroidizm, malnutrisiya, malabsorbsiya, xroniki anemiyalar, Reye sindromu, kəskin stres, xroniki ağciyər xəstəlikləri, mieloma və arıqlama zamanı Apo B səviyyəsi azalır

aPTT (AKTİV PARSİAL TROMBOPLASTİN ZAMANI)

Sinonim: aPTT, Parsial trombo­plas­tin zamanı, PTT

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μl

Nümunənin alınma qaydası: nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir. Xəstənin hazırlanması: Xəstə he­parin qəbul edirsə növbəti dozadan 1 saat əvvəl nümunə alınmalıdır. He­parin vurulan qoldan qan alınma­malıdır.

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, hemolizli, heparinli nümu­nələr, uyğun olmayan qan/anti-koauqulyant nisbəti

Referens: 25-36 san

İstifadəsi: Daxili (intrensek) laxta­lanma sisteminin qiymətləndirilməsi, heparin müalicəsinin nəzarətdə sax­lanılması, A və B hemofiliyanın skri­ninqi, II, V, VIII, IX, X, XI və XII faktorların kongenital çatışmazlıq­la­rının skrininqi, DIC, disfibrino­ge­ne­miya, qaraciyər çatışmazlığı, dövr edən anti-koaqulyantlar və K vita­mini çatışmazlığının qiymətləndiril­məsində istifadə olunur

ARA (ANTİ-RETİKULYAR ANTİCİSİM)

Sinonim: ARA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: IgA tipli retukulyar anti­cisimlər araşdırılır. Dermatitis herpe­tiformis xəstələrinin 25%-də, celiac sprue xəstələrinin isə 60%-də anti­retikulyar anticisimlər tapılır

ARB AXTARILMASI

Sinonim: Tbc mikobakteriyalarının tədqiqi; turşuya davamlı bakte­ri­ya­ların tədqiqi

Nümunə növü: Bəlğəm, bron­xo­alveolyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm ma­ye­ləri, toxuma nümunələri, qan, sü­mük iliyi, abses, nəcis

Nümunə qabı: Burğulu qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL)

İş prinsipi: Mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­­­mu­nənin lazımi miqdarda olma­ması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsi

Referens: Neqativ
(+1) Pozitiv: Hər 100 görüş sahəsində 1-9 çöp
(+2) Pozitiv: Hər 10 görüş sahəsində 1-9 çöp
(+3) Pozitiv: Hər görüş sahəsində
1-9 çöp
(+4) Pozitiv: Hər görüş sahəsində
> 9 çöp

İstifadəsi:Vərəm çöplərinin mikro­sko­pik olaraq təyinində istifadə olu­nur. Və­­rəm çöplərinin tapılması üçün nü­mu­­nədə 5000-10000 çöp/mL olma­lıdır

ARSEN

Sinonim: As

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, saç

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzə­rinə yığılan sidik nümunələri də qə­bul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL (sidik), 10 q saç

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin həcmi bildirilməlidir

İş prinsipi: AAS

Referens:

Sidik 5-50 μg/gün
Saç <1 μg/saç

As (ARSEN)

Sinonim: As

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, saç

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzə­rinə yığılan sidik nümunələri də qə­bul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL (sidik), 10 q saç

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin həcmi bildirilməlidir

İş prinsipi: AAS

Referens:

Sidik 5-50 μg/gün
Saç <1 μg/saç

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki ar­sen zəhərlənmələrinin diaqnozunda istifadə olunur

ASA (ANTİ-SPERMA ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Sperma anticisimlərı; Sper­ma autoanticisimləri; ASA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Hər iki cinsdə sonsuzluğa (dölsüzlüyə) səbəb ola bilən auto­anticimlərin araşdırılmasında istifadə olunur

ASA (SALİSİLAT)

Sinonim: Asetilsalisil turşusu; ASA; Salisil turşusu

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Fermentativ

Referens:

Analgetik konsentrasiya 30-100 μg/mL
İltihab əleyhinə konsentrasiya  150-300 μg/mL
Toksik konsentrasiya >300 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

ASETAMİNOFEN

Sinonim: Parasetamol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: Fermentativ

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-30 μg/mL
Toksik konsantrasiya >200 μg/mL (dərman qəbulundan 4 saat sonra)
>100 μg/mL (dərman qəbulundan 8 saat sonra)
>50 μg/mL (dərman qəbulundan 12 saat sonra)

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

ASETİLSALİSİL TURŞUSU (SALİSİLAT)

Sinonim: Asetilsalisil turşusu; ASA; Salisil turşusu

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Fermentativ

Referens:

Analgetik konsentrasiya 30-100 μg/mL
İltihab əleyhinə konsentrasiya  150-300 μg/mL
Toksik konsentrasiya >300 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

ASETİLXOLİN RESEPTOR ANTİCİSİMİ

Sinonim: AChR

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Radio receptor assay

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <0.5 nmol/L

İstifadəsi: Myasteniya Gravis-in di­aq­nozunda istifadə olunur. Myas­te­niya Gravis-in generalizə olunmuş və okulyar formalarının, xəstəliyin remis­siyasının və immunsupressiv müa­licənin müşahidəsi üçün əhə­miy­yətlidir. Bununla bərabər xəstəliyin şiddətinin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olun­mur. Həmçinin timoma, amiotrofik lateral skleroz və auto­im­mun qaraciyər xəstəliklərində də AChR səviyyəsi yüksək ola bilər

ASİLKARNİTİN (ACYLCARNITINE) PROFİLİ

Nümunə növü: yeni doğulmuşların skrininq kartına hopdurulmuş qan nümunəsi

Nümunə miqdarı: Kart üzərinə hop­durulmuş minimum 2 işarəli sahə

Lazımi məlumatlar: Xəstənin ümu­mi vəziyyəti haqqında ətraflı məlu­mat

İş prinsipi: Elektrosprey tandem mass spektrometriya. (ESI-MS/MS)

Nümunədən imtina səbəbləri: Skri­ninq kartındakı işarəli sahəyə üst-üs­tə qan hopdurulması, karta həm ön, həm də arxa tərəfdən qan hopdu­rulması, qanın kartın arxa səthinə keçməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Yağ turşusu oksidləş­mə­si­nin defektləri və bəzi üzvi asidu­ri­ya­ların diaqnostikasında istifadə olu­nur

ASKORBİN TURŞUSU (VİTAMİN C)

Sinonim: Askorbin turşusu

Nümunə növü: Çökdürülmüş plaz­ma (nümunə göndərmək üçün labo­ratoriya ilə əlaqə saxlayın)

Nümunə qabı: Bənövşəyi/yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üşün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Həmçinin son 24 saatda vitamin istifadə olunma­malıdır

İş prinsipi: HPLC

Referens: 0.5-1.8 mg/dL

İstifadəsi: C vitamini çatışmazlığı və artıqlığının qiymətlərni­diril­mə­sin­də istifadə olunur. Vitamin C neyro­peptidlər, adrenal kortikal steroid hormonlar, tropokollagen-kollagen çev­rilməsi və tirozin və fol meto­bolizmasında rol oynayır

ASMA (ANTİ-DÜZ ƏZƏLƏ ANTİCİSİMİ)

Sinonim: ASMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Xroniki aktiv hepatitin sə­bəbinin araşdırılmasında istifadə olu­nur. Yüksək titrdə pozitivlik (>1/80) xroniki aktiv autoimmun hepatitdən, aşağı titrdə pozitivlik isə (<1/80) ilkin biliar sirroz, virus he­pa­titi və ya xroniki alkaqol hepa­ti­tin­dən şübhələnməyə əsas verir. Həm­çinin EBV infeksiyaları, bədxassəli melanoma, süd vəzi və yumurtalıq karsinomaları, öd kisəsi obstruk­si­yaları və normal populyasiyada da ASMA pozitivliyinə rast gəlinə bilər

ASO (ANTİSTREPTOLİZİN O (Kəmiy­yətcə))

Sinonim: ASO; Streptolizin O an­ticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <200 IU/mL

İstifadəsi: Streptococcus pyogenes-ə məxsus streptolizin O-ya qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. A qrup beta-hemolitik streptokok infeksiyalarının diaqnostika və müşahidəsində istifa­də olunur

ASPARAGİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

ASPARTAT AMİNOTRANSFERAZA

Sinonim: AST; SGOT; Serum glu­tamik oksaloasetik transminaz

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Sperktrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 25-75 IU/L
7 yaş-1yaş 15-60 IU/L
2-12 yaş 15-50 IU/L
13-15 yaş 10-45 IU/L
16-60 yaş 10-42 IU/L
>60 yaş 12-50 IU/L

İstifadəsi: Orqanizmin bütün toxu­ma­larında olsa da, qaraciyər, ürək və sklet əzələsində daha çox toplanır. Hər hansı bir səbəbdən qaraciyər hü­cey­rəsinin zədələnməsi və ya dağıl­ması, xolestatik və obstruktiv sarılıq, xroniki hepatilər, infeksion monu­nukleoz, ürək və ya sklet əzələsinin nek­roz və ya travması,  həmçinin iltihabi xəstəlikləri, kəskin miokard infaktı, ağır idman, ürək çatış­maz­lı­ğı, ağır dərəcəli yanıqlar, hipoti­ro­idizm, bağırsaq obstruksiyaları, bəd­xassəli hipertermiya və talasemiya ma­jor zamanı serumda  AST səviy­yəsi artır

ASPARTAT TURŞUSU (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

AST (ASPARTAT AMİNOTRANSFERAZA)

Sinonim: AST; SGOT; Serum glu­tamik oksaloasetik transminaz

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Sperktrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 25-75 IU/L
7 yaş-1yaş 15-60 IU/L
2-12 yaş 15-50 IU/L
13-15 yaş 10-45 IU/L
16-60 yaş 10-42 IU/L
>60 yaş 12-50 IU/L

İstifadəsi: Orqanizmin bütün toxu­ma­larında olsa da, qaraciyər, ürək və sklet əzələsində daha çox toplanır. Hər hansı bir səbəbdən qaraciyər hü­cey­rəsinin zədələnməsi və ya dağıl­ması, xolestatik və obstruktiv sarılıq, xroniki hepatilər, infeksion monu­nukleoz, ürək və ya sklet əzələsinin nek­roz və ya travması,  həmçinin iltihabi xəstəlikləri, kəskin miokard infaktı, ağır idman, ürək çatış­maz­lı­ğı, ağır dərəcəli yanıqlar, hipoti­ro­idizm, bağırsaq obstruksiyaları, bəd­xassəli hipertermiya və talasemiya ma­jor zamanı serumda  AST səviy­yəsi artır

AT III (ANTİTROMBİN III)

Sinonim: AT III; Heparin kofaktor çalışması

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens:

< 3 ay 35-125%
>3ay 70-125%

İstifadəsi: AT III çatışmazlığı hi­per­koaquliyasiyaya səbəb olan faktor­lar­dan biridir. AT III azlığı genetik (auto­som dominant) və ya qaza­nılmış sə­bəblərlə əlaqədar ola bilər. Ağır sirroz, DIC, ağciyər emboliyası və cərrahi əməliyatlar qazanılmış səbəblərdəndir. Fərdi və ya irsi trombemboliya xəs­tə­liyi olanlarda və yetərsiz heparin müa­li­cəsi zamanı  AT III səviyyəsi təyin olunmalıdır

AUTOİMMUN HEPATİT PANELİ

Sinonim: SLA/LP (Soluble liver anti­gen/liver-pancreas antigen), LKM-1 (Liver-kidney microsomes; cyto­chro­me P450 II D6), LC-1 (Cytosolic liver antigen type 1; formiminotransferase-cylodeaminase), AMA-M2 (pyruvate-dehydrogenase-complex)

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qaraciyərin autoimmun xəstəlikləri, autoimmun hepatit, bi­rin­cili biliar sirroz və birincili skle­rozlaşan xolangit. Bu proseslərin dif­ferensiasiyasında autoanticisimlər is­ti­fadə olunur. Anti-SLA/LP tək ba­şı­na və ya digər anticisimlərlə birlikdə istifadə oluna bilər. Faktların 30%-də tapılsa da prediktiv dəyəri 100%-ə yaxındır. Üstəlik SLA/LP an­ticisimlərinin hepatit C və digər vi­ral hepatit mənşəli yalançı pozi­tivliyinə rast gəlinmir. LKM-1 an­ticisimləri isə bütün autoimmun hepatitlərin təxminən 1%-də tapılır. LKM-1 anticisimləri nisbətən tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaqlarda daha əhəmiyyətlidir. AMA-M2 titrinin yük­səlməsi isə birincili biliar sirroz üçün xarakterikdir. Bu faktların 96%-də AMA-M2 tapılır. Həmçinin ümumiyyətlə aşağı titrdə olsa da di­gər xroniki qaraciyər xəstəlikləri və proqressiv sistemli sklerozda da AMA-M2 anticisimlərinə rast gəli­nir

AUTOPROTOMBİN C (FAKTOR X)

Sinonim: Stuart faktoru; auto­pro­trombin C; autoprotrombin III

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müa­li­cə­sində isə 2 gün əvvəl müa­licə kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi X faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə PT və APTT uzanmış, TT isə normaldır. X faktor çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Qazanılmış X faktor çatışmazlığı isə birincili amiloidoz ilə əlaqədardır. Bundan başqa, oral antikoaqul­yant­ların istifadəsi və K vitamini çatış­maz­lığında da X faktorun miqdarı azalır

AUTOPROTOMBİN I (FAKTOR VII)

Sinonim: Autoprotrombin I; Pro­kon­vertin; Stabil faktor 

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiymət­ləndirilməsi aparıldıqdan son­ra ku­ma­din cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müali­cə­sin­də isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilmə­lidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: VII faktorun çatışmazlığı, nadir rast gəlinən, autosom resessiv keçən irsi xəstəlikdir. Xəstəlik olan şəxslərdə PT uzanır, APTT isə nor­mal olur. Klinik qanaxmanın şiddəti VII faktorun aktivlik səviyyəsi ilə əla­qə­dardır. Qaraciyər xəstəliyi və K vita­mini çatışmaznığının differen­siasi­ya­sındada istifadə olunur. Pa­renximal qaraciyər xəstəliklərində V faktor və K vitaminindən asılı sintez olunan lax­ta­lanma faktorları (II, VII, IX və X) azal­dığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, di­gər faktor səviyyələri isə aşağı olur. Bu məqsədlə V və VII faktorların ak­tivliyi təyin oluna bilər. Oral kon­traseptiv istifadə edən qadınların plazmaları 4oC-də sax­lanıldıqda VII faktorun aktivliyində 10 dəfəyə qə­dər artım müşahidə oluna bilər. Həm­çinin VII faktorun aktiv­liyinin artması miokard infarktı riskini də artırır. Oral antikoaqulyantların is­tifadəsi, ağır qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmazlığı hallarında isə VII faktorun səviyyəsində azalmalar mü­şahidə oluna bilər

AUTOPROTOMBİN II (FAKTOR IX)

Sinonim: Anti-hemofiliya faktoru B; Christmas faktoru; Autoprotrombin II

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müa­licəsində isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilməlidir

İş prinsipi:Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi IX faktorun çatış­maz­lığı (hemofiliya B), “X” ilə əlaqəli keçən, qanaxma diatezi və plazmada IX faktor aktivliyinin az olması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Əsa­sən kişilərdə rast gəlinir, qadınlar isə daşıyıcıdır. 1/25000 tezliyində  rast gə­linir. Bu xəstələrdə APTT uzanır, PT normal olur.  Qazanılmış IX fak­tor çatışmazlığı isə oral anti­koa­qul­yantların istifadəsi, ağır qaraciyər xəs­təliyi və K vitamini çatışmaz­lığında müşahidə oluna bilər

AUTOPROTOMBİN III (FAKTOR X)

Sinonim: Stuart faktoru; auto­pro­trombin C; autoprotrombin III

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müa­li­cə­sində isə 2 gün əvvəl müa­licə kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi X faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə PT və APTT uzanmış, TT isə normaldır. X faktor çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Qazanılmış X faktor çatışmazlığı isə birincili amiloidoz ilə əlaqədardır. Bundan başqa, oral antikoaqul­yant­ların istifadəsi və K vitamini çatış­maz­lığında da X faktorun miqdarı azalır

AVP (ANTİDİURETİK HORMON)

Sinonim: ADH; Vazoperssin; Argi­nin vazopressin hormon; AVP

Nümunə növü: EDTA-lı Plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­­lizə uğramadan soyuq şəraitdə tə­cili ayrılmalı və soyuq şəraitdə gön­dərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Plazmadakı ADH səviyyəsinə təsir edən bir çox fak­­tor var. Ayaq üstə durmaq, ağrı, sters, gimnastika, plazma osmol­yar­lı­ğının (osmolalite) artması və qanın həc­minin, yaxud, arterial təzyiqin azal­ması və gecələr ADH ifrazı artır, isti­ra­hət, hipoosmolyarlıq, qanın həc­­minin art­ması və hipertenziya zamanıisə aza­lır. Həmçinin xlor­pro­pa­mid, tiazid, di­u­retk­lər və s. dər­manlar da ADH ifrazını artırır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq və nümunənin tam qan olaraq göndərilməsi

Referens: <8 pg/mL

İstifadəsi: Ektopik ADH ifraz edən şiş­lər, kəskin intermittant porfiriya, Gu­illian-Barre sindromu, beyin şiş­ləri, vas­kulyar və infeksion beyin xəs­təlik­lə­ri, pnevmoniya, ağciyər və­rəmi, və­rəm meningiti və beyin mən­şəli şə­kər­siz diabet, psixogen poli­dipsiya və nef­rotik sindromda ADH səviyyəsi azalır. Mərkəzi və nefro­gen şəkərsiz diabet və ya psixogen polidipsiyanın diffe­ren­sial diaqnos­i­kası üçün ADH stimuli­yasiya testləri istifadə olunur

AXONDROPLAZİYA (ACH) MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: Nanizm (karlik)FGFR3 gen analizi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

 

Nümunə miqdarı: 5ml

Lazımi məlumatlar: Ailə ağacı və ətraflı ailə məlumatları

İş prinsipi: PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: lax­ta­lanmış, hemoliz baş vermiş nümu­nələr

Referens:

N/N = Homoziqot normal
Mt/N = Heteroziqot
Mt/Mt = Homoziqot mutant

İstifadəsi: ACH, sümük və qığırdaq toxumalarının inkişaf pozğunluğu ilə xarakterizə olunur, bəzən fatal nəti­cələnir. Diaqnozu klinik və radioloji məlumatlara əsasən təyin edilir və diaqnostikada yanılma ehtimalı az­dır. Qısa ətraflar, qabarıq alın, çökük burun kökü və genu varum (tibia va­rum) bunun üçün xarakterikdir. Xəs­tə­liyə böyümə faktoru genlərindən bi­ri olan FGFR3-də əmələ gələn və xəstələrin təxminən 95%-də müşa­hi­də olunan mutasiya səbəb olur. Ha­miləlik müddətində aparılan ultraso­noqrafik müayinələr zamanı dölün aşağı ətrafının qısa olması, çökəlmiş burun kökü və fəqərə cismi, makro­sefaliya kimi deformasiyaların və əla­mətlərin müşahidə olunması ACH şübhəsi yaradlr)

AĞ QAN HÜCEYRƏ SAYI (LEYKOSİT)

Sinonim: Ağ qan hüceyrələrinin sayı; WBC

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayımı

Referens:

Yenidoğulmuş 9.0-30.0 K/mm3
<1 ay 9.4-34.0 K/mm3
2-12 ay 5.0-19.5 K/mm3
1-3 yaş 6.0-17.5 K/mm3
4-5 yaş 5.5-15.5 K/mm3
6-15 yaş 4.5-13.5 K/mm3
>15 yaş 4.5-11.0 K/mm3

İstifadəsi: Qandakı ağ qan hüceyrə­lərinin sayının qiymətlən­diril­mə­sin­də istifadə olunur

BACİLLUS ANTHRACIS KULTURASI

Sinonim: Qarayara törədicisinin kul­turası

Nümunə növü: kultivasiya üçün ma­terial

İş prinsipi: qidalı mühitlərə kulti­vasiya

İstifadəsi: Kultivasiya olunan mate­rialda qara yara törədicisinin- Ba­cillus anthracis-in varlığının təyi­nində istifadə olunur

BACTEC MİKOBAKTERİYA KULTURASI (MYCOBACTERİUM KULTURASI)

Sinonim:  Vərəm törədicilərinin kul­ti­va­siyası

Nümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­velyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, qan, sümük iliyi, abses və nəcis

Nümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL), qan (4 mL)

Tip idenfikasiyası: PCR-RFLP, lazım gəldikdə Bactec-NAP

Nümunənin alınma qaydası :Bəlğəm: qarqara və s. kimi təmizlik proseduralarına ehtiyac yoxdur. Sə­hər çağı alınan bəlğəm məslə­hətdir, lakin vacib deyil.
Ac qarına mədə şirəsi: Əgər müm­künsə xəstə bir gecə xəstəxanada ya­tırıldırdan sonra, heç bir şey yemə­dən və yataqdan qalxmazdan əvvəl, səhər erkən saatlarda alınmalıdır.
Sidik: Səhər erkən saatlarda ən az 40 mL sidik və ya səhər sidiyinin ha­mısı götürülməlidir. Digər vaxtlarda alınan sidik nümunələri əlverişli hesab olunmur. Sidik götürülməzdən əvvəl genital nahiyənin təmizlənməsi məsləhət olunur.
Orqanizm mayeləri: aspirasion və ya cərrahi üsullarla alınmalıdır

İş prinsipi: BACTEC və Löwenstein Jansen birlikdə işlənilir

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­­nənin uyğun olmayan qabda top­lan­ması, miqdarının kifayət qədər ol­maması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsi

İstifadəsi: Mikobakteriyaların sürətli kultivasiya üsulu ilə izoliyasiyası üçün istifadə olunur. İnkişaf müddəti 3-21 gündür (orta hesabla 12 gün). Bak­teriyanın çoxaldılması, daha sonra tip təyini və rezistentlik testlə­rinin icrası baxımından Mycobac­te­rium kultura­sının alınması əhəmiy­yətlidir

BAKTERİOLOJİ QİDA ANALİZİ

Sinonim: Qida analizi

Nümunə növü: Qida nümunəsi

Nümunə qabı: Steril burğulu qa­paqlı qab

Nümunə miqdarı: 100 g

İş prinsipi: qidalı mühitlərə kulti­vasiya

İstifadəsi: Qidalarda xəstəlik və ya zəhərlənməyə səbəb ola bilən bakte­riyaların tədqiqi

BAKTERİYOLOJİ SU ANALİZİ

Sinonim: Su analizi

Nümunə növü: Su nümunəsi

Nümunə qabı: Steril, burğulu qa­paqlı qab

Nümunə miqdarı: 100 mL

İş prinsipi: Filtrli-çoxqatlı membran boru metodu

İstifadəsi: Su nümunəsində gigi­ye­nik indikator bakteriyaların axta­rılması

BENCE-JONES PROTEİNİ (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ- Sidik)

Sinonim: Bence-Jones proteini

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Analizlə sidiklə ifraz olu­nan Lambda və Kappa yüngül zən­ci­rinin varlığı qiymətləndirilir. Xü­su­silə multiple myelomanın qiymətlən­dirilməsində istigadə olunur. Ami­loidoz, Fanconi sindromu və Wal­denström makroqlobulinemiyası za­manı da sidiklə ifraz olunan yünül zəncirin miqdarı artır

BETA-2 GLİKOPROTEİN 1 ANTİCİSİMLƏRİ IgM VƏ IgG

Sinonim: β2GP1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalıdır

İş prinsipi: ELISA

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: β2GP1 antifosfolipid an­ticisimlərinin birləşdiyi kofaktordur. Buna görə də, anti-kardiolipin və ya anti-fosfotidilserin anticisimlərinin ne­qativ və ya yalnız bir anticisimin aşağı titrdə pozitiv olmasına baxma­yaraq, klinik təzahürlərin qüvvətli olduğu vəziyyətlərdə β2GP1 anti­ci­simləri antifosfolipid sindromlarının diaqnozunu dəqiqləşdirmək üçün is­tifadə oluna bilər. Həmçinin sifilis və digər infeksiyalar, anti-ds DNT po­zitivliyi kimi bəzi hallar antikar­diolipin anticisimlərinin səviyyə­sində yalançı pozitivliyə səbəb ola bilər. β2GP1 anticisimləri yalançı pozitivliklərin təyinində də  anti-kar­diolipin  və ya anti-fosfatidilserinlərə nisbətən daha spesifik testdir (Həm­çinin Bax Anti-kardiolipin və anti-fosfatidilserin anticisimləri)

BETA-2 MİKROGLOBULİN

Sinonim: β2M; Timotaksin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.6-3.8 mg/L

İstifadəsi: İltihab, autoimmun xəs­tlə­­liklər, limfa vəzilərinin bədxassəli şişləri (Məs. multiple myleoma) və vi­rus infeksiyalarında serumda β2M səviyyəsi arta bilər. Xüsusilə, mul­tiple myelomada proqnostik əhə­miy­yətə malikdir. 4 mg/L-dən yüksək nəticələr mənfi proqnozu bildirir. Həmçinin tubulyar funksiya poz­ğunluğu olan xəstələrdə serumda β2M miqdarı azalır, sidikdə β2M miq­darı yüksək olur

BETA-2 MİKROGLOBULİN (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: MEIA

Referens: <2.4 mg/L

İstifadəsi: Mərkəzi sinir sistemini əhatə edən kəskin leykoz və limfo­malarda BOM-da β2M arta bilər. Eyni zamanda serumdakı səviyyə­si­nin də təyin olunması daha məqsə­dəuyğundur

BETA-2 MİKROGLOBULİN (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, Bir­dəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Si­diyin pH-ı <6.0 olarsa üzərinə 1M NaOH əlavə edilərək β2M-nin sta­billiyi qorunmalıdır. Soyuq şəraitdə saxlanılmalıdır. 24 saatlıq sidik nü­mu­nələrinin götürülməsi daha əlve­riş­lidir. Sidik nümunələri menstu­ra­siya dövründə götürülməməlidir, 24 saatlıq sidiyin həcmi bildirilməlidir

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: pH-ı <6.0 olan sidik nümunələri

Referens: 0.02-0.25 mg/L

İstifadəsi: Normal insanlarda β2M sabit sürətlə sintez olunur. Sonra böy­rəklərdə öncə filtirasiya olunur və ardınca reabsorbsiya edilir. Son olaraq β2M proksimal tubulyar hü­ceyrələrdə katabolizmə uğrayır. Nor­mal halda sidikdə β2M-in miqdarı çox az olur, lakin dərman, müxtəlif xəstəliklər, ağır metallar və s. səbəb­lərdən proksimal tubulyar hüceyrə zədələnməsi baş verdikdə sidiklə β2M-in ifrazı artır. Bu baxımdan böy­rəklərin tubulyar funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur

BETA-hCG (Kəmiyyət)

Sinonim: β-hCG; Human chorionic gonadotropin; Hamiləlik testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA / MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 2 mIU/mL
>12 yaş 6 mIU/mL
Kişi <2 mIU/mL

İstifadəsi: Hamiləliyin təyini, ekto­pik (uşaqlıqdan kənar) hamiləlik süb­həsinin qiymətləndirilməsi və in vitro fertilizasiya xəstələrinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Həmçinin mol hidatiform, koryo karsinoması, xayaların şişləri, yumurtalığın rü­şeym hüceyrəli şişlərinin qiymət­ləndirilməsi və müşahidəsində də istifadə olunur

BETA-hCG (Sidik)

Sinonim: β-hCG; Human chorionic gonadotropin; Hamiləlik testi

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik (sə­hər ilk sidik məsləhət görülür)

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­mə­lidir

İş prinsipi: Strip

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Hamiləliyin təyinində is­ti­fadə edilir

BETA-KAROTİN

Sinonim: β-karoten; Karoten

Nümunə növü: Serum (işıqdan qo­ru­naraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. 0-6 ay arası yaş qrupu son 24 saat ərzində, daha böyüklər isə son 48 saat ərzində vitamin və ya A vitamini ilə zəngin olan yeməklərdən istifadə etməməlidirlər

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, daşınma müddətində nümu­nənin işığa məruz qalması

Referens: 60-200 μg/dL

İstifadəsi: Malabrosbsiya sind­ro­ma­ları və A vitaminin  hipervita­mi­no­zu­nun diaqnostikasında istifadə olu­nur. Qaraciyər xəstəlikləri, diabetes mellitus, hipotiroidizim, pəhriz ilə həddən artıq A vitaminin qəbulu, hiperlipidemiya, hamiləlik, yarım­kəskin tiroidit, miksedema, xroniki nefrit və nefrotik sindromda serumda β-karotinin səviyyəsi artır, yüksək temperatur, enteritlər, mukovissidoz və ağır malabsorsiyada isə bu gös­tərici azalır

BETA-TALASEMİYA MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: Cooley anemiyası (major ta­lasemiya); minor talasemiya (daşı­yıcılıq), Aralıq dənizi anemiyası;

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil şəcərəsi və ailəsi barədə ətraflı məlumat, he­moqlobin elektroforezi və qanın ümu­mi analizinin nəticələri

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, münasib sınaq şü­şəsinə qan alınmaması, nümunənin plazma şəklində göndərilməsi

İstifadəsi: Beta qlobulin geni üzə­rində baş verən və beta talase­mi­ya­nın inkişafına səbəb olan mutasiya­ların təyinində istifadə olunur

BETTA-2 TRANSFERRİN

Nümunə növü: Burun ifrazatı, qulaq ifrazatı

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şü­şəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL Burun və ya qulaq ifrazatı və 1 mL serum

İş prinsipi: İmmunfiksasiya elektro­forezi

İstifadəsi: BOM-da transferrinin 2 izoforması tapılır. Bunlarda biri  nor­mada serumda da olur və beta-1 frak­siyası adlandırılır. Digəri isə yalnız BOM-da olur və beta-2 ad­landırılır. Beta-2 transferrin se­rum, qulaq mayeləri, burun sekresiyaları, ağız suyu, gözyaşı, bəlğəm, və limfa vəzilərində olmur. Bu mayelərdə betta-2 transferrinin olması BOM-dan keçdiyi barədə düşündürür. Xü­susilə otoreya (qulaqdan ifrazatın axması) və rinoreyanın (burundan ifr­azatın axması) diaqnozunda testin həs­­saslığı çox yüksəkdir

BGP (OSTEOKALSİN)

Sinonim: Sümük gla proteini; BGP

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Səhər aclığı məsləhət görülür

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

6 ay-5 yaş 10-40 ng/mL
6-15 yaş 5-60 ng/mL
16-60 yaş 2-15 ng/mL
<50 yaş Kişi: 2-10 ng/mL
Qadın: 2-22 ng/mL

İstifadəsi: Serumda osteokalsin sə­viy­yəsi sümük sintezi ilə əlaqəlidir. Bu baxımdan osteokalsin səviy­yə­sinin yüksəlməsi osteoblastik aktiv­li­yin artdığını göstərir. Serumda os­teokalsin səviyyəsi qələvi fosfataza səviyyəsi ilə paralel dəyişir. Paget xəstəliyi, böyrək mənşəli os­teodistrofiya, birincili və ikincili hipertiroidizim, skelet metastazları və xroniki böyrək çatışmazlığında osteokalsinin səviyyəsi artır, birincili biliar sirroz, hamiləlik, qliko­kor­ti­koid müalicəsi və GH çatışmaz­lı­ğında isə bu göstərici azalır. Os­teoparozda isə osteokalsin səviyyəsi yüksək və ya aşağı ola bilər. Həmçinin kalsitriol müalicəsinin müşahidəsində də osteokalsin istifa­də oluna bilər

BİKARBONAT

Sinonim: HCO3

Nümunə növü: Heparinli plazma, serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (heparinli plazma)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alınarkən və labaratoriya gön­də­rilərkən anaerob şərtlərə riayət olun­malıdır. Gözləyən nümunələrdə bikarbonat səviyyəsi azalır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 23-29 mEq/L

İstifadəsi: Qələvi-turşu balansının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Kompensasiya olunmuş respi­rator asidoz, metabolik alkaloz, mor­fin, barbituratlar, kortikosteroidlər və bəzi diuretik və işlədicilərin istifa­dəsi zamanı plazmada HCO3 səviy­yə­si artır. Metabolik asidoz, kom­pen­­­sasiya olunmuş respirator alka­loz, etilenqlikol zəhərlənməsi, me­tanol və salisilat toksikozlarının gec dövrlərində, asetozolamid və siklo­sporin istifadəsi isə HCO3-ün sə­viyyəsini azaldır

BİLİRUBİN (Düz)

Sinonim: Birləşmiş bilirubin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra düz işıq şüalarından qorunmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda <0.2 mg/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda <1.0 mg/dL
<7 gün <1.0 mg/dL
>7 gün <0.54 mg/dL

İstifadəsi: Qaraciyər və öd kisəsi funksiyalarının qiymətləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. İntrahepatik (qa­ra­ciyər daxili) və ekstra­hepatik (qa­ra­ciyər xarici) öd yolları durğun­luqları, qaraciyər hüceyrələrinin zə­də­lənməsi, xolestaz, Dubin-Johnson sindromu və Rotor sindromunda se­rumda düz bilirubinin səviyyəsi artır

BİLİRUBİN (Total)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə alındıqdan sonra düz işıq şüa­larından qorunmalıdır.

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 0.30-2.00 mg/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda 0.30-12.00 mg/dL
<7 gün 0.30-16.00 mg/dL
7 gün-1 ay 0.30-10.00 mg/dL
2-3 ay 0.30-2.00 mg/dL
>3 ay 0.30-1.35 mg/dL

İstifadəsi: Qaraciyər və öd kisəsi funksiyalarının qiymətləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. Qaraciyər hü­cey­rələrinin zədələnməsi (iltihab, toksik, neoplastik), İntrahepatik (qaraciyər daxili) və ekstrahepatik (qa­ra­ciyər xarici) öd yolları durğunluqları, he­mo­litik xəstəliklər, neonatal fizioloji sarılıq, Crigler-Najar sindromu, Gilbert xəstəliyi, Dubin-Johnson sindromu, fruktoza intoleransı və hipotiroidizim zamanı serumda ümümi bilirubinin səviyyəsi artır

BİRİNCİ TRİMESTR SKRİNİNQ TESTİ

Sinonim: İkili skrininq  testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Test tərkibi: Sərbəst β-hCG, PAPP-A və USG ilə əldə olunan nuchal translucency (NT) ölçülməsi istifadə olunaraq trisomiya  21-in (Daun) riskinin kəmiyyətcə təyini

Nümunənin alınma qaydası: Ha­miləliyin 11-14-cü həftələri arasında nümunə alınmalıdır. Birinci tremestr skrininq testindəki risk hesabla­ma­larında istifadə olunacaq məlumat­ların düzgünlüyü çox əhəmiyyətlidir. Riskin hesablaması üçün lazım olan məlumatlar aşağıdakılardır:

  • Doğum tarixi,
  • Hamilə qaldığı vaxtdakı bədən çəkisi,
  • Son mensturasiya tarixi,
  • Sonuncu ultrasəs müayinəsinin tarixi,
  • Sonuncu ultrasəs müayinəsinə görə hamiləliyin həftəsi (CRL-yə görə),
  • Sonuncu ultrasəs müayinəsinə əsa­sən ölçülən NT,
  • Döl sayı,
  • İnsulin istifadə olunan şəkərli diabetin olması,
  • Xəstənin və həkiminin adı və telefon nömrəsi

İş prinsipi: FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və münasib olmayan sınaq şüşəsinə alınmış nümunələr

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Trisomiya 21 üçün ha­mi­ləliyin erkən mərhələsində (11 həftə-13 həftə 6 gün) aparılan prenatal skrininq testdir. Ananın serumunda sərbəst β-hCG və PAPP-A konsen­trasiyası ilə yüksək həssaslıqlı USM istifadə olunaraq ölçülən nuchal trans­lucensy (NT-ənsə şəffaflığı) nəticəsi, hamiləliyin həftəsi, ananın yaşı və digər məlumatlarla kombi­na­siya edilərək kəmiyyətcə risk qiy­mətlən­diril­məsi aparılır. Bu, skrininq testi olduğundan, normal nəticələr dölün hər hansı bir qüsur daşı­ma­dığını birmənalı təsdiq etmir.  Eyni zamanda anormal test nəticələrinin də dəqiqləşdirilməsi üçün genetik müayinələrə ehtiyac vardır

BİRLƏŞMİŞ BİLİRUBİN (BİLİRUBİN – Düz)

Sinonim: Birləşmiş bilirubin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra düz işıq şüalarından qorunmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

İstifadəsi: Qaraciyər və öd kisəsi funksiyalarının qiymətləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. İntrahepatik (qa­ra­ciyər daxili) və ekstra­hepatik (qa­ra­ciyər xarici) öd yolları durğun­luqları, qaraciyər hüceyrələrinin zə­də­lənməsi, xolestaz, Dubin-Johnson sindromu və Rotor sindromunda se­rumda düz bilirubinin səviyyəsi artır

Göbək ciyəsindən alınmış qanda <0.2 mg/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda <1.0 mg/dL
<7 gün <1.0 mg/dL
>7 gün <0.54 mg/dL

BMI (XOLESTEROL-TOTAL)

Sinonim: Total xolesterol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Xəstənin hazırlanması: Payız və qış aylarında serumda ümumi xolesto­rolun səviyyəsi daha yüksək olur. Həmçinin qan alma vəziyyəti, ən son qəbul edilən qida, emosioanal stress və menstural sikl də ümumi xoles­terol miqdarına təsir edir.

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ.

Referens:

Göbək ciyəsi qanı kanı 45-100 mg/dL
<3 ay 50-135 mg/dL
4-6 ay 60-145 mg/dL
7-12 ay 60-160 mg/dL
1-5 yaş 70-175 mg/dL
6-15 yaş 110-200 mg/dL
16-50 yaş 125-200 mg/dL
51-60 yaş 135-200 mg/dL
>60 yaş 140-200 mg/dL

İstifadəsi: Hipolipidemiya və hiper­lipidemiyanın diaqnozunda isti­fadə olu­nur. Xolesterol səviyyəsinin bö­yük­lərdə 200 mg/dL, uşaqlarda isə 170 mg/dL-dən az olmalıdır. Bö­yük­lərdə 200-239 mg/dL “sərhədə yaxın yüksək”, >239 mg/dL isə “yüksək” kimi qiymətləndirilməlidir. Boy və çəki ölçülərinin də verilməsi lazım gəldikdə, bədən kütlə indeksi (body mass index) hesablanılaraq verilir

BNP

Sinonim: B-tipli natriuretik peptid

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan (4 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır) və ya EDTA-lı plazma (dondurularaq saxlanılmalı və göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: FPIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin plazması ayrılmadan sax­lanılması

Referens: <100 pg/mL

İstifadəsi: Asimptomatik xəstələr də daxil olmaqla bütün kəskin ürək ça­tışmazlıqlarının diaqnozunda, mər­hə­­ləsinin müəyyən edilməsində, proq­nozu və müşayiətində istifadə olunur.

BOM KULTURASI

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz steril sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Kultivasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Qey­ri steril BOM nümunələri

İstifadəsi: Meningit törədicisinin izolə olunması və identifikasiyası

BOM-DA OLİGOKLONAL BANT ARAŞDIRILMASI (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ-BOM)

Sinonim: BOM-da oliqoklonal zolaqların (bant) axtarılması

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Dağınıq (multipl) skle­ro­zun təyinində istifadə olunur. Kripto­kokkal menengit, idiopatik poli­nev­rit, neyrosifilis, xroniki məxmərək pa­nensefaliti və yarımkəskin skle­roz­laşan panensefalitdə  BOM-da oliqoklonal zolaq tapıla bilər

BORRELİA BURGDORFERİ ANTİCİSİMİ

Sinonim: Lyme screen (total anticisim)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi.

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Borrelia burqdorferi-nin səbəb olduğu Lyme xəstəliyinin diaqnozunda istifadə olunur. Xəstəliyin ilkin mərhələsində yalançı neqativlik ola bilər. Anticisimlərin tədqiqində ilkin nəticələrin neqativ olmasına baxmayaraq, xəstəliyin başlanğıc mərhələdə olduğu düşü­nülürsə, 2-4 həftə sonra yeni qan nümunəsi ilə test təkrarlanmalıdır. Pozitiv nəticələr isə Western blot ilə dəqiqləşdirilməlidir. Sifilis, HIV və hiperqammaqlobulinemiya da antici­sim testində yalançı pozitivliklərə səbəb ola bilər

BORRELİA BURGDORFERİ WESTERN BLOT IgM və IgG

Sinonim: Lyme xəstəliyi western blot

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: Western blot

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Lyme xəstəliyinin diaq­nozunda ilk növbədə skrininq test ilə total anticisimlərin axtarılması, sər­hədə yaxın və ya pozitiv nəticələrin isə western blot ilə təsdiqlənməsi tövsiyə olunur. Erkən mərhələdə isə xəstəliyin diaqnozunda birbaşa wes­tern blot üsulu istifadə oluna bilər. Bu halda neqativ nəticə alınarsa və klinik şübhə davam edərsə 2-4 həftə sonra test təkrarlanmalıdır

BORUCUQ FOSFAT REABSORBSİYASI

Sinonim: Tubulyar fosfat reabsorb­siyası, TRP

Nümunə növü:  Səhər 2-4 saatlıq  sidik və eyni zamanda alınan serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum). Yığılan sidik so­yuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­dərilməlidir

Nümunə miqdarı: 500 μL serum və 10 mL sidik

Xəstənin hazırlanması: Xəstə müa­yinədən  əvvəlki 5 gün ərzində nor­mal kalsium və fosfor tərkibli pəhriz qəbul etməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 78-91 %

İstifadəsi: Paratiroid vəzi funksi­ya­larının qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Hipoparatiroidizm və psev­dohipoparatiroidizmdə TRP ar­tır, hiperparatiroidizmdə isə azalır. Hiperparatiroidizmi olan xəstələrin 25 %-də yalançı neqativ nəticə əldə oluna bilər.
TRP %=100x(1– sidik fosforu x serum kreatinini / sidik kreatinini serum fosforu)

BRUCELLA ANTİHUMAN QLOBULİN

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kon­taminasiya

İstifadəsi: Xroniki brusellyoz za­manı IgG tipli natamam (blok edici) anticisimləri təyin edir

BRUCELLA AQQLÜTİNASİYA TESTİ (BRUCELLA RAYT)

Sinonim: Brucella aqqlütinasiya testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brusellyoz xəstəliyinin diaqnozunda istifadə olunur

BRUCELLA AQQLÜTİNASİYA TESTİ (BRUCELLA RAYT)

Sinonim: Brucella aqqlütinasiya testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brusellyoz xəstəliyinin diaqnozunda istifadə olunur

BRUCELLA IgM

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: 2-ME reduksiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brucella IgM antici­simlərinin təyinində istifadə olunur.

BRUCELLA RAYT (WRIGHT)

Sinonim: Brucella aqqlütinasiya testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brusellyoz xəstəliyinin diaqnozunda istifadə olunur

BRUCELLA SKRİNİNQ (ROSE-BENGAL)

Sinonim: Brucella slide testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi( BOM)

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: Aqqlütasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brusellyoz xəstəliyinin diaqnozunda skrininq test kimi istifadə olunur

BRUCELLA SLIDE TEST (BRUCELLA SKRİNİNQ ROSE-BENGAL)

Sinonim: Brucella slide testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi( BOM)

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: Aqqlütasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Brusellyoz xəstəliyinin diaqnozunda skrininq test kimi istifadə olunur

BUN (UREA NİTROGENİ)

Sinonim: BUN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetik

Referens:

Göbək ciyəsi 21-40 mg/dL
Prematüre 3-25 mg/dL
<7 gün 4-12 mg/dL
7 gün-6 ay 5-15 mg/dL
7 ay-3 yaş 5-18 mg/dL
4-15 yaş 5-25 mg/dL
16-60 yaş 7-25 mg/dL
>60 yaş 7-28 mg/dL

İstifadəsi: Böyrəyin funksional test­lərindən biridir. Zülal mübadiləsinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Yaş və qida ilə qəbul olunan zülal miqdaı artıqca BUN səviyyəsi də artır. Böyrək perfuziyasının azal­dığı hallar, kəskin və xroniki böyrək xəstəlikləri, postrenal obstruksiya və yüksək zülallı qidalanma serumda BUN səviyyəsini artırır. Az zülallı qidalanma, hamiləliyin son mər­hələsi, infantilizm, akromeqaliya, ağır qaraciyər xəstəlikləri və celiac sprue zamanı isə serumda BUN səviyyəsi azalır

BURUN İFRAZATI KULTURASI

Sinonim: Nazal ifrazat kulturası

Nümunə növü: Burun ifrazatı

Nümunə qabı: Steril düz sınaq şüşəsi vəya transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Burun ifrazatından patogen aerob bakteriyaların izolə olunması

BURUN-UDLAQ KULTURASI

Nümunə növü: Burun-udlaqdan tamponla material

Nümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Xəstəliyə səbəb olan bakteriyanın izolə olunması

BURUNDAN YAXMA

Sinonim: Eozinofil yaxma

Nümunə növü: Burundan ifrazat nümunəsi

Nümunə miqdarı: 2 əşya şüşəsi üzə­rinə yayılmış nazik preparat

İş prinsipi: Wrilight üsulu ilə bo­yadılmadan sonra mikroskopik müayinə

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Allergik və asmatik xəs­təliklərin, həmçinin parazitar infek­siyaların qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur

BƏDƏN KÜTLƏ İNDEKSİ (XOLESTEROL-TOTAL)

Sinonim: Total xolesterol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Xəstənin hazırlanması: Payız və qış aylarında serumda ümumi xolesto­rolun səviyyəsi daha yüksək olur. Həmçinin qan alma vəziyyəti, ən son qəbul edilən qida, emosioanal stress və menstural sikl də ümumi xoles­terol miqdarına təsir edir.

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ.

Referens:

Göbək ciyəsi qanı kanı 45-100 mg/dL
<3 ay 50-135 mg/dL
4-6 ay 60-145 mg/dL
7-12 ay 60-160 mg/dL
1-5 yaş 70-175 mg/dL
6-15 yaş 110-200 mg/dL
16-50 yaş 125-200 mg/dL
51-60 yaş 135-200 mg/dL
>60 yaş 140-200 mg/dL

İstifadəsi: Hipolipidemiya və hiper­lipidemiyanın diaqnozunda isti­fadə olu­nur. Xolesterol səviyyəsinin bö­yük­lərdə 200 mg/dL, uşaqlarda isə 170 mg/dL-dən az olmalıdır. Bö­yük­lərdə 200-239 mg/dL “sərhədə yaxın yüksək”, >239 mg/dL isə “yüksək” kimi qiymətləndirilməlidir. Boy və çəki ölçülərinin də verilməsi lazım gəldikdə, bədən kütlə indeksi (body mass index) hesablanılaraq verilir

BƏLĞƏM KULTURASI

Nümunə növü: Bəlğəm

Nümunə qabı: Steril qab

İş prinsipi: Kultivasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Tər­kibində bəlğəm olmayan nazofa­rinks materialı, nümunənin qeyri-steril qab­da gətirilməsi

İstifadəsi: Verilən bəlğəm nümu­nə­sində patogen aerob bakteriyaların təyini

C-21 STEROİD (PROQESTERON)

Sinonim: C-21 steroid; P4

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL
Follikulyar faza 0.10-1.10 ng/mL
Pik 0.10-1.10 ng/mL
Lüteal faza 3.00-20.00 ng/mL
Kişi <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL

İstifadəsi:  Ovulyasiya, sarı cisimin funksiyaları və hamiləlikdə plasental funksiyaların qiymətləndirilməsi, in­duk­siyanın müşahidəsi, proqes­teron müalicəsinin və erkən abort riski olan xəstələrin müşahidəsində istifadə olu­nur. Anadangəlmə ad­re­nal hiper­pla­ziya, lipoid yumurtalıq şişləri, teka lütein kistası, molyar hamiləlik və yumurtalıq xorioepi­teliomalarında pro­qesteron səviyyəsi artır, düşük (abortus) riskində, bi­rin­cili və ya ikincili hipoqonadizm və qısa lüteal faza sindromunda isə azalır

C-PEPTID

Sinonim: İnsulin C-peptid; CPR; Birləşdirici peptid; C-peptid reak­tivliyi)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.15-1.30 pmol/mL

İstifadəsi: C-peptid yalnız  mədəaltı vəzin β hüceyrələrindən ifraz olun­duğu üçün, xüsusilə ekzogen insulin istifadə edən diabet xəstələrində, en­dogen insulin ifrazının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. İnsu­linoma, oral hipoqlikemik də­r­man­lar, böyrək çatışmazlığı, II tip şəkərli diabet, qlükoza qəbulu, azan sinirin sti­muliyasiyası, tirotoksikoz, Cu­shing sindromu, hipokalemiya, ha­miləlik və akromeqaliya zamanı se­rumda C-peptid səviyyəsi artır, I tip  şəkərli diabet, insulin müalicəsi, tiazid qrupundan olan diuretiklər, alkaqol qəbulu və pan­kreatek­to­mi­yadan sonra isə C-peptid səviyyəsi azalır

C-REAKTİV PROTEİN

Sinonim: CRP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <3 mg/L

İstifadəsi: Qeyri spesifik kəskin faza reaktantıdır. İnfeksiya və iltihabi proseslərin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. CRP virus və spiroxet mənşəli infeksiyalar zamanı artma­dı­ğından, xüsusilə bakterial infek­si­yaların təyinində çox əhəmiyyətlidir. CRP-nin yüksəlməsi koronar ürək xəstəliyi riskinin erkən göstəricisi olduğundan, bu riskin skrininqi məqsədilə də istifadə olunur

C1 ESTERAZA İNHİBİTORU (C1 İNAKTİVATOR)

Sinonim: C1 esteraza inhibitoru; C1-INH; C1 INA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.15-0.35 g/L

İstifadəsi: Anadangəlmə C1-INH çatışmazlığı irsi angionevrotik ödemə səbəb olur. Qazanılmış C1-INH azlığı isə SLE, limfoma və digər limfoproliferativ xəstəliklər zamanı müşahidə olunur. Hamiləlik və androgen steroidlərin istifadəsi isə C1-INH səviyyəsini artırır. Test üçün istifadə olunan üsul ana­dan­gəlmə C1-INH çatışmazlığının kə­miy­yətcə təyinində çox əhəmiy­yətlidir

C1 İNAKTİVATOR

Sinonim: C1 esteraza inhibitoru; C1-INH; C1 INA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.15-0.35 g/L

İstifadəsi: Anadangəlmə C1-INH çatışmazlığı irsi angionevrotik ödemə səbəb olur. Qazanılmış C1-INH azlığı isə SLE, limfoma və digər limfoproliferativ xəstəliklər zamanı müşahidə olunur. Hamiləlik və androgen steroidlərin istifadəsi isə C1-INH səviyyəsini artırır. Test üçün istifadə olunan üsul ana­dan­gəlmə C1-INH çatışmazlığının kə­miy­yətcə təyinində çox əhəmiy­yətlidir

C1-INH (C1 İNAKTİVATOR)

Sinonim: C1 esteraza inhibitoru; C1-INH; C1 INA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.15-0.35 g/L

İstifadəsi: Anadangəlmə C1-INH çatışmazlığı irsi angionevrotik ödemə səbəb olur. Qazanılmış C1-INH azlığı isə SLE, limfoma və digər limfoproliferativ xəstəliklər zamanı müşahidə olunur. Hamiləlik və androgen steroidlərin istifadəsi isə C1-INH səviyyəsini artırır. Test üçün istifadə olunan üsul ana­dan­gəlmə C1-INH çatışmazlığının kə­miy­yətcə təyinində çox əhəmiy­yətlidir

C1INA (C1 İNAKTİVATOR)

Sinonim: C1 esteraza inhibitoru; C1-INH; C1 INA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.15-0.35 g/L

İstifadəsi: Anadangəlmə C1-INH çatışmazlığı irsi angionevrotik ödemə səbəb olur. Qazanılmış C1-INH azlığı isə SLE, limfoma və digər limfoproliferativ xəstəliklər zamanı müşahidə olunur. Hamiləlik və androgen steroidlərin istifadəsi isə C1-INH səviyyəsini artırır. Test üçün istifadə olunan üsul ana­dan­gəlmə C1-INH çatışmazlığının kə­miy­yətcə təyinində çox əhəmiy­yətlidir

C1q (İMMUNOKOMPLEKS C1q)

Sinonim: C1q; Compleman com­po­nent C1q; C1q bağlayıcı test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <50 μg/mL

İstifadəsi: Qanda dövr edən immun­komplekslərlə əlaqəli xəstəliklərin (məs. SLE, Lyme xəstəliyi, idiopatik intersitisial pnevmoniya, infektiv endokardit, xroniki HBV infeksiyası, HIV infeksiyası) qiymətlən­diril­mə­sində, həmçinin, revmotoid artrit və SLE-nin müşahidəsində istifadə olu­nur. Eyni zamanda bəzi bəzi bəd­xas­səli xəstəliklərdə (məs.kəskin leyke­miya) proqnostik dəyəri var

C1q BINDING TEST (İMMUNOKOMPLEKS C1q)

Sinonim: C1q; Compleman com­po­nent C1q; C1q bağlayıcı test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <50 μg/mL

İstifadəsi: Qanda dövr edən immun­komplekslərlə əlaqəli xəstəliklərin (məs. SLE, Lyme xəstəliyi, idiopatik intersitisial pnevmoniya, infektiv endokardit, xroniki HBV infeksiyası, HIV infeksiyası) qiymətlən­diril­mə­sində, həmçinin, revmotoid artrit və SLE-nin müşahidəsində istifadə olu­nur. Eyni zamanda bəzi bəzi bəd­xas­səli xəstəliklərdə (məs.kəskin leyke­miya) proqnostik dəyəri var

C3 (KOMPLEMENT C3)

Sinonim: C3

Nümunə növü:  Serum, maye

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 57-116 mg/dL
Yarımçıq doğulan 57-116 mg/dL
<1 ay 50-120 mg/dL
2-3 ay 60-150 mg/dL
4-6 ay 60-175 mg/dL
7-12 ay 70-180 mg/dL
1-3 yaş 75-180 mg/dL
>3 yaş 85-200 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­min­dəki klassik və alternativ yollar C3 pilləsində birləşir. C3 səviy­yəsində artma iltihabi xəstəlilər, ato­pik dermatit, biliar obstruksiya və amiloidozla əlaqəli ola bilər. Autoimmun xəstəliklər, bakteremiya, toxuma zədələnməsi, xroniki hepatit, nefrit, malnutrisiya, DIC və kon­ge­nital çatışmazlıqlar isə C3 səviy­yəsində azalmaya səbəb ola bilər

C4 (KOMPLEMENT C4)

Sinonim: C4

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (mayi)

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 7-23 mg/dL
Yenidoğulmuş 7-23 mg/dL
<7 gün 7-25 mg/dL
7 gün-3 ay 7-30 mg/dL
4 ay-1 yaş 8-42 mg/dL
2-12 yaş 15-42 mg/dL
> 12 yaş 15-50 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­mindəki klassik yolda yer alır. Kəs­kin iltihabi xəstəliklər və bədxassəli şişlərdə C4 səviyyəsi artır; SLE, kəs­kin qlomerulomefrit, xroniki hepatit, autoimmun xəstəliklər, irsi angio-ödem, zülal itkisi ilə gedən xəstə­lik­lər və kongenital çatışmazlıq zamanı isə serumda C4 səviyyəsi azala bilər

Ca (KALSİUM)

Sinonim: Ca

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Nümunə alınarkən turna 10 dəqiqədən çox saxlanıl­mamalıdır. Qanda Ca səviyyəsi saat 02.00-04.00 arasında minimal, 20.00 da isə maksimal səviyyədə olur

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, nümunənin uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınması

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 8.2-11.5 mg/dL
Yenidoğulanlar 6.2-11.0 mg/dL
<7 gün 8.0-10.6 mg/dL
7 gün-12 yaş 8.8-10.8 mg/dL
13-60 yaş 8.4-10.2 mg/dL
>60 yaş 8.4-10.0 mg/dL

İstifadəsi: Müxtəlif endokrin və me­tabolik pozğunluqların qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur. İlkin və geriyə dönən hiperparatiroidizm, sü­mük metastazları, müxtəlif  bədxas­sə­li törəmələr, polisitemiya vera, feo­xro­masitoma, sarkoidoz, D vita­mini intoksikasiyası, süd qələvi sind­romu, tirotoksikoz, akromeqaliya və dehidratasiyaya səbəb olan hallarda serumda kalsium səviyyəsi artır. Hi­poparatiroidizm, psevdohipo­parati­roidzm, D vitamini çatışmazlığı, xro­niki böyrək çatışmazlığı, Mg çatış­mazlığı, kəskin pankreatit, hiper­fosfatemiya, sistinoz, osto­mali­ya­si­ya, alkoqolizm, qaraciyər sirrozu və hipoalbuminemiya zamanı serumda Ca səviyyəsi azalır. Həmçinin total Ca səviyyəsi qandakı zülal konsen­trasiyasından asılıdır. Zülalın miq­darı 1 g/dL artarsa, Ca miqdarı təx­minən 0.8 mg/dL azalır

CA 125

Sinonim: Canser antigen 125, Xərçəng antigeni125

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Ovul­yasiya və menstruasiya mərhələləri nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <35 U/mL

İstifadəsi: Əsasən yumurtalıq xər­çənglərinin müşahidəsində istifadə olunan onkomarkerdir. Seroz, endo­metrial, şəffaf hüceyrəli və dif­fe­ren­siasiya etməyən yumurtalıq karsino­maları, endometrium və ya fallop bo­ru­larının adenokarsinomaları, bəzi qey­ri-genikoloji bədxassəli törəmələr və bəzi xoş xassəli hallarda (hami­lə­lik, menstruasiya, peritoneal və ya plev­ral iltihabi proseslər, yumurtalıq kistaları, endometrioz) CA 125-in sə­viy­yəsi artır. Həmçinin sağlam insanların 1%-də də CA 125 sə­viyyəsi yüksək ola bilər. Buna görə də normal hallarda skrininq məq­sədilə istifadə olunma­malıdır

CA 15-3

Sinonim: Canser antigen 15-3, Xərçəng antigeni 15-3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <29 U/mL

İstifadəsi: Süd vəzi xərçənginin diaq­no­zunda, xəstəliyin təkrarlan­masının və müalicəsinin müşahi­dəsində isti­fa­də olunur. Xüsusilə metastatik süd və­zi xərçənglərinin 80%-də CA 15-3 sə­viyyəsi artır. Həmçinin bəzi bədxassəli törəmələr (mədəaltı vəz, ağciyər, yu­mur­talıq, yoğun bağırsaq, qaraciyər və s.), hepatit, sirroz, sarkoidoz, vərəm və SLE-də də CA 15-3 səviyyəsi yük­səlir. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

CA 19-9

Sinonim: Xərçəng antigeni 19-9; Karbohidrat antigeni 19-9

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <37 U/mL

İstifadəsi: Bütün qastrointestinal sistem xərçəngləri (mədəaltı vəz xərçəngləri, xolangiokarsinomalar, yogun bağırsaq xərçəngləri və s.) və digər adenokarsinomalarda  CA19-9-un səviyyəsi artır. Mədəaltı vəz xərçənglərində həssaslığı 70-80 %-dir. CA19-9 səviyyəsi ilə şişin kütləsi arasında əlaqə yoxdur. CEA ilə bərabər istifadə olunduqda mədə xərcənginin təkrarlanmasının təyi­nində həsaslığı 94 %-ə qədər yük­səlir. Həmçinin xroniki pankreatit, xolangit və sirroz kimi bəzi xoş­xa­sə­li proseslərdə də CA19-9 səviy­yə­sində yüksəlmə müşahidə oluna bi­lər. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

CA 72-4

Sinonim: Xərçəng antigeni 72-4; TAG 72; Tumor associated glico­pro­tein 72

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <6.9 U/mL

İstifadəsi:Qastrointestinal sistem, yumurtalıq və süd vəzi toxumasının ilkin adenokarsinomalarının təkrar­lan­ması və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Xüsusilə meta­statik mədə karsinomalarında CA72-4 səviyyəsi yüksəlir. Həmçinin bəzi xoşxassəli halarda da (pankreatit, qaraciyər sirrozu, ağciyər xəs­tə­lik­ləri, revmatoid xəstə­liklər, ginekoloji xəstəliklər, qastrointestinal sistem xəstəlikləri və s.) CA72-4 səviyyəsi arta bilər. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır

Ca1 (İONLAŞMIŞ KALSİUM)

Sinonim: Ca 1, Ca+2

Nümunə növü: Heparinli tam qan

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə anaerob mühitdə alınmalı və qısa müddətdə, soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: ISE

Referens: 1.12-1.32 mmol/L

İstifadəsi: Kalsiumun fizioloji ba­xım­dan aktiv olan formasıdır. Total kal­siumun 50-55%-i bu formada olur. Anormal total kalsium nəticə­lərinin və yenidoğulanın kalsium sə­viyyəsinin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Birincili hiperpa­ratiroidizm, D vita­mi­ninin həddindən artıq qəbulu və bəzi malignizasiyalar zamanı ionlaşmış kal­siumun miqdarı artır, birincili hipopa­ra­tiroidizm, psevdohipoparatiroidizm, D vitamini çatışmazlığı, maqnezium ça­tış­maz­lığı, əməliyyatdan sonrakı və­ziy­yət­lər, travma, sepsis, yanıqlar, pank­reatit və çoxsaylı orqan çatışmaz­lığında isə bu göstərici azalır

AMPYLOBACTER KULTURASI

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Xüsusi transport qidalı mühit  (Carry-Blair) içərisində göndərilməlidir

İş prinsipi: Selektiv kultura

İstifadəsi: Campylobacter cinsli bak­teriyaların izolə olunması

CANDIDA KULTURASI

Nümunə növü: İstənilən nümunə

Nümunə qabı: Steril düz sınaq şüşəsi

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Candida cinsli göbə­ləklərin izolə olunması və Candida albicans və digər Candida növlərinin identifikasiyası

CBC (TAM QAN SAYILMASI)

Sinonim: Complete blood count; CBC; Hemoqram, qanin ümumi analizi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı olması

İstifadəsi: Hematoloji xəstəliklər, kəs­kin və xroniki infeksiyalar, əmə­liy­yatdan əvvəl və s. hallarda istifadə olunur. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat verir

Cd (KADMİUM)

Sinonim: Cd

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan, birdəfəlik sidik, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­mə­li­dir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə əlavə edilən si­diklər də qəbul edilir

Xəstənin hazırlanması: Siqaret çə­kənlərdə qanda kadiyum səviyyəsi siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha yüksəkdir

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Tam qan 0.3-1.2 μg/L
Birdəfəlik sidik 0.5-4.7 μg/L

İstifadəsi: Kadmiuma məruz qalan şəxslərə bu maddənin nə dərəcədə təsir etdiyini təyin etmək üçün istifadə olunur

CD4/CD8

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan, bronxoalveolyar lavaj mayesi (BAL)

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BAL)

Nümunə miqdarı: 5mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Referens: 0.6-2.8% (Tam qan)

İstifadəsi: Tam qanda CD4/CD8 nis­bəti, HIV virusu daşıyan xəs­tə­lər­də QİÇS-in diaqnoz və müşahidəsi ilə antivirus müalicənin yönləndiril­məsində, hüceyrə mənşəli immun çatışmazlıqların qiymətlən­dirilmə­sin­­də istifadə olunur. BAL ilə apa­rılan müayinə isə xüsusilə sar­koidozun diaqnozu üçün əhəmiy­yət­lidir. Müxtəlif müayinələrə görə 3.5-4-dən çox olan CD4/CD8 nisbətinin sarkaidozun diaqnozunda həssaslığı 52-59%, spesifikliyi isə 94-96% təşkil edir. Bu nisbətin aşağı olması isə hiperhəssaslıq pnevmoniyası, dif­fuz panbronxiolit və limfoma şüb­həsinə əsas verir

CEA

Sinonim: Karsinoembirionik antigen

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <4 ng/mL

İstifadəsi: Yoğun və düz bağırsaq, ağciyər, süd vəzi, qaraciyər, pan­kreaz, prostat, mədə və yumurtalıq xərçənglərində CEA səviyyəsi artır. Əsasən kolorektal xərçənglər və süd vəzi xərçənglərinin gec dövrlərinin müşahidəsində istifadə edilir. Xoş­xassəli qaraciyər xəstəlikləri, xoralı kolit və polipoz kimi bəzi xoşxassəli mədə-bağırsaq prosesləri, xoşxassəli süd vəzi xəstəlikləri, ağciyər in­fek­siyaları, emfizema və böyrək çatış­mazlıqlarında da CEA səviyyəsi arta bilər. Həmçinin siqaret çəkənlərdə də CEA səviyyəsində mülayim yük­səlmə qeyd edilir. Buna görə də skrininq testi kimi istifadə olun­mamalıdır

CENP B (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

CHLAMYDIA ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

İstifadəsi: Qadınlarda  servisit, ça­naq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri, en­do­metrit, perihepatit və uretral sin­droma; kişilərdə qeyri-qonokok etiologiyalı uretrit və epididemitə; yeni doğulan­larda isə konyunktivit və pnevmo­ni­yaya səbəb olan bak­teriyaya qarşı əmələ gələn immuni­tetin təyinində istifadə olunur. Həm­çinin Chlamydia pneumonia və psittaci-yə qarşı əmələ gələn im­muniteti göstərir. Xlamidiya infek­si­yasının seroloji üsulla təyini; xla­mi­diya növləri arasında çarpaz reaktiv anticisimlərin varlığının, anti-xla­mi­diya anticisimlərinin qeyri-spe­sifik stimulyasiyasının və ya qarışıq xla­mi­diya növləri ilə əvvəllər qarşı­laş­manın ağırlaşması ola bilər. Bö­yük­lər­də anticisim pozitivliyi 50-78% ara­sında dəyişir. Xüsusilə IgM-də çaraz reaksiya daha çox müşahidə olunur

CHLAMYDIA TRACHOMATIS (PZR)

Nümunə növü: Sidiyin plastik qaba götürülmüş ilk porsiyası və ya xüsusi tamponla (qadınlarda servikal, kişi­lərdə uretral) sıyrıntı

Nümunə qabı: Lazım olan ləva­zi­matlar laboratoriya tərəfindən təmin edilir

Nümunə miqdarı: Sidik, ilk porsiya 15 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə götürüldükdən sonra soyuq şəraitdə saxlanılmalı və vaxt itirmə­dən, soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin uzun müddət otaq tempe­raturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Chlamydia trachomatis infeksiyasının təyinində PZR üsulu kultural və seroloji üsullarla müqa­yisədə daha həssasdır

CHRİSTMAS FAKTORU (FAKTOR IX)

Sinonim: Anti-hemofiliya faktoru B; Christmas faktoru; Autoprotrombin II

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müa­licəsində isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilməlidir

İş prinsipi:Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi IX faktorun çatış­maz­lığı (hemofiliya B), “X” ilə əlaqəli keçən, qanaxma diatezi və plazmada IX faktor aktivliyinin az olması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Əsa­sən kişilərdə rast gəlinir, qadınlar isə daşıyıcıdır. 1/25000 tezliyində  rast gə­linir. Bu xəstələrdə APTT uzanır, PT normal olur.  Qazanılmış IX fak­tor çatışmazlığı isə oral anti­koa­qul­yantların istifadəsi, ağır qaraciyər xəs­təliyi və K vitamini çatışmaz­lığında müşahidə oluna bilər

CİNSİ HORMON-BİRLƏŞ­DİRİCİ QLOBULİN

Sinonim:SHBG; Testosteron-estra­diol-binding globulin; TeBG

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırzımı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi:FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

1-12 yaş 4.9-9.0 mg/L
13-15 yaş 1.8-9.0 mg/L
Kişi Qadın
16-50 yaş 0.9-6.3 mg/L 1.8-9.0 mg/L
51-60 yaş 0.6-4.7 mg/L 1.2-7.7 mg/L
>60 yaş 0.6-4.5 mg/L

İstifadəsi: Testesteron və estero­gen­lər mənşəli cinsi hormonlar SHBG tərəfindən birləşdirilirək qanda da­şınır. Hipertiroidizim, anoreksiya  ner­vosa, hamiləlik və sirrozda SHBG səviyyəsi azalır, hipoti­roidizim, hirşutizm, piylənmə və yu­murtalıqların polikistoz sindromunda isə bu göstərici artır

CİVƏ

Sinonim: Hg

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə, yaxud, ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində gön­də­rilməlidir), saç

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 5 mL EDTA-lı tam qan, 10 g saç

İş prinsipi: AAS

Referens:

Tam qan <10 μg/L
Saç <1μg/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki civə zəhərlənməsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Bəzi dərmanlar, fun­qu­sidlər və sənaye maddələrində civəyə rast gəlinir

CİVƏ (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: 24 saatlıq sidik üçün qoruyucu lazım deyil. Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidik nümunələri də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin həcmi bildirilməlidir

İş prinsipi: AAS

Referens:

24 saatlıq sidik <15 μg/gün
Birdəfəlik sidik <10 μg/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki civə zəhərlənmələrinin müşahidə­sində is­ti­fadə olunur. Qeyri-üzvi civə miq­da­rının müəyyən olunması üçün si­dik­də civənin təyini məsləhət görülür

CK (KREATİN KİNAZA)

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

CK-MB (KREATİN KİNAZA, MB)

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: İmmunoinhibasiya (spek­tro­fotometrik, kinetik) və ya mass ölçmə (MEIA)

Referens:

İmmunoinhibasiya <25 U/L
MEIA <5 ng/mL

İstifadəsi: KMİ-nin diaqnosti­ka­sın­da istifadə olunur. CK/CK-MB nisbəti məsləhət görülür. KMİ-dən sonra 4-8 saat ərzində yüksəlməyə başlayır və 24 saata pik səviyyəyə ça­tır. Həm­çinin ürək travmaları, mio­kardit, kongestiv ürək çatış­maz­lığı, koronar angioqrafiya, ürək cər­ra­hiyəsi, əzələ distrofiyası, poli­mio­zit, SLE, ya­nıqlar, Reye sindromu, hipotermiya və hipertermiyada CK-MB səviyyəsi yüksəlir

CLOSTRİDİUM DİFFİCİLE TOKSİN A

Sinonim: Psevdomembranoz kolit seroloji testi

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 20 g

İş prinsipi: EIA

İstifadəsi: Clostridium difficile,an­tibiotik qəbulu ilə əlaqədar ishal və psevdomembranoz kolitə səbəb olur. Eyni zamanda A və B toksini adlan­dırılan iki toksin ifraz edir. A toksini maye itkisi, selikli qişalarda zədə­lənmə və bağırsaq iltihabına səbəb olur. A toksininin nəcisdə tapılması ilə mövcud ishalın səbəbi məlum olur. İshalın başlamasından əvvəlki son 8 həftə müddətində antibiotik is­tifadə edənlər mütləq müayinə olunmalıdırlar. Bir çox hallarda Clostridium difficile daşıyıcılığına da rast gəlinir

CMV IgG AVİDLİK

Sinonim: Cytomegalovirus IgG avidite

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: CMV infeksiyasının  dölə təsir edib-etməməsinin müəyyən edilməsində istifadə olunur. CMV infeksiyasının təxmini başlanğıc tarixi haqqında informasiya verir. Beləliklə birincili infeksiyanın hamiləlik müddətində baş verib-vermədiyi, başqa sözlə, dölün CMV infeksiyası ilə zədələnmə ehtimalının varlığı qiymətləndirilir

CMV IgM və IgG

Sinonim: Cytomegalovirus IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 250 μL (serum), 100 μL (BOM)

İş prinsipi: ELFA (serum), İFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: CMV infeksiyası adətən asimptomatik keçir. Transplantasiya xəstələri, xərçəng xəstələri və im­mun reaktivliyi zəifləmiş xəstələrdə isə ağır hepatit və retinit infek­si­yaları müşahidə oluna bilər. İm­mun­supressiv xəstələr CMV infeksi­yasına əsasən hemotransfuziya ilə yoluxur. Buna görə də, belə xəstələrə veriləcək qan nümunələrini CMV infeksiyasına görə yoxlanılmalıdır. Bundan başqa, ən çox rast gəlinən anadangəlmə virus infeksiyası oldu­ğundan hamilələrdə də yoxlanılması vacibdir. Ananın IgG anticisimiləri döl üçün qoruyucu deyil və CMV infeksiyası döldə qüsurlara səbəb ola bilər

CMV PZR

Nümunə növü: Serum, EDTA-lı tam qan, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: PZR/DNT hibridizasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: CMV infeksiyasının təyinində istifadə olunur

Cn (SİANİD)

Sinonim: Cn

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: <0.2 mg/L

İstifadəsi: Sianidin bu maddə ilə işləyən şəxslərə təsirinin təyinində istifadə olunur

COMPLEMAN COMPONENT C1q (İMMUNOKOMPLEKS C1q)

Sinonim: C1q; Compleman com­po­nent C1q; C1q bağlayıcı test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <50 μg/mL

İstifadəsi: Qanda dövr edən immun­komplekslərlə əlaqəli xəstəliklərin (məs. SLE, Lyme xəstəliyi, idiopatik intersitisial pnevmoniya, infektiv endokardit, xroniki HBV infeksiyası, HIV infeksiyası) qiymətlən­diril­mə­sində, həmçinin, revmotoid artrit və SLE-nin müşahidəsində istifadə olu­nur. Eyni zamanda bəzi bəzi bəd­xas­səli xəstəliklərdə (məs.kəskin leyke­miya) proqnostik dəyəri var

COMPOUND F (KORTİZOL)

Sinonim: Hidrokortizon; Compound F

Nümunə növü: Serum və ya EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı: 400μL

Nümunənin alınma qaydası: Sut­kalıq variasiyası olduğundan qan al­ma zamanı əhəmiyyətlidir. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksi­mum, günortadan sonra saat 16.00-a isə minimum səviyyədə olur. Nümu­nənin alındığı saat laboratoriyaya bildirilməlidir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarı­lıq

Referens:

Səhər 7.0-29.0 μg/dL
Axşam 7.0-17.5 μg/dL

İstifadəsi: Hipotalamus-hipofiz-ad­re­nal korteks əks əlaqəsinin qiymət­lən­­dirilməsində istifadə olunur. Cushing xəstəliyi, böyrəküstü vəzin adenomaları və karsinomaları, ekto­pik ACTH sindromu, hamiləlik və eksternal esterogen istifadəsi ilə se­rumda kortizolun səviyyəsi artır, Ad­dison  xəstəliyi, kongenital adrenal hiperplaziya və hipopituiterizmdə kortizolun səviyyəsi azalır. Kəskin stress, alkoqolizm, depressiya və bəzi dərmanlar normal sutkalıq va­riyasiyanı pozaraq bazal səviyyəyə təsir edir

COMPOUND S (11-DEOKSİKORTİZOL)

Sinonim: Compound S

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: <8 ng/mL

İstifadəsi: 11 β-hidroksilaza çatış­maz­lığı ilə əlaqədar adrenokortikal hiperplaziya, adrenal karsinomalar və ACTH səviyyəsinin artdığı hal­larda serumda 11-deoksikortizolun səviyyəsi də artır

CONNECTİNG PEPTİDE (C-PEPTİD)

Sinonim: İnsulin C-peptid; CPR; Birləşdirici peptid; C-peptid reak­tivliyi)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.15-1.30 pmol/mL

İstifadəsi: C-peptid yalnız  mədəaltı vəzin β hüceyrələrindən ifraz olun­duğu üçün, xüsusilə ekzogen insulin istifadə edən diabet xəstələrində, en­dogen insulin ifrazının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. İnsu­linoma, oral hipoqlikemik də­r­man­lar, böyrək çatışmazlığı, II tip şəkərli diabet, qlükoza qəbulu, azan sinirin sti­muliyasiyası, tirotoksikoz, Cu­shing sindromu, hipokalemiya, ha­miləlik və akromeqaliya zamanı se­rumda C-peptid səviyyəsi artır, I tip  şəkərli diabet, insulin müalicəsi, tiazid qrupundan olan diuretiklər, alkaqol qəbulu və pan­kreatek­to­mi­yadan sonra isə C-peptid səviyyəsi azalır

COXSACKİE A VƏ B (ENTEROVİRUS PZR)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, enterovirus 68-71 və s. bütün enteroviruslar

İş prinsipi: RT-PZR

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Enteroviruslar, Picorna­vi­ri­dae fəsiləsinə məxsusdurlar və 70-dən çox serotipi (Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, ente­rovirus 68-71 və s.) var. Bunların çoxu fekal-oral yolla yoluxsa da, yuxarı tənəffüs yolları ilə də yo­lux­ma mümkündür. Non-polio entero­viruslar adətən yuxarı tənəffüs yol­ları infeksiyaları və səpkilərlə ya­naşı, aseptik meningit və ensefalitə də səbəb ola bilərlər

Cp (SERULOPLAZMİN)

Sinonim: Mis oksidaza; Cp

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

<6 ay  5-18 mg/dL
7-12 ay 33-43 mg/dL
1-3 yaş 26-55 mg/dL
4-5 yaş 27-56 mg/dL
6-12 yaş 20-54 mg/dL
>12 yaş 20-63 mg/dL

İstifadəsi: Mis birləşdirici zülaldır. Wilson xəstəliyinin diaqnos­tikasında və kəskin faza reaktantı kimi istifadə olunur. Hamiləlik, esterogen və oral kontraseptiv istifadəsi, iltihab, toxu­ma nekrozu, osteosarkomalar, biliar sirroz və travmalarda serumda seru­loplazminin səviyyəsi artır, Wilson xəs­təliyi, Menkes kinky hair sind­ro­mu və qastroenteropatiyalarda azalır

CPK (KREATİN KİNAZA)

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

CPR (C-PEPTID)

Sinonim: İnsulin C-peptid; CPR; Birləşdirici peptid; C-peptid reak­tivliyi)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.15-1.30 pmol/mL

İstifadəsi: C-peptid yalnız  mədəaltı vəzin β hüceyrələrindən ifraz olun­duğu üçün, xüsusilə ekzogen insulin istifadə edən diabet xəstələrində, en­dogen insulin ifrazının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. İnsu­linoma, oral hipoqlikemik də­r­man­lar, böyrək çatışmazlığı, II tip şəkərli diabet, qlükoza qəbulu, azan sinirin sti­muliyasiyası, tirotoksikoz, Cu­shing sindromu, hipokalemiya, ha­miləlik və akromeqaliya zamanı se­rumda C-peptid səviyyəsi artır, I tip  şəkərli diabet, insulin müalicəsi, tiazid qrupundan olan diuretiklər, alkaqol qəbulu və pan­kreatek­to­mi­yadan sonra isə C-peptid səviyyəsi azalır

Cr (XROM)

Sinonim: Cr

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. Asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

24 saatlıq sidik <0.52 μg/L

İstifadəsi: Xroma məruz qalan şəxs­lərə bu maddənin təsir dərəcəsini göstərir

CROSSLINKS (PRİDİNOLİN KOLLAGEN CROSSLİNKS)

Sinonim: Pyrilinks; Pyrilinks-D

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə toplanılmalıdır. Asetat turşusu və bor turşusu üzərinə toplanan sidik nümunələri də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Test işeriği: Pridinolin, Deok­sipri­dinolin

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Pridinolin
Kişi >20 yaş 18-40 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 20-62 nM/mM kreatinin
Deoksipridinolin
Kişi >20 yaş 5-14 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 5-22 nM/mM kreatinin

İstifadəsi: Sümük metobolizminin qıy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Sümük rezorbsiyası üçün spe­sifik göstəricidir. Xüsusilə xəstəliyin aktivliyinin təyini və müalicəsinin müşahidəsində əhəmiyyətlidir. Pri­di­nolin qığırdaq və sümüklərdə, de­ok­sipiridinolin isə sümük və diş to­xu­masında olur. Osteoporoz, birincili hiperparatiroidzm, hipertiroidzm, Pa­get xəstəliyi və sümük metastazları sidikdə pridinolin kollagen çarpaz bağlarında (crosslink) artıma səbəb olur

CRP (C-REAKTİV PROTEİN)

Sinonim: CRP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <3 mg/L

İstifadəsi: Qeyri spesifik kəskin faza reaktantıdır. İnfeksiya və iltihabi proseslərin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. CRP virus və spiroxet mənşəli infeksiyalar zamanı artma­dı­ğından, xüsusilə bakterial infek­si­yaların təyinində çox əhəmiyyətlidir. CRP-nin yüksəlməsi koronar ürək xəstəliyi riskinin erkən göstəricisi olduğundan, bu riskin skrininqi məqsədilə də istifadə olunur

CRYPTOCOCCUS NEOFORMANS TƏDQİQİ (İNDİAN İNK BOYALI PREPARAT)

Sinonim: Cryptococcus neoformans hüceyrələrinin tədqiqi

Nümunə növü: BOM

İş prinsipi: Mikroskopik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: BOM-da Cryptococcus neoformans göbələklərinin varlığının təyinində istifadə olunur

CRYPTOSPORİDİUM ANTİGENİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Kip qapaqlı bir qabda ən gec 24 saat müddətində soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 10 g

İş prinsipi: EIA

CRYPTOSPORİDİUM TƏDQİQİ (NƏCİSDƏ CRYPTOSPORİDUM TƏYİNİ)

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Xüsusi boyama ilə mikroskopik

İstifadəsi: HIV xəstələrində, qocalar evlərində və su mənbəli epide­mi­yalar zamanı ishala səbəb olan ibtidailərdir. İmmun sistemi normal olan şəxslərdə asiptomatik keçir, yaxud öz-özünə tədricən  kəsilən ishala səbəb olur

Cu (MİS)

Sinonim: Cu

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

<3 ay 20-70 μg/dL
4 ay-5 yaş 85-190 μg/dL
6-15 yaş 80-160 μg/dL
>15 yaş 80-155 μg/dL

İstifadəsi: Mis metabolizminin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. İnfeksiya, iltihab, hamiləlik, ley­koz, biliar sirroz, Hockin xəstəliyi, pelleqra, ağciyər vərəmi, anemiya, talasemiya minor və major, kəskin miokard infarktı, beyin infarktı, revmatoid artrid, hipotireoidizim, hipertireoidizim, birləşdirici toxuma xəstəlikləri, SLE və bəzi bədxassəli törəmələrdə serumda Cu-un səviy­yəsi artır, Wilson xəstəliyi, qastro­intestinal  sistem xəstəlikləri, muko­vissidoz, nefrotik sindrom, yanıqlar, zülal malnutrisiyası və xronik işemik ürək xəstəliklərində isə Cu səviyyəsi azalır. Həmçinin esterogen, oral kontraseptiv və antiepileptiklərin isti­fadəsi və hamiləlik zamanı, qaraciyərdə seruloplazmin sintezinin artması ilə əlaqədar olaraq serumda Cu səviyyəsi də artır

CYTOMEGALOVİRUS IgG AVİDİTE (CMV IgG AVİDLİK)

Sinonim: Cytomegalovirus IgG avidite

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: CMV infeksiyasının  dölə təsir edib-etməməsinin müəyyən edilməsində istifadə olunur. CMV infeksiyasının təxmini başlanğıc tarixi haqqında informasiya verir. Beləliklə birincili infeksiyanın hamiləlik müddətində baş verib-vermədiyi, başqa sözlə, dölün CMV infeksiyası ilə zədələnmə ehtimalının varlığı qiymətləndirilir

CYTOMEGALOVİRUS IgM və IgG (CMV IgM və IgG)

Sinonim: Cytomegalovirus IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 250 μL (serum), 100 μL (BOM)

İş prinsipi: ELFA (serum), İFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: CMV infeksiyası adətən asimptomatik keçir. Transplantasiya xəstələri, xərçəng xəstələri və im­mun reaktivliyi zəifləmiş xəstələrdə isə ağır hepatit və retinit infek­si­yaları müşahidə oluna bilər. İm­mun­supressiv xəstələr CMV infeksi­yasına əsasən hemotransfuziya ilə yoluxur. Buna görə də, belə xəstələrə veriləcək qan nümunələrini CMV infeksiyasına görə yoxlanılmalıdır. Bundan başqa, ən çox rast gəlinən anadangəlmə virus infeksiyası oldu­ğundan hamilələrdə də yoxlanılması vacibdir. Ananın IgG anticisimiləri döl üçün qoruyucu deyil və CMV infeksiyası döldə qüsurlara səbəb ola bilər

D-DİMER

Sinonim: Fibrinin parçalanma məh­sulları

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan sınaq şüşəsi və qan/antikoagulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli nümunələr

Referens: <10-150 μg/L

İstifadəsi: D-Dimer səviyyəsinin normadan yüksək olması laxtalanma, beləliklə dərin vena trombozu, ağ­ci­yər emboliyası və ya DDL (disse­mi­nə olunmuş damardaxili laxtalanma) (disseminated intravascular coagu­la­tion, DIC) ehtimalını artırır. Bundan başqa, yumurtalıq karsinomaları və böyrək xəstəlikərində fibrinin parça­lanmasının təyinində, dərin vena trom­bozu və ya kəskin miokard in­faktı zamanı aparılan müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

D-KSİLOZA ABSORBSİYA TESTİ

Sinonim: Ksiloza absorbsiya testi

Nümunə növü: Serum və sidik

Nümunənin alınma qaydası: Sidik qaranlıq yerdə toplanmalı və soyuq şəraitdə saxlanmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Xəstə 10 saatlıq səhər aşlığı ilə labarotoriyaya gəlməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Malabsorbsiyanın təyini və nazik bağırsağın proksimal hissə­sindəki karbohidrat absorbsiyasının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Bağırsaq malabsorbsiyası, nazik bağırsaqda bakterial çoxalma, qus­ma, assit, gecikmiş mədə boşalması və Whipple xəstəliyində qan və sidikdə ksilozanın miqdarı azalır

DALA (AMİNOLEVULİN TURŞUSU)

Sinonim: Delta-ALA; DALA; ALA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılaraq göndərilməlidir. 6N HCl üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir. Qaranlıq yerdə yığılmalı və işıqdan qorunaraq göndərilməlidir (Bax Əlavə P)

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens: <7 mg/gün

İstifadəsi: Kəskin porfiriyanın diaq­nozu və müalicəsinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Xüsusilə kəs­kinləşmə zamanı götürülən nümu­nədə (birdəfəlik və ya 24 saatlıq sidik) ALA, porfobilinogen və sidik porfirinlərinin təyini  porfiriya diaq­nozunu təsdiq və ya inkar etməyə imkan verir. Qurğuşun zəhərlənməsi, herediter tirozinemiya, diabetik keto­asidoz, hamiləlik və bəzi qıcolma əlehinə dərmanlar ALA səviyəsində yüksəlməyə səbəb olduğu halda, alkaqolla əlaqəli qaraciyər xəstəlik­ləri zamanı sidikdə ALA səviyyəsi azalır

DAŞ ANALİZİ

Nümunə növü: Sidikçıxarıcı sis­te­min daşları

İş prinsipi: Kəmiyyət

İstifadəsi: Sidikçıxarıcı sistem daş­larının kimyəvi tərkibinin təyinində istifadə olunur. Daşda karbonat, sis­tin, fosfat, maqnezium, kalsium, am­monium, sidik turşusu və oksalatın olması təyin olunur

DEHİDROEPİANDROSTERON SULFAT

Sinonim: DHEA-S; DHEA-SO4; DHEA-sulfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Yaş Kişi Qadın
1-12 yaş 100-835 ng/mL 100-995 ng/mL
13-15 yaş 700-2500 ng/mL 200-2500 ng/mL
16-20 yaş 700-4500 ng/mL 200-3500 ng/mL
21-30 yaş 700-4700 ng/mL 480-4000 ng/mL
31-40 yaş 540-2800 ng/mL 200-3400 ng/mL
41-50 yaş 520-2800 ng/mL 100-2800 ng/mL
51-60 yaş 215-2000 ng/mL 100-2500 ng/mL
>60 yaş 100-2000 ng/mL 100-1100 ng/mL

İstifadəsi: Androgen azlığı və ya artıqlığının qiymətləndirilmısində is­ti­fadə olunur. Hirşutizm, amenoreya, yumurtalıqların polikistoz sindromu, anadangəlmə adrenal hiperplaziya və adrenal karsi­nomaların qiymət­lən­dirilməsində əhəmiyyətlidir. Digər androgenlərlə (testesteron və andro­stenedion) bərabər qiymətləndiril­məlidir

DELTA ANTİCİSİMİ (HEPATİT D VİRUS ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Delta anticisimi; Anti-Delta ; Hepatit D virusu anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nostikasında istifadə olunur. Xüsu­silə stabil xroniki HBV infeksiyası olanlarda ani kəskinləşmə baş ver­dik­də delta anticisiminin varlığı araş­dırılmalıdır

DELTA-ALA (AMİNOLEVULİN TURŞUSU)

Sinonim: Delta-ALA; DALA; ALA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılaraq göndərilməlidir. 6N HCl üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir. Qaranlıq yerdə yığılmalı və işıqdan qorunaraq göndərilməlidir (Bax Əlavə P)

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spektro­fotometrik

Referens: <7 mg/gün

İstifadəsi: Kəskin porfiriyanın diaq­nozu və müalicəsinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Xüsusilə kəs­kinləşmə zamanı götürülən nümu­nədə (birdəfəlik və ya 24 saatlıq sidik) ALA, porfobilinogen və sidik porfirinlərinin təyini  porfiriya diaq­nozunu təsdiq və ya inkar etməyə imkan verir. Qurğuşun zəhərlənməsi, herediter tirozinemiya, diabetik keto­asidoz, hamiləlik və bəzi qıcolma əlehinə dərmanlar ALA səviyəsində yüksəlməyə səbəb olduğu halda, alkaqolla əlaqəli qaraciyər xəstəlik­ləri zamanı sidikdə ALA səviyyəsi azalır

DEOKSİPRİDİNOLİN (PRİDİNOLİN KOLLAGEN CROSSLİNKS)

Sinonim: Pyrilinks; Pyrilinks-D

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə toplanılmalıdır. Asetat turşusu və bor turşusu üzərinə toplanan sidik nümunələri də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Test işeriği: Pridinolin, Deok­sipri­dinolin

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Pridinolin
Kişi >20 yaş 18-40 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 20-62 nM/mM kreatinin
Deoksipridinolin
Kişi >20 yaş 5-14 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 5-22 nM/mM kreatinin

İstifadəsi: Sümük metobolizminin qıy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Sümük rezorbsiyası üçün spe­sifik göstəricidir. Xüsusilə xəstəliyin aktivliyinin təyini və müalicəsinin müşahidəsində əhəmiyyətlidir. Pri­di­nolin qığırdaq və sümüklərdə, de­ok­sipiridinolin isə sümük və diş to­xu­masında olur. Osteoporoz, birincili hiperparatiroidzm, hipertiroidzm, Pa­get xəstəliyi və sümük metastazları sidikdə pridinolin kollagen çarpaz bağlarında (crosslink) artıma səbəb olur

DHEA SULFAT (DEHİDROEPİANDROSTERON SULFAT)

Sinonim: DHEA-S; DHEA-SO4; DHEA-sulfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Yaş Kişi Qadın
1-12 yaş 100-835 ng/mL 100-995 ng/mL
13-15 yaş 700-2500 ng/mL 200-2500 ng/mL
16-20 yaş 700-4500 ng/mL 200-3500 ng/mL
21-30 yaş 700-4700 ng/mL 480-4000 ng/mL
31-40 yaş 540-2800 ng/mL 200-3400 ng/mL
41-50 yaş 520-2800 ng/mL 100-2800 ng/mL
51-60 yaş 215-2000 ng/mL 100-2500 ng/mL
>60 yaş 100-2000 ng/mL 100-1100 ng/mL

İstifadəsi: Androgen azlığı və ya artıqlığının qiymətləndirilmısində is­ti­fadə olunur. Hirşutizm, amenoreya, yumurtalıqların polikistoz sindromu, anadangəlmə adrenal hiperplaziya və adrenal karsi­nomaların qiymət­lən­dirilməsində əhəmiyyətlidir. Digər androgenlərlə (testesteron və andro­stenedion) bərabər qiymətləndiril­məlidir

DHEA-SO4 (DEHİDROEPİANDROSTERON SULFAT)

Sinonim: DHEA-S; DHEA-SO4; DHEA-sulfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Yaş Kişi Qadın
1-12 yaş 100-835 ng/mL 100-995 ng/mL
13-15 yaş 700-2500 ng/mL 200-2500 ng/mL
16-20 yaş 700-4500 ng/mL 200-3500 ng/mL
21-30 yaş 700-4700 ng/mL 480-4000 ng/mL
31-40 yaş 540-2800 ng/mL 200-3400 ng/mL
41-50 yaş 520-2800 ng/mL 100-2800 ng/mL
51-60 yaş 215-2000 ng/mL 100-2500 ng/mL
>60 yaş 100-2000 ng/mL 100-1100 ng/mL

İstifadəsi: Androgen azlığı və ya artıqlığının qiymətləndirilmısində is­ti­fadə olunur. Hirşutizm, amenoreya, yumurtalıqların polikistoz sindromu, anadangəlmə adrenal hiperplaziya və adrenal karsi­nomaların qiymət­lən­dirilməsində əhəmiyyətlidir. Digər androgenlərlə (testesteron və andro­stenedion) bərabər qiymətləndiril­məlidir

DİAZEPAM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı s­ı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.1-1.0  μg/mL
Toksik konsentrasiya >5.0 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

DİFENİLHİDANTOİN

Sinonim: Epdantoin; Fenitoin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-20 μg/mL
Toksik konsentrasiya >20 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

DİNİTROFENİLHİDRAZİN TESTİ

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Kolorimetrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Leysinoz (maple syrup urine disease, MSUD) xəstəliyinin (ağcaqayın siropu sidik xəstəliyi) diaqnostikasında istifadə olunur. Fe­nilketonuriya, histidinemiya, meto­nin malabsorbsiyası və müxtəlif sə­bəbli  ketonuriyalar da pozitiv nə­ticələrə səbəb ola bilər. Skrininq testi ulduğu üçün pozitiv nəticələr dəqiqləşdirilməlidir

DİQOKSİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Qəbul edilmiş ən son dozadan 8-12 saat sonra nümunə alınmalıdır. Xəstənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: KIMS (Kinetik inte­raction of microparticles in solution)

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.8-2.0 ng/mL
Toksik konsentrasiya >2.5 ng/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur

DNT EKSTRAKSİYASI

Sinonim: DNT izolyasiyası; DNT-nin ayırd edilməsi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan, toxuma, döl materialı [göbək ciyəsi qanı, korion villus (CVS) və ya am­nion mayesi (AFS) ], kultura ma­terialı

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (qan marerialları üçün); toxuma, CVS və AFS kimi mate­riallar üçün bunları alan həkimin seçdiyi münasib qab götürülür

Nümunə miqdarı: EDTA-lı tam qan 5 mL, toxuma (10 mg), döl mate­ri­yalı, AFS (10 mg ),  göbək ciyəsi qanı (500 μL)

Lazımi məlumatlar: Xəstə haq­qın­da klinik məlumatlar göndərilməlidir

İş prinsipi: Kit və ya NaCl ekst­raksiyası və spektrofotometrik qiymətləndirmə

Nümunədən imtina səbəbləri (kan): Hüceyrə sayının az olması, hemoliz, laxta, materialın uyğun ol­mayan sınaq şüşəsində gönərilməsi

Referens: O.D A260 /A280 =1.6-1.8

İstifadəsi: Genetik xəstəliklərin molekulyar diaqnozunda istifadə olunan DNT materialının əldə olunması məqsədilə tətbiq edilir. Mövcud fakt və ya ailəyə aid mutasiya analizi/daşıyıcılığının təyi­nində DNT ekstraksiyası, EDTA-lı tam qan və ya toxuma materialı ilə aparılır. Prenatal diaqnostika üçün isə CVS, AFS və göbək ciyəsi qanı lazımdır

DNT İZOLYASİYASI

Sinonim: DNT izolyasiyası; DNT-nin ayırd edilməsi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan, toxuma, döl materialı [göbək ciyəsi qanı, korion villus (CVS) və ya am­nion mayesi (AFS) ], kultura ma­terialı

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (qan marerialları üçün); toxuma, CVS və AFS kimi mate­riallar üçün bunları alan həkimin seçdiyi münasib qab götürülür

Nümunə miqdarı: EDTA-lı tam qan 5 mL, toxuma (10 mg), döl mate­ri­yalı, AFS (10 mg ),  göbək ciyəsi qanı (500 μL)

Lazımi məlumatlar: Xəstə haq­qın­da klinik məlumatlar göndərilməlidir

İş prinsipi: Kit və ya NaCl ekst­raksiyası və spektrofotometrik qiymətləndirmə

Nümunədən imtina səbəbləri (kan): Hüceyrə sayının az olması, hemoliz, laxta, materialın uyğun ol­mayan sınaq şüşəsində gönərilməsi

Referens: O.D A260 /A280 =1.6-1.8

İstifadəsi: Genetik xəstəliklərin molekulyar diaqnozunda istifadə olunan DNT materialının əldə olunması məqsədilə tətbiq edilir. Mövcud fakt və ya ailəyə aid mutasiya analizi/daşıyıcılığının təyi­nində DNT ekstraksiyası, EDTA-lı tam qan və ya toxuma materialı ilə aparılır. Prenatal diaqnostika üçün isə CVS, AFS və göbək ciyəsi qanı lazımdır

DNT KONTENT ANALİZİ

Nümunə növü: Parfinli və təzə to­xuma nümunələri, orqanizim ma­ye­ləri, sidik kisəsi lavaj mayesi, sidik, sitratlı tam qan, sümük iliyi

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (sitratlı qan)

Nümunə miqdarı: 2mL

Lazımi məlumatlar: Xəstə haq­qın­da klinik məlumat göndərilməlidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Hüceyrə sayının az olması

İstifadəsi: Bərk toxuma (solid) şiş­ləri və neoplazik lezyonlarda hücey­rədaxili DNT kontent analizi və proliferasiya sürətinin təyinində istifadə olunur. Bu test ilə statistik və dinamik proliferasiya indeksinin mü­əyyənləşdirilməsi, hüceyrə ane­uoplo­idiyasının və şişlərin çoxalma tezliyinin təyini mümkündür

DOLAYI COOMBS

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Rh(-) hamilələrdə yenido­ğulanın hemolitik xəstəlik (eritro­blastozis fetalis) riskinin təyinində istifadə olunur

DOUBLE-STRANED DNT ANTİCİSİMİ (ANTİ ds-DNT)

Sinonim: Double-stranded DNT anticisimi; Anti-nativ DNT; Anti-n-DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz və lipemiya

Referens: < 5 IU/mL

İstifadəsi: SLE-nin (sistimik qırmızı qurdeşənəyi) diaqnostikası və müşa­hi­dəsində istifadə olubur. Sjögren sind­romu, dağınıq birləşdirci toxuma xəstəlikləri və proqressiv sistemik skle­roz zamanı da anti- ds-DNT sə­viy­yəsi yüksəlir

dRVVT TESTİ (LUPUS ANTİKOAQULYANT SKRİNİNQ)

Sinonim: PTT-LA; LA-DVV; dRVVT testi; Dilite Russell viper venom time

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimləri, SLE, trombotik hallar, təkrarlanan döl it­kiləri, trombositopeniya və müxtəlif nevroloji pozğunluqlarla əlaqəlidir. Digər autoimmun pozğunluqlar, bəd­xassəli törəmələr, infeksiyalar və bə­zi dərmanların istifadəsində də (məs. fenotiazinlər və ürək antiaritmik preparatları) lupus antikoaqulyantları tapıla bilər. Bu xəstələrdə aPTT kimi fosfolipid asılı in vitro laxtalanma testlərində uzanma ola bilər

DUCHENNE / BECKER ƏZƏLƏ DİSTROFİYASI (DMD/BMD) BİRLƏŞMƏ ANALİZİ

Sinonim: Proqressiv əzələ  distro­fiyası (PƏD)

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ailə barədə ətraflı məlumatlar, CPK nəticələri, delesiya analizinin nəti­cələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, aparılacaq tədqiqatlar çərçivəsində hansı ailə fərdlərinin müayinəsinə ehtiyac ol­du­­ğu nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, materialın uyğun sınaq şüşəsinə alınmaması

İstifadəsi: Xəstə fərdin anasından qəbul etdiyi allel gen, bağlantı ana­lizi adlandırılan dolayı (qeyri düz) metod ilə təyin olunur. Mutasiyası aşkar olunmamış xəstələrin ailəsinə prenatal diaqnozun və/və ya daşıyıcılığın təyinində kömək etmək məqsədilə dolayı (qeyri düz) metod tətbiq oluna bilər (Bax Duchenne / Becker əzələ distrofiyasi delesiya  analizi)

DUCHENNE / BECKER ƏZƏLƏ DİSTROFİYASI (DMD/BMD) DELESİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, CPK nəticə­ləri, EMG və əzələ biopsiyası nəti­cələri

İş prinsipi: Multipleks I və Mul­tipleks II amplifikasiya sistemləri ilə PZR və birbaşa analiz.

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, materialın uyğun sınaq şüşəsinə alınmaması

İstifadəsi: DMD/BMD əzələ hü­ceyrələrinin proqressiv şəkildə məhv olmasına səbəb olan irsi xəstəlikdir. DMD, BMD-nin ağır gedişli allelik formasıdır və BMD ilə müqayisədə daha çox rast gəlinir. X xromosomu üzərində olan distrofin genində baş verən mutasiyalarla əlaqədar olduğu üçün oğlan uşaqlarında müşahidə olunur. Delesiyalarda ən çox müşa­hidə olunan (faktların 50-60 %-i) mutasiyalardır. Xəstəliyin diaqnozu, klinik əlamətlərlə yanaşı serumdakı yüksək CPK səviyyəsi, EMG və əzələ biopsiyasının nəticələri ilə birlikdə müəyyən edilir

DUZ (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarl bildirilməlidir

İş prinsipi: ISE

Referens: 6-12 g/gün

İstifadəsi: Orqanizimin elektrolit mü­vazinəti və duz pəhrizinin müşa­hidəsində istifadə olunur

DÜZ (BİRBAŞA) COOMBS

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

İstifadəsi: İnvivo sensibilizasiyaya uğramış eritrositlərin aşkar olun­ma­sında istifadə edilir. Eritroblastozis fetalis, autoimmun hemolitik ane­mi­yalar və uyğun olmayan qan trans­fu­ziyaları ilə əlaqədar əmələ gələn transuzion reaksiyalar zamanı pozi­tiv nəticələr müşahidə olunur. Həm­çi­nin dərmanla əlaqəli hemolitik ane­miyaların təyinində də istifadə olu­nur

DÜZ (BİRBAŞA) STREP A TESTİ

Sinonim: Strep A antigen testi

Nümunə növü: Əsnək materialı

Nümunə qabı: Steril tamponlu sınaq şüşəsi

İş prinsipi: İmmunoxromatoqrafik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: A qrupundan olan beta hemolitik streptokokların antigen xüsusiyyətləri əsas götürülərək bu bakteriyalar təyin olunur

DÜZ ƏZƏLƏ ANTİCİSİMİ (ANTİ-DÜZ ƏZƏLƏ ANTİCİSİMİ)

Sinonim: ASMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Xroniki aktiv hepatitin sə­bəbinin araşdırılmasında istifadə olu­nur. Yüksək titrdə pozitivlik (>1/80) xroniki aktiv autoimmun hepatitdən, aşağı titrdə pozitivlik isə (<1/80) ilkin biliar sirroz, virus he­pa­titi və ya xroniki alkaqol hepa­ti­tin­dən şübhələnməyə əsas verir. Həm­çinin EBV infeksiyaları, bədxassəli melanoma, süd vəzi və yumurtalıq karsinomaları, öd kisəsi obstruk­si­yaları və normal populyasiyada da ASMA pozitivliyinə rast gəlinə bilər

DƏMİR

Sinonim: Fe

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Gün­lük variasiyası vardır. Belə ki, se­rum­da dəmirin miqdarı səhər saat­larında ən yüksək səviyyədə olur

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin 10 saatlıq aclıqdan sonra alınması məsləhət görülür. Həmçinin səhər alınan nümunələrdəki dəmir kon­sen­trasiyası günortadan sonrakılara nis­bətən daha yüksək olduğundan nü­mu­nələrin səhər alınmasına üstünlük verilməlidir.  Nəzərə almaq lazımdır ki, infeksiya zamanı müvəqqəti ola­raq serumda dəmirin səviyyəsi azala bilər

İş prinsipi: Kolorimetrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

<7 gün 100-250 μg/dL
7 gün-1 yaş 40-100 μg/dL
2-15 yaş 50-120 μg/dL
>15 yaş 50-175 μg/dL (Kişi)
40-170 μg/dL (Qadın)

İstifadəsi: Hər növ anemiya, dəmir azlığı, talasemiya, sideroblastik anemiya və dəmir zəhərlənməsinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Pernisioz, aplastik və hemolitik anemiytalar, hemaxromatoz, kəskin leykoz, qurğuşun zəhərlənməsi, kəs­kin hepatitlər, vitamin B çatış­maz­lığı, talasemiya, təkrarlanan qankö­çürülmələr və kəskin dəmir zəhər­lənməsi zamanı serumda dəmi­rin miqdarı artır,  dəmir çatışmazlığı ane­miyası kəskin və xroniki infek­siyalar, hipotiroidizim və postope­rativ müddətdə isə bu göstərici azalır

DƏMİR BİRLƏŞDİRMƏ QABİLİYYƏTİ

Sinonim: TIBC; Total iron binding capacity

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin  10 saatlıq aclıqdan sonra alınması məsləhət görülür

İş prinsipi: Kolorimetrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

<1 yaş 100-400 μg/dL
>1 yaş 250-450 μg/dL

İstifadəsi: Serumda dəmir miqda­rının qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Hipoxrom anemiyalar, kəs­kin hepatitlər və hamiləliyin son həftələrində TIBC artır, dəmir çatış­mazlığı ilə əlaqədar olmayan ane­miyalar, xroniki infeksiyalar, bəd­xassəli törəmələr, sirroz, hemo­xromatoz, böyrək xəstəlikləri və tala­semiyalarda isə bu göstərici azalır

DƏRİ LEZYONUNUN (ZƏDƏLƏNMİŞ DƏRİ) KULTİVASİYASI

Nümunə növü: zədələnmiş dəri

Nümunə qabı: Steril düz sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Dəri lezyonlarında infek­siyaya səbəb ola bilən bakeriya və ya bakteriyaların izolə olunması

DƏRİ QAŞINTISINDA GÖBƏLƏK HÜCEYRƏLƏRİNİN TƏYİNİ

Nümunə növü: Dəri qaşıntısı

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Mikozlara şübhəli dəri zədələnmələrində göbələk hüceyrə­lərinin təyinində istifadə olunur

E2 (ESRTADİOL)

Sinonim: E2 ; 17-β-estradiol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 2-18 pg/mL
13-15 yaş 11-38 pg/mL
16-50 yaş 30-119 pg/mL
>50 yaş 10-35 pg/mL
Menopauza 10-35 pg/mL
Follikulyar faza 30-119 pg/mL
Pik 149-350 pg/mL
Luteal faza 97-216 pg/mL
Ovulasiya müşahidəsi 29-97 pg/mL
Kişi <12 yaş 2-18 pg/mL
>12 yaş 11-38 pg/mL

İstifadəsi: Orqanizimdəki ən təsirli endogen esterogendir. Puberte pre­koks, amenoreya,  ovulyasiya  in­duk­siyasının müşahidəsi və kişilərdə gineko­mastiyanın qiymətlən­diril­mə­sində isitifadə olunur

E3 (ESTRİOL)

Sinonim: E3 ; Unkonjuge E3 ; uE3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Nəticədə bildiriləcəkdir

İstifadəsi: Fetoplasental dövrün qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Sərbəst E3 miqdarı ümumi E3-lə  mü­qa­yisədə daha spesifikdir. Nəticələr xəstədən asılı olaraq dəyişə bil­di­yindən bir neçə ardıcıl müayinə apa­rılmalıdır. Bundan başqa, səhərlər konsentrasiyası daha yüksək olur. Hamiləlik müddətində sərbəst Edaim yüksəlir, doğuşun başlaması ilə birlikdə daha kəskin yüksəlmə baş verir. Diabetli hamilələr, post-date hestasiya və bətndaxili inkişafın ge­dişinin qiymətləndirilməsində sər­bəst Eistifadə oluna bilər. Döldə mərkəzi sinir sisteminin malfor­ma­siyası, anadangəlmə qapaq xəstə­lik­ləri və ya Daun sindromunda se­rum­da sərbəst E3  səviyyəsində azal­ma müşahidə oluna bilər. Hami­lə­liyin 35-36-cı həftələrində dölün yaşının hesablanmasında da sərbəst Eisti­fadə oluna bilər. Həmçinin II tri­mes­terdə hCG və AFP ilə birgə istifadə olunaraq risk skrininqi aparıla bilər

EAKULYAT ANALİZİ

Sinonim: Spermoqramma

Nümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində labaratoriyaya çat­dırıl­malıdır)

Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: İfraz olunanın hamısı

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Kişi sonsuzluğunun qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur

EAKULYATDA FRUKTOZA TƏYİNİ

Nümunə növü: Eakulyat (dondu­ru­laraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi Spektrofotometrik

Referens:150-600 mg/dl

İstifadəsi:Toxum vəzilərinin funk­sio­nal və toxum axacaqlarının açıq olma­sının təyini məqsədilə istifadə olunur

EAKULYATIN CANLILIĞININ MÜAYİNƏSİ

Sinonim: Canlı spermotozoidlərin nisbətinin təyini

Nümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində labaratoriyaya çat­dırıl­malıdır)

Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: İfraz olunanın hamısı

İş prinsipi:Xüsusi rəngləmə ilə mikroskopik müayinə

EAKULYATIN KULTİVASİYASI

Sinonim: eakulat kulturası, sperma kulturası

Nümunə növü: EakulYat

Nümunə qabı: Steril, ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi:Kultivasiya

İstifadəsi: İnfeksiya törədə bilən aerob bakteriyaların eakulatdan izolə olunması

EBV EA ANTİCİSİMİ (EBV IgM və IgG PROFİLLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

EBV EBNA ANTİCİSİMİ (EBV IgM və IgG PROFİLLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

EBV IgM və IgG PROFİLLƏRİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

EBV VCA ANTİCİSİMLƏRİ (EBV IgM və IgG PROFİLLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

ECHİNOCOCCUS SEROLOJİ TESTİ (KİST HİDATİK DOLAYI HEMAQQLÜTİNASİYA TESTİ)

Sinonim: Echinococcus seroloji testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokkoz xəstəliyi üçün seroloji skrininq testi kimi is­tifadə olunur. Xəstəyə dair anam­nestik məlumatlar, klinik simptomlar və radioloji məlumatlara əsasən diaq­noz müəyyən edilir. Kollagen to­xuma xəstəlikləri, sirroz, şisto­somoz və digər parazitar infeksiyalar yalançı pozitivliklərə səbəb ola bilər

ECHİNOCOCCUS SPESİKİK IgE (KİST HİDATİK SPESİFİK IgE)

Sinonim: Echinococcus spesifik IgE

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: FEIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokoz xəstəliyinin diaqnoz və müalicəsinin müşahi­dəsində istifadə olunur

ECHOVİRUS (ENTEROVİRUS PZR)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, enterovirus 68-71 və s. bütün enteroviruslar

İş prinsipi: RT-PZR

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Enteroviruslar, Picorna­vi­ri­dae fəsiləsinə məxsusdurlar və 70-dən çox serotipi (Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, ente­rovirus 68-71 və s.) var. Bunların çoxu fekal-oral yolla yoluxsa da, yuxarı tənəffüs yolları ilə də yo­lux­ma mümkündür. Non-polio entero­viruslar adətən yuxarı tənəffüs yol­ları infeksiyaları və səpkilərlə ya­naşı, aseptik meningit və ensefalitə də səbəb ola bilərlər

ECP (EOZİNFİL KATİON PROTEİNİ)

Sinonim: ECP

Nümunə növü: Serum (Qan nümu­nəsi vakkumlu sınaq şüşəsinə götü­rülərək, bir neçə dəfə çevirməklə qrışdırıldıqdan sonra, 60-120 dəqiqə 20-24oC-də saxlanılmalıdır. Sonra isə 1000-1300 Xg-də sentrifuqadan keçirilərək serumu ayrılmalı, təmiz sınaq şüşəsinə köçürülərək göndə­rilməlidir.)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

1-15 yaş <20 μg/L
>15 yaş <16 μg/L

İstifadəsi: Serumda ECP-nin sə­viy­yəsi astmanın kəskinləşmə dərəcəsi haqqında məlumat verir. Həmçinin müalicənin müşahidəsində də isti­fadə olunur

EMA (ENDOMYSİAL ANTİCİSİM)

Sinonim: EMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Seliakiya (Celiac sprue) və dermatitis herpetiformis-in diaq­noz və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. IgA quruluşunda olan bu anticisimlər dermatitis her­petiformis-də 70 %, aktiv selaiki­yada isə 100% nisbətində tapılır. Müalicə və ya qlütensiz pəhrizlə anticisimin titri adətən azalır və ya neqativləşir. Qlüten tərkibli pəhrizə başladıqda isə 2-3 ay müddətində EMA yenidən pozitivləşir

ENA – 12-Lİ PANEL

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ENDOMYSİAL ANTİCİSİM

Sinonim: EMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Seliakiya (Celiac sprue) və dermatitis herpetiformis-in diaq­noz və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. IgA quruluşunda olan bu anticisimlər dermatitis her­petiformis-də 70 %, aktiv selaiki­yada isə 100% nisbətində tapılır. Müalicə və ya qlütensiz pəhrizlə anticisimin titri adətən azalır və ya neqativləşir. Qlüten tərkibli pəhrizə başladıqda isə 2-3 ay müddətində EMA yenidən pozitivləşir

ENTAMOEBA HYSTOLİTİCA ANTİCİSİMİ (AMEB ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Entamoeba histoytica an­ticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 mL

İş prinsipi: dolayı hemaqqlütinasiya

İstifadəsi: Bağırsaqdan kənar ame­biazların (xüsusilə qaraciyər absesi) təyinində istifadə olunur. İstifadə olunan üsulun spesifikliyi yüksək, həssaslığı dəyişkəndir. Antici­sim­lə­rin yüksəlməsi qaraciyər  abseslə­rində 100%, ameb dizenteriyalarında isə 98% müşahidə olunur

ENTAMOEBA HYSTOLİTİCA MÜAYİNƏSİ (NƏCİSDƏ AMÖB TƏYİNİ)

Nümunə növü: Təzə alınmış nəcis nümunəsi

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə 30 dəqiqə müddətində labora­toriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: Mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin 30 dəqiqə ərzində labora­toriyaya çatdırılmaması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Entamoeba histolytica-nın sista və trofozoitlərinin axta­rılması

ENTEROBİUS VERMİCULARİS YUMURTASININ AXTARILMASI

Sinonim: Enterobius vermicularis yumurtasının axtarılması, Sellofan bant testi

Nümunə növü: Peri-anal sellofan bant nümunəsi

Nümunə qabı: Nümunə götürmək üçün lazım olan materialı labaro­toriya təmin edir

Nümunənin alınma qaydası: Səhər tezdən xəstə yataqdan qalxmamış nümunə alınmalıdır

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Enterobius vermicularis yumurtasının axtarılması

ENTEROVİRUS PZR

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, enterovirus 68-71 və s. bütün enteroviruslar

İş prinsipi: RT-PZR

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Enteroviruslar, Picorna­vi­ri­dae fəsiləsinə məxsusdurlar və 70-dən çox serotipi (Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, ente­rovirus 68-71 və s.) var. Bunların çoxu fekal-oral yolla yoluxsa da, yuxarı tənəffüs yolları ilə də yo­lux­ma mümkündür. Non-polio entero­viruslar adətən yuxarı tənəffüs yol­ları infeksiyaları və səpkilərlə ya­naşı, aseptik meningit və ensefalitə də səbəb ola bilərlər

EOZİNFİL KATİON PROTEİNİ

Sinonim: ECP

Nümunə növü: Serum (Qan nümu­nəsi vakkumlu sınaq şüşəsinə götü­rülərək, bir neçə dəfə çevirməklə qrışdırıldıqdan sonra, 60-120 dəqiqə 20-24oC-də saxlanılmalıdır. Sonra isə 1000-1300 Xg-də sentrifuqadan keçirilərək serumu ayrılmalı, təmiz sınaq şüşəsinə köçürülərək göndə­rilməlidir.)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

1-15 yaş <20 μg/L
>15 yaş <16 μg/L

İstifadəsi: Serumda ECP-nin sə­viy­yəsi astmanın kəskinləşmə dərəcəsi haqqında məlumat verir. Həmçinin müalicənin müşahidəsində də isti­fadə olunur

EOZİNOFİL SAYI

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması + mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış və ya hemolizə uğramış olması

Referens: 40-400 eozinofil/mm3

İstifadəsi: Alergik xəstəliklər, para­zit infeksiyaları, kollagen vaskulyar toxuma xəstəlikləri, bəzi hema­to­poetik sistem  xəstəlikləri (pernisioz anemiya, KLL, polisitemiya), post­sple­nektomiya, Addison xəstəliyi, hi­po­pituiterizm, eozinofilik qastro­en­terit və xoralı kolit zamanı qan­dakı eozinofillərin ümumi sayı artır

EOZİNOFİL SAYI (Bəlğəm)

Nümunə növü: Bəlğəm

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Allergik xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur

EPDANTOİN (DİFENİLHİDANTOİN)

Sinonim: Epdantoin; Fenitoin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-20 μg/mL
Toksik konsentrasiya >20 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

EPİDERMAL ANTİCİSİM (ANTİ-SKİN (DƏRİ) ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti skin basement mem­brane anticore; Pemphigus antici­simi; Epidermal anticisim

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Flüoressensiya spek­trinə əsasən pemfiqoid, pemfiqus, herpes ges­tationis (pemfiqoid) və para­neo­plastik pemfiqusun diaq­nos­tikasında istifadə olunur

EPO (ERİTROPOİETİN)

Sinonim: EPO; s-EPO

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Sut­kalıq ritmi vardır və səhər ən yüksək səviyyədə olur

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens: 4.5-33.0 mU/mL

İstifadəsi: İlkin (polistemia vera) və ikincili polisitemiyanın differen­siasi­yasında istifadə olunur. Anemiyalar,  ikincili polisitemiya, eritropoietin  if­raz edən şişlər və hamiləlikdə eritro­poietinin səviyyəsi artır, böyrək ça­tışmazlığı və ilkin (birincili) polisi­temiyada isə azalır. Həmçinin ağ­ci­yər və ya kardiovaskuliyar hipoksiya ilə əlaqədar eritrositoz zamanı, kəs­kin qan axmalar və arterial O2-nin təzyiqinin kəskin azalmalarında da eritropoetinin səviyyəsi artır

EPSTEIN-BARR VİRUSU ERKƏN ANTİGEN ANTİCİSİMİ (EBV IgM və IgG ANTİCİSİMLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

EPSTEIN-BARR VİRUSU KAPSİD ANTİGEN ANTİCİSİMİ (EBV IgM və IgG ANTİCİSİMLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

EPSTEIN-BARR VİRUSU NUKLEAR ANTİGEN ANTİCİSİMİ (EBV IgM və IgG ANTİCİSİMLƏRİ)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Testin tərkibi: VCA gp 125,VCA p19, EBNA-1, p22 və EA-D

İş prinsipi: Immunobolt

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: EBV infeksiyası geniş ya­yılsa da, uşaqlarda ilkin infeksiya adətən asimptomatik keçir. Sonrakı yaş dövrlərində isə infeksion mono­nukleoz klinikası meydana çıxır. Cəmiyyətdə insanların yaşadığıı müddət ərzində EBV infeksiyası keçirmə ehtimalı 90%-dən çoxdur. EBV infeksiyasının diaqnozunu mü­əyyən etmək bəzən çox çətin olur. Diaqnostikasında seroloji üsullardan dah çox istifadə olunur. Bu testlər hər zaman xəstənin klinik əlamətləri nəzərə alınaraq qiymətlən­diril­məli­dir. Burkitt limfoması və nazofa­rin­geal karsinomada anticisim səviy­yələri uzun müddət yüksək qala bilər.

Klinik mərhələ Heterofil anticisim VCA IgM VVA IgG EBNA EA (D)
Şübhəli
Çox erkən mərhələ +/- +/- +/-
Erkən mərhələ + + + +/-
Mövcud infeksiya + + + +/- +/-
Keçirilmiş infeksiya + + +/-

ERİTROPOİETİN

Sinonim: EPO; s-EPO

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Sut­kalıq ritmi vardır və səhər ən yüksək səviyyədə olur

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens: 4.5-33.0 mU/mL

İstifadəsi: İlkin (polistemia vera) və ikincili polisitemiyanın differen­siasi­yasında istifadə olunur. Anemiyalar,  ikincili polisitemiya, eritropoietin  if­raz edən şişlər və hamiləlikdə eritro­poietinin səviyyəsi artır, böyrək ça­tışmazlığı və ilkin (birincili) polisi­temiyada isə azalır. Həmçinin ağ­ci­yər və ya kardiovaskuliyar hipoksiya ilə əlaqədar eritrositoz zamanı, kəs­kin qan axmalar və arterial O2-nin təzyiqinin kəskin azalmalarında da eritropoetinin səviyyəsi artır

ERİTROSİT SAYI

Sinonim: Qırmızı qan hüceyrə­lə­rinin sayı; RBC

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alınarkən turnanın uzun müd­dət qalması səhv nəticələrə səbəb olur

Xəstənin hazırlanması: Saat 17.00-07.00 arasında və yeməklərdən sonra  eritrositlərin sayında bir qədər  azalma müşahidə oluna bilər

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsindən götürülmüş qan 3.9-5.5 milyon/mm3
Erkən doğulmuş uşaqlarda 3.9-5.5 milyon/mm3
<7 gün 4.0-6.6 milyon/mm3
7 gün-1 ay 3.9-6.2 milyon/mm3
2-3 ay 3.0-5.4 milyon/mm3
4-6 ay 3.1-4.5 milyon/mm3
7 ay-3 yaş 3.7-5.3 milyon/mm3
4-5 yaş 3.9-5.3 milyon/mm3
6-12 yaş 4.0-5.2 milyon/mm3
  Kişi Qadın
13-15 yaş 4.5-5.3 milyon/mm3 4.1-5.1 milyon/mm3
>15 yaş 4.5-5.9 milyon/mm3 4.0-5.2 milyon/mm3

İstifadəsi: Polisitemiya, ağır idman, hemokonsentrasiya və yüksək­lik­lər­də eritrositlərin sayı artır, anemiyalar və hemolizə səbəb olan bəzi dərman­ların qəbulu zamanı isə eritrositlərin sayı azala bilər. Bunlardan başqa, so­yuq aqqlütininlərin varlığı da yalnış olaraq eritrositin sayının azlığına və ya avtomatik qan sayım cihazlarında sayılmamasına səbəb ola bilər

ERİTROSİT SAYI (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Mərkəzi sinir sistemi xəstəliklərinin differensasiyasında istifadə olunur

ERİTROSİTLƏRİN ÇÖKMƏ SÜRƏTİ

Sinonim: Sedimentasiya; Western çökmə sürəti; ESR, EÇS

Nümunə növü: Sitratlı qan

Nümunə qabı: Qara qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1.5 mL

İş prinsipi: Qapalı sistem

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı, hemolizli və ya həd­dindən artıq lipemiyalı olması, uzun müddət gözləməsi, qan/sitrat nisbə­tinin düzgün olmaması və miqda­rı­nın lazım olandan az və ya çox olması

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<7gün <10mm/saat <10mm/saat
7gün-50yaş <15mm/saat <20mm/saat
>50yaş <20mm/saat <25mm/saat

İstifadəsi: İltihabi xəstəliklər, kəskin və xroniki infksiyalar, toxuma nek­ro­zu, temporal arterit, bəd xassəli törəmələr, revmatoid xəstəliklər və autoimmun xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

ERKƏN MOLEKULYAR DİAQNOZ TESTİ

Nümunə növü: Amnion mayesi, göbək ciyəsindən alınmış qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı (EDTA-lı) sınaq şüşəsi (göbək ciyə­sindən alınmış qan)

Nümunə miqdarı: Amnion mayesi (2mL), göbək ciyəsindən alınmış qan (1 mL)

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alınmazdan əvvəl laboratoriya ilə əlaqə saxlanılmalıdır. Nümunə 24 saat ərzində laboratoriyaya çatdırıl­malıdır

Xəstənin hazırlanması: Xüsusi an­ket formasının doldurulması vacib­dir. Bu formanın tam və düzgün şə­kildə doldurulması aparılacaq mole­kulyar analizin dürüstlüyü baxı­mın­dan çox əhəmiyyətlidir

İş prinsipi: QF-PZR

İstifadəsi: Kariyotipləndirmədən əv­vəl əhali arasında çox rast gəlinən 13, 18, 21 və cinsiyyət xromo­som­la­rı­na aid anoploidlərin 24-48 saat müd­dətində skrininqində istifadə olu­­nur. Əldə olunmuş məlumatlar sito­genetik analizlərlə dəqiqləşdiril­məlidir

ESR (ERİTROSİTLƏRİN ÇÖKMƏ SÜRƏTİ)

Sinonim: Sedimentasiya; Western çökmə sürəti; ESR, EÇS

Nümunə növü: Sitratlı qan

Nümunə qabı: Qara qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1.5 mL

İş prinsipi: Qapalı sistem

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı, hemolizli və ya həd­dindən artıq lipemiyalı olması, uzun müddət gözləməsi, qan/sitrat nisbə­tinin düzgün olmaması və miqda­rı­nın lazım olandan az və ya çox olması

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<7gün <10mm/saat <10mm/saat
7gün-50yaş <15mm/saat <20mm/saat
>50yaş <20mm/saat <25mm/saat

İstifadəsi: İltihabi xəstəliklər, kəskin və xroniki infksiyalar, toxuma nek­ro­zu, temporal arterit, bəd xassəli törəmələr, revmatoid xəstəliklər və autoimmun xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

ESRTADİOL

Sinonim: E2 ; 17-β-estradiol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<tdrowspan=’9′>Qadın</tdrowspan=’9′><tdrowspan=’2′>Kişi</tdrowspan=’2′>

<12yaş 2-18pg/mL
13-15yaş 11-38pg/mL
16-50yaş 30-119pg/mL
>50yaş 10-35pg/mL
Menopauza 10-35pg/mL
Follikulyarfaza 30-119pg/mL
Pik 149-350pg/mL
Lutealfaza 97-216pg/mL
Ovulasiyamüşahidəsi 29-97pg/mL
<12yaş 2-18pg/mL
>12yaş 11-38pg/mL

İstifadəsi: Orqanizimdəki ən təsirli endogen esterogendir. Puberte pre­koks, amenoreya,  ovulyasiya  in­duk­siyasının müşahidəsi və kişilərdə gineko­mastiyanın qiymətlən­diril­mə­sində isitifadə olunur

ESTRİOL (Sərbəst)

Sinonim: E3 ; Unkonjuge E3 ; uE3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Nəticədə bildiriləcəkdir

İstifadəsi: Fetoplasental dövrün qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Sərbəst E3 miqdarı ümumi E3-lə  mü­qa­yisədə daha spesifikdir. Nəticələr xəstədən asılı olaraq dəyişə bil­di­yindən bir neçə ardıcıl müayinə apa­rılmalıdır. Bundan başqa, səhərlər konsentrasiyası daha yüksək olur. Hamiləlik müddətində sərbəst Edaim yüksəlir, doğuşun başlaması ilə birlikdə daha kəskin yüksəlmə baş verir. Diabetli hamilələr, post-date hestasiya və bətndaxili inkişafın ge­dişinin qiymətləndirilməsində sər­bəst Eistifadə oluna bilər. Döldə mərkəzi sinir sisteminin malfor­ma­siyası, anadangəlmə qapaq xəstə­lik­ləri və ya Daun sindromunda se­rum­da sərbəst E3  səviyyəsində azal­ma müşahidə oluna bilər. Hami­lə­liyin 35-36-cı həftələrində dölün yaşının hesablanmasında da sərbəst Eisti­fadə oluna bilər. Həmçinin II tri­mes­terdə hCG və AFP ilə birgə istifadə olunaraq risk skrininqi aparıla bilər

ETOSUKSİMİD

Sinonim: Petimit

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İşləmə zamanı: Cümə

Nəticə vermə zamanı: Həmin gün saat 18.00

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­nin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtikkonsentrasiya 40-100μg/mL
Toksikkonsentrasiya >150μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur

EUQLOBİN TROMB LİZİS

Sinonim: Fibrinoliz zamanı

Nümunə növü: Sitratli plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (natrium sitratın miqdarı nor­madan iki dəfə çox olmalıdır)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə qan verməzdən əvvəl idman hərəkətləri etməməlidir

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munəni iki saat müddətində laborato­riyaya çatdırılmaması, uyğun olma­yan qan/antikoaqulyant nisbəti (nü­mu­nədəki sitrat nisbətinin ikiqat ol­maması), laxtalanmış, hemolizli, he­parinli nümunələr

Referens: Tromb lizisi 2-4 saata baş verir

İstifadəsi: Urekinaza və sterpto­kinaza müalicəsi ilə fibrinolitik ak­tivliyin müşahidəsi və anormal fibri­nolizisin müayinəsində istifadə olu­nur. Sürətli lizis yüksək fibrinolitik aktivliyi göstərir

EXTRACTABLE NUCLEAR ANTİGEN (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

FAKTOR I (FİBRİNOGEN)

Sinonim: I Faktor

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nümu­nə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şə­raitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bə­ti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümu­nələr

Referens: 2.0-4.5 g/L

İstifadəsi: Fibrinogen kəskin faza re­aktantlarından biridir. Anadan­gəl­mə afibrinogenemiya, hipofibrino­ge­nemiya, disfibrinogenemiya, disse­mi­­nasiya olunan damardaxili laxta­lanma, kəskin ağciyər emboliyası, sistemik fibrinoliz, pankreatit və ağır qaraciyər çatışmazlığında fibrinogen miqdarı azalır; infeksiyalar, ha­mi­ləlik, travma və yayılmış toxuma nekro­zunda isə bu göstərici artır. Yüksək fibrinogen səviyyəsi trom­boz riskini artırdığından kardiovas­kulyar xəstəliklər və iflic riski də  artır

FAKTOR II

Sinonim: Protrombin aktivliyi

Nümunə növü: Sitratli plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nüm­unə alındıqdan sonra plazma hemo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilməsi aparıldıqdan sonra komadin cinsli antikoaqulyant isti­fadə edən xəstələr 2 həftə, heparin müa­licəsi alanlar isə 2 gün əvvəldən müalicəni dayandırmalıdırlar

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri:  Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150 %-i

İstifadəsi: Protrombin zamanı ilə ey­ni test kimi qiymətləndirilmə­mə­lidir. İrsi protrombin çatışmazlığı ol­duqca nadir rast gəlinən koaquli­ya­siya poz­ğunluğudur. Autosom reses­siv me­xa­nizmlə keçən bu pozğunluq zamanı orqanizmdə mütəlif dərəcələrdə qan­axmaya meyillik olur. Bu şəxslərdə PT və aPTT testlərində uzanma mü­şahidə edilir. Həmçinin K vitamini çatışmazlığı və oral antikoaquliyant müalicəsi protrombin səviyyələrini azaldır. Protrombin səviyyələrinin yüksəkliyi isə protrombin genindəki mutasiyanın nəticəsi kimi inkişaf edir və tromboz riskini artırır. Belə hallarda xəstədə kardiovaskulyar risk faktorları da varsa, miokard infarktı eh­timalı artır. 115% aktivlikdən yu­xarı nəticələr isə risk kimi qəbul edilmir

FAKTOR IX

Sinonim: Anti-hemofiliya faktoru B; Christmas faktoru; Autoprotrombin II

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müa­licəsində isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilməlidir

İş prinsipi:Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi IX faktorun çatış­maz­lığı (hemofiliya B), “X” ilə əlaqəli keçən, qanaxma diatezi və plazmada IX faktor aktivliyinin az olması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Əsa­sən kişilərdə rast gəlinir, qadınlar isə daşıyıcıdır. 1/25000 tezliyində  rast gə­linir. Bu xəstələrdə APTT uzanır, PT normal olur.  Qazanılmış IX fak­tor çatışmazlığı isə oral anti­koa­qul­yantların istifadəsi, ağır qaraciyər xəs­təliyi və K vitamini çatışmaz­lığında müşahidə oluna bilər

FAKTOR IX İNHİBİTOR

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Kaoqulometrik

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Faktor əvəzedici müalicə alanlarda və ya spontan olaraq (do­ğuşdan sonra, immunoloji xəstə­lik­lər, antibiotik istifadəsi, bəd xassəli törəmələr, qocalıq) faktor inhi­bi­tor­ları əmələ gəlir və müvafiq faktorları inhibisiya edir. Bu test ilə IX faktor inhibitorunun varlığı araşdırılır

FAKTOR V

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

FAKTOR V LEİDEN MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: FV-Leiden; FV çatış­mazlığı; F5

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: APC rezis­tent­liyi, Protein S və Protein C nəticələri

Mutasiya: FV geni 1691 G>A və 1090 A>G (Hong-Kong)

undefined

Xəstənin hazırlanması: Xəstənin heparin tərkibli dərmanlar qəbul et­məsi DNT ekstraksiyasında problem yarada bilər

İş prinsipi:PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alın­ması, laxtalı, hemolizli nümunələr

Referens:

N/N Homoziqotnormal
Mt/N Heteroziqot
Mt/Mt Homoziqotmutant

İstifadəsi: Aktiv protein C (APC), antikoaqulyant xüsusiyyətə malik se­rin proteazadır. Normal hemostaz za­manı APC, Va və VIIIa  faktorların proteolitik inaktivləşməsini təmin edə­rək qanın laxtalanmasını məh­dud­laşdırır. Tromboz xəstələrini təx­minən 50%-də, APC-nin antikoa­qulyant cavabına qarşı rezistentlik olduğu bildirilir (APC rezistentliyi). APC rezistentliyi fenotipinin, əsasən V faktor genində baş verən nöqtəvi mutasiya (1691 G>A substitusiyası; FVQ506) ilə əlaqədar olduğu tapıl­mışdır. V Leiden faktoru olaraq ad­lan­dırılan və bu mutasiyanı homo­ziqot və ya heteroziqot formada daşıyan şəxslərdə APC rezistentliyi ilə əlaqəli tromboz riskinin, muta­siyanı daşımayan şəxslərlə müqa­yisədə daha yüksək olduğu bildirilir

FAKTOR VII

Sinonim: Autoprotrombin I; Pro­kon­vertin; Stabil faktor 

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiymət­ləndirilməsi aparıldıqdan son­ra ku­ma­din cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müali­cə­sin­də isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilmə­lidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: VII faktorun çatışmazlığı, nadir rast gəlinən, autosom resessiv keçən irsi xəstəlikdir. Xəstəlik olan şəxslərdə PT uzanır, APTT isə nor­mal olur. Klinik qanaxmanın şiddəti VII faktorun aktivlik səviyyəsi ilə əla­qə­dardır. Qaraciyər xəstəliyi və K vita­mini çatışmaznığının differen­siasi­ya­sındada istifadə olunur. Pa­renximal qaraciyər xəstəliklərində V faktor və K vitaminindən asılı sintez olunan lax­ta­lanma faktorları (II, VII, IX və X) azal­dığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, di­gər faktor səviyyələri isə aşağı olur. Bu məqsədlə V və VII faktorların ak­tivliyi təyin oluna bilər. Oral kon­traseptiv istifadə edən qadınların plazmaları 4oC-də sax­lanıldıqda VII faktorun aktivliyində 10 dəfəyə qə­dər artım müşahidə oluna bilər. Həm­çinin VII faktorun aktiv­liyinin artması miokard infarktı riskini də artırır. Oral antikoaqulyantların is­tifadəsi, ağır qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmazlığı hallarında isə VII faktorun səviyyəsində azalmalar mü­şahidə oluna bilər

FAKTOR VIII

Sinonim: Antihemofiliya faktoru

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirilməsi aparıldıqdan sonra heparin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/anti­koa­qul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150 %-i

İstifadəsi: İrsi VIII faktorun çatış­mazlığı (hemofiliya A) X-ə bağlı keçən və qanaxmaya meyilliliklə xa­rakterizə olunan xəstəlikdir. Klinik olaraq VIII faktorun çatışmazlığı, xəs­tənin plazmasında VIII faktorun səviyyəsindən asılı olaraq, şiddətli (<1%), orta dərəcə (1-5%) və yüngül (>5%) dərəcələrə ayrılır. Həmin şəxs­­lərdə aPTT uzandığı halda, PT və TT normal olur. Həmçinin VIII faktor kəskin faza reaktantı olub, esterogenlərin istifadəsi, qaraciyər xəstəliyi, şəkərli diabet, stress halları və ya idman hərəkətlərindən sonra yüksələ bilər

FAKTOR VIII İLƏ ƏLAQƏLİ ANTİGEN (VON WİLLEBREND FAKTOR ANTİGENİ)

Sinonim: Faktor VIII ilə əlaqədi antigen

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: 60-150%

İstifadəsi: Qazanılmış və ya kon­genital von Willerbrand xəstəliyinin (vWD) təyini, hemofiliya A ilə differensasiyasında və vWD-li xəstə­lərə tətbiq olunan müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

FAKTOR VIII İNHİBİTOR

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yan­tnis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: <0.9 Bethesda vahidi

İstifadəsi: Faktor əvəzedici müalicə alan şəxslərdə və ya spontan olaraq (doğuşdan sonra, immunoloji xəs­tə­lik­lər, antibiotik istifadəsi, bəd xas­səli törəmələr, qocalıq) faktor inhi­bi­torları əmələ gəlir və müvafiq fak­tor­ları inhibisiya edir. Bu test ilə VIII fak­tor inhibitorunun varlığı araş­dı­rılır

FAKTOR X

Sinonim: Stuart faktoru; auto­pro­trombin C; autoprotrombin III

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müa­li­cə­sində isə 2 gün əvvəl müa­licə kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: İrsi X faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə PT və APTT uzanmış, TT isə normaldır. X faktor çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Qazanılmış X faktor çatışmazlığı isə birincili amiloidoz ilə əlaqədardır. Bundan başqa, oral antikoaqul­yant­ların istifadəsi və K vitamini çatış­maz­lığında da X faktorun miqdarı azalır

FAKTOR XI

Sinonim: Plazma tromboplastin an­te­sedan

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra he­parin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

Normal aktivliyin %-i <7gün 20-50
7gün-1ay 25-70
2-3ay 40-100
4-6ay 50-130
>60ay 50-150

trong>İstifadəsi: Homoziqot XI faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə laxtalanma zamanı və APTT uzanır, dəyişkən qanaxma mənzərəsi müşahidə olunur. PT, TT, trombosit sayı və trombositlərin funksional testləri isə normaldır

FAKTOR XII

Sinonim: Hageman faktoru

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiymətləndirmə aparıldıqdan sonra heparin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

Normal aktivliyin %-i <7gün 25-50
7gün-1ay 30-70
2-3ay 40-100
4-6ay 50-130
>60ay 50-150

İstifadəsi: İrsi XII faktor çatış­maz­lığı olan xəstələrin əksəriyyətində qan­axma problemləri olmadığı hal­da, trombembolik problemlər daha çox rast gəlinir. Bu xəstələrdə PT normal, APTT uzanmış olur

FAKTOR XIII SKRİNİNQ

Sinonim: Fibrin stabilləşdirici faktor

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Tromb lizis

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

İstifadəsi: XIII faktorun çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Xəstələrdə ilk qanaxma hadisəsi göbək ciyəsi ay­rıl­dıqdan sonra baş verir. Bu xəs­tələrdə ümumi hemostaz testləri normalkən, travma sonrası əmələ gələn yaralar gec sağalır

FAMİLİAL (AİLƏVİ) ARALIQ DƏNİZİ QIZDIRMASI (FMF) MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: MEFV, periodik xəstəlik, nevropatiyasız irsi ailəvi amiloidoz, erməni xəstəliyi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Keçiş forması: Autosom resessiv

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları

İş prinsipi: PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: FMF təkrarlanan kəs­kin­ləşmələrlə, hipertermiyaları müşayiət edən qarın, döş qəfəsi və oynaq ağ­rı­ları ilə özünü biruzə verən irsi xəs­tə­likdir. Bu test ilə FMF-yə səbəb olan bəzi mutasiyalara baxılır

FANA (ANTİ-NUKLEAR ANTİCİSİM)

Sinonim: ANA; FANA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kollagen toxuma xəstə­liyinə şübhə olduqda müayinəyə baş­la­maq üçün ilk addımdır. Sistem xa­rakterli və ya orqan spesifik auro­im­mun xəstəliklərin diaqnosti­ka­sın­da is­tifadə olunur. Xüsusilə SLE, dis­­koid lupus erythematosus, dər­man­la­rın səbəb olduğu lupus erythe­ma­to­sus, qarışıq birləşdirici toxuma xəs­tə­­liyi, Sjögren sindromu, skle­ro­der­miya, CREST, revmatoid artrit, po­limiozit və dermatomiozit kimi xəs­təliklərdə pozitiv olur

Fe (DƏMİR)

Sinonim: Fe

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Gün­lük variasiyası vardır. Belə ki, se­rum­da dəmirin miqdarı səhər saat­larında ən yüksək səviyyədə olur

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin 10 saatlıq aclıqdan sonra alınması məsləhət görülür. Həmçinin səhər alınan nümunələrdəki dəmir kon­sen­trasiyası günortadan sonrakılara nis­bətən daha yüksək olduğundan nü­mu­nələrin səhər alınmasına üstünlük verilməlidir.  Nəzərə almaq lazımdır ki, infeksiya zamanı müvəqqəti ola­raq serumda dəmirin səviyyəsi azala bilər

İş prinsipi: Kolorimetrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

<7 gün 100-250 μg/dL
7 gün-1 yaş 40-100 μg/dL
2-15 yaş 50-120 μg/dL
>15 yaş 50-175 μg/dL (Kişi)
40-170 μg/dL (Qadın)

İstifadəsi: Hər növ anemiya, dəmir azlığı, talasemiya, sideroblastik anemiya və dəmir zəhərlənməsinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Pernisioz, aplastik və hemolitik anemiytalar, hemaxromatoz, kəskin leykoz, qurğuşun zəhərlənməsi, kəs­kin hepatitlər, vitamin B çatış­maz­lığı, talasemiya, təkrarlanan qankö­çürülmələr və kəskin dəmir zəhər­lənməsi zamanı serumda dəmi­rin miqdarı artır,  dəmir çatışmazlığı ane­miyası kəskin və xroniki infek­siyalar, hipotiroidizim və postope­rativ müddətdə isə bu göstərici azalır

FeCl3 TESTİ (FERRUM XLORİD)

Sinonim: FeCl3

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Səhər ilk sidik nümunəsi alınmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Fenilalanin metabolit­lə­rindən fenilpiruvat turşusu təyin olu­nur. Fenilketonuriya və digər meta­bolik xəstəliklərin diaqnozunda, dər­man və alkoqol istifadəsinin qiymət­lən­di­rilməsində istifadə olunur. Bun­dan başqa, pəhriz müalicəsinə ca­va­bın müşahidəsi üçün də əhəmiy­yətlidir. Skri­ninq test kimi istifadə olunma­malıdır.  Levadopa, salisi­latlar və feni­tiazidlər yalançı pozitiv nəticələrə səbəb ola bilər

FENİLALANİN (Kəmiyyət)

Nümunə növü: Serum, heparinli plaz­ma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (heparinli plazma)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin acqarına götürülməsi məsləhtdir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Yarımçıqdoğulan 1.62-3.50 mg/dL
<1ay 0.63-2.26 mg/dL
2-12 ay 0.51-1.24 mg/dL
1-20 yaş 0.43-1.50 mg/dL
>20 yaş 0.58-1.40 mg/dL

İstifadəsi: Fenilketonuriya xəstə­lə­rin­də pəhrizin təsirinin müşahi­dəsin­də istifadə olunur. Hiperfenilala­ni­nemiya, sepsis, ağır yanıqlar, yeni­do­ğulmuş­la­rın müvəqqəti tirozi­ne­miyası və hiper­fenil alanine­miyası, virus hepatitləri və hepatik ensefa­lopatiyalarda da qanda fenilalanin miqdarı arta bilər (Bax Amintur­şular)

FENİLKETONURİYA (PKU) MOLEKULYAR ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, yenido­ğu­lanın skrininq nəticələri

Ailə fərdləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, görü­lə­cək iş çərçivəsində hansı ailə üzv­lərinin müayinəsinə ehtiyac olduğu nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PZR-REA-RFLP

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: PKU, fenilalanin hidrok­silaza (PAH) fermentinin pozğun­luğu və ya çatışmazlığı ilə baş verən irsi xəstəlikdir. Autosom resessiv ke­çir. PAH, fenilalanini tirozinə çe­vi­rir. PAH çatışmazlığı və ya funk­sional pozğunluğu zamanı qanda fenilalanin toplanır ki, bu  da beyin üçün toksikdir. Doğuşdan sonrakı günlərdə skrininq testlərlə PKU təyin oluna bilər və bu xəstələr müvafiq pəhrizlə normal həyata davam edə bilərlər. Əks halda yaş ötdükcə, geridönməz əqli və ya nevroloji pozğunluqlar meydana çıxa bilər. Xəstəlik PAH genində baş verən mutasiyalarla əlaqədar əmələ gəlir. Bunun üçün üçün həm ana, həm də ata mutant gen daşıyıcısı olmalıdır. Daşıyıcı ana və atadan olan uşaqların xəstələnmə ehtimalı 25%-dir. Xəstə şəxsin valideyinlərindən aldığı allel genlər “bağlantı analizi” adlandırılan dolayı metod ilə təyin olunur. Muta­siyası aşkar olunmayan xəstə ailə­lə­rinə prenatal diaqnoz və ya daşıyı­cı­lığın təyinində kömək etmək məq­sə­dilə dolayı analiz tətbiq oluna bilər

FENİLKETONURİYA SKRİNİNQİ (YENİDOĞULMUŞLARIN İRSİ METABOLİK XƏSTƏLİKLƏRİNİN SKRİNİNQİ (TANADEM MASS SPEKTROMETRİYA İLƏ))

Nümunə növü: Yenidoğulmuşun skrininq kartına hopturulmuş qan nümunəsi

Nümunə miqdarı: Kart üzərinə uyğun üsulla hopturulmuş minimum iki işərəli sahə

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­xanada doğulmuş sağlam uşaqlarda nümunə doğuşdan sonrakı 24 saat- 1 həftə ərzində alınmalı, uşaq ən azı 1 dəfə ana südü və ya süni qida kimi proteinli qida almış olmalıdır. nümu­nənin 24 saatdan əvvəl alınması za­manı 2 həftə ərzində testin təkrar olunması üçün yeni nümunə alınma­lıdır. Körpəyə qan transfuziyası olunacaqsa nümunə transfuziyadan əvvəl alınmalıdır. Nümunənin trans­fuziyadan sonra alındığı körpələr isə xəstə və vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlara olunan ilk skrinin testinin uşaq həkimi ilə görüşülərək münasib vaxtda təkrar edilməsi lazımdır

İş prinsipi: Elektrospray tandem mas spektrometriya (ESI-MS/MS)

İstifadəsi: Nümunədə fenilalanin, tirozin, metionin, valin, leysin/izo­ley­sin, qlisin, sitrullin və ornitin amin­turşuları ilə asilkarnitin səviy­yələri qiymətləndirilərək yeni doğul­muşun aşağıdakı irsi metabolik xəs­təliklər yönündən skrininqi məqsədi ilə istifadə olunur

FENİTİON (DİFENİLHİDANTOİN)

Sinonim: Epdantoin; Fenitoin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-20 μg/mL
Toksik konsentrasiya >20 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

FENOBARBİTAL

Sinonim: Luminal

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tə­nin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-40 μg/mL
Toksiki konsentrasiya > 40 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur (Bax Cəd­vəl-20). Fenobarbitalla birlikdə va­l­proy turşusu və salisilatlar istifədə olun­duqda fenobarbitalın səviyyəsi 40% artır

FENOL

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndə­ril­məlidir

İş prinsipi: Qaz xromatografiya (GC)

Referens: 4.5-20.7 mg/g kreatinin

İstifadəsi: Fenol, fenol-krezol və ben­zen ilə işləyən şəxslərin bu mad­dələrin təsirinə nə dərəcədə məruz qaldıqlarını təyin etmək üçün istifadə olunur

FERRİTİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

Yenidoğulmuş 25-200 ng/mL
<7 gün 25-200 ng/mL
7 gün-1 ay 200-600 ng/mL
2-3 ay 50-300 ng/mL
4-6 ay 40-200 ng/mL
7-12 ay 15-140 ng/mL
1-5 yaş 12-140 ng/mL
6-12 yaş 15-140 ng/mL
13-15 yaş 17-140 ng/mL
Kişi Qadın
16-50 yaş 15-220 ng/mL 14-150 ng/mL
51-60 yaş 15-220 ng/mL 14-150 ng/mL
>60 yaş 18-250 ng/mL 18-200 ng/mL

İstifadəsi: Dəmir çatışmazlığı ane­mi­yası, xroniki xəstəlik anemiyası, tala­se­miya, hemoxromatoz və dəmir yük­ləmə müalicəsinin müşahidə­sin­də is­tifadə olunur. Qaraciyər xəstə­likləri za­manı dəmir çatışmazlığına baxma­yaraq ferritin normal səviy­yədə ola bi­lər. Həmçinin kəskin faza reaktantla­rından biridir

FERRUM XLORİD

Sinonim: FeCl3

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Səhər ilk sidik nümunəsi alınmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Fenilalanin metabolit­lə­rindən fenilpiruvat turşusu təyin olu­nur. Fenilketonuriya və digər meta­bolik xəstəliklərin diaqnozunda, dər­man və alkoqol istifadəsinin qiymət­lən­di­rilməsində istifadə olunur. Bun­dan başqa, pəhriz müalicəsinə ca­va­bın müşahidəsi üçün də əhəmiy­yətlidir. Skri­ninq test kimi istifadə olunma­malıdır.  Levadopa, salisi­latlar və feni­tiazidlər yalançı pozitiv nəticələrə səbəb ola bilər

FİBRİN PARÇALANMA MƏHSULLARI (D-DİMER)

Sinonim: Fibrinin parçalanma məh­sulları

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan sınaq şüşəsi və qan/antikoagulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli nümunələr

Referens: <10-150 μg/L

İstifadəsi: D-Dimer səviyyəsinin normadan yüksək olması laxtalanma, beləliklə dərin vena trombozu, ağ­ci­yər emboliyası və ya DDL (disse­mi­nə olunmuş damardaxili laxtalanma) (disseminated intravascular coagu­la­tion, DIC) ehtimalını artırır. Bundan başqa, yumurtalıq karsinomaları və böyrək xəstəlikərində fibrinin parça­lanmasının təyinində, dərin vena trom­bozu və ya kəskin miokard in­faktı zamanı aparılan müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

FİBRİN STABİLLƏŞTİRİCİ FAKTOR (FAKTOR XIII SKRİNİNQ)

Sinonim: Fibrin stabilləşdirici faktor

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Tromb lizis

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

İstifadəsi: XIII faktorun çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Xəstələrdə ilk qanaxma hadisəsi göbək ciyəsi ay­rıl­dıqdan sonra baş verir. Bu xəs­tələrdə ümumi hemostaz testləri normalkən, travma sonrası əmələ gələn yaralar gec sağalır

FİBRİNOGEN

Sinonim: I Faktor

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nümu­nə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şə­raitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bə­ti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümu­nələr

Referens: 2.0-4.5 g/L

İstifadəsi: Fibrinogen kəskin faza re­aktantlarından biridir. Anadan­gəl­mə afibrinogenemiya, hipofibrino­ge­nemiya, disfibrinogenemiya, disse­mi­­nasiya olunan damardaxili laxta­lanma, kəskin ağciyər emboliyası, sistemik fibrinoliz, pankreatit və ağır qaraciyər çatışmazlığında fibrinogen miqdarı azalır; infeksiyalar, ha­mi­ləlik, travma və yayılmış toxuma nekro­zunda isə bu göstərici artır. Yüksək fibrinogen səviyyəsi trom­boz riskini artırdığından kardiovas­kulyar xəstəliklər və iflic riski də  artır

FİBRİNOLİZ ZAMANI (EUQLOBİN TROMB LİZİS)

Sinonim: Fibrinoliz zamanı

Nümunə növü: Sitratli plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (natrium sitratın miqdarı nor­madan iki dəfə çox olmalıdır)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə qan verməzdən əvvəl idman hərəkətləri etməməlidir

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munəni iki saat müddətində laborato­riyaya çatdırılmaması, uyğun olma­yan qan/antikoaqulyant nisbəti (nü­mu­nədəki sitrat nisbətinin ikiqat ol­maması), laxtalanmış, hemolizli, he­parinli nümunələr

Referens: Tromb lizisi 2-4 saata baş verir

İstifadəsi: Urekinaza və sterpto­kinaza müalicəsi ilə fibrinolitik ak­tivliyin müşahidəsi və anormal fibri­nolizisin müayinəsində istifadə olu­nur. Sürətli lizis yüksək fibrinolitik aktivliyi göstərir

FİNRONEKTİN

Sinonim: FN

Nümunə növü: EDTA-lı plazma, maye

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya

Referens: Serum 0.05-0.50 g/L

İstifadəsi: Sinovial mayedəki fibri­noektinin konsentrasiyası serumda­kından yüksək olur.

FK506 (TACROLİMUS)

Sinonim: FK506

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildirilmə­lidir

İş prinsipi: MEIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 5-20 ng/mL
Toksiki konsentrasiya >40 ng/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

FMF MUTASİYA ANALİZİ (FAMİLİAL (AİLƏVİ) ARALIQ DƏNİZİ QIZDIRMASI (FMF) MUTASİYA ANALİZİ)

Sinonim: MEFV, periodik xəstəlik, nevropatiyasız irsi ailəvi amiloidoz, erməni xəstəliyi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Keçiş forması: Autosom resessiv

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları

İş prinsipi: PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: FMF təkrarlanan kəs­kin­ləşmələrlə, hipertermiyaları müşayiət edən qarın, döş qəfəsi və oynaq ağ­rı­ları ilə özünü biruzə verən irsi xəs­tə­likdir. Bu test ilə FMF-yə səbəb olan bəzi mutasiyalara baxılır

FN (FİNRONEKTİN)

Sinonim: FN

Nümunə növü: EDTA-lı plazma, maye

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya

Referens: Serum 0.05-0.50 g/L

İstifadəsi: Sinovial mayedəki fibri­noektinin konsentrasiyası serumda­kından yüksək olur.

FOL TURŞUSU

Sinonim: Folat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı məsləhət görülür

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 3.1-17.5 ng/mL

İstifadəsi: Fol turşusu çatışmaz­lı­ğının diaqnoz və müalicəsinin müşa­hidəsində, meqaloblast və makrositar anemiyaların qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. Pəhrizlə fol turşu­su­nun qəbulunun azalması, hemodializ, malabsorbsiya, hamiləlik, xroniki al­koqolizm və fenitoin kimi bəzi dər­manlar serumda fol turşusunun miq­darını azaldır, vegeterian pəhriz isə bu göstəricini artırır

FOL TURŞUSU (ERİTROSİT DAXİLİ)

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Plaz­ması ayrılmış nümunələr

Referens: 120-860 ng/mL

İstifadəsi: Eritrosit daxili fol turşu­sunun konsentrasiyası serumdakına nisbətən  daha çoxdur. Bu baxımdan orqanizmdəki fol turşusunun miqda­rının təyinində eritrosit daxili fol tur­şusunun səviyyəsinin ölçülməsi daha optimal göstəricidir

FOLAT (FOL TURŞUSU)

Sinonim: Folat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı məsləhət görülür

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 3.1-17.5 ng/mL

İstifadəsi: Fol turşusu çatışmaz­lı­ğının diaqnoz və müalicəsinin müşa­hidəsində, meqaloblast və makrositar anemiyaların qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. Pəhrizlə fol turşu­su­nun qəbulunun azalması, hemodializ, malabsorbsiya, hamiləlik, xroniki al­koqolizm və fenitoin kimi bəzi dər­manlar serumda fol turşusunun miq­darını azaldır, vegeterian pəhriz isə bu göstəricini artırır

FOLLİKUL STİMULLAŞTIRICI HORMON

Sinonim: FSH; Follitropin; Pituiter gonadotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
13-15 yaş 1.0-8.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
51-60 yaş 20.0-140.0 mIU/mL
>60 yaş 30.0-118.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-10.0 mIU/mL
Pik 8.5-30.0 mIU/mL
Lüteal faza 2.0-10.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-10.0 mIU/mL
Menopauza 20.0-140.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7 ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
>12 yaş 1.0-15.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipofiz funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Xü­susilə ilkin və ikincili yu­murtalıq çatış­mazlığının differen­siasiyası üçün qiy­mət­lidir. İlkin qonadal çatışmazlıq, ova­rial və tes­ti­kulyar agenez, Turner və Kleinifelter sidnromu, kastrasiya, alko­qo­­lizm, me­nopauza və orxit za­manı serumda FSH səviyyəsi yüksəlir, hipo­fizin ön payının hipofunksiyası, hipo­ta­la­mu­sun xəstəlikləri, hamiləlik, ano­rek­sia nervosa, yumurtalıqların polikistoz sind­romu, hemaxromatoz, oraq hü­cey­rəli anemiya, hiperprolak­ti­ne­mi­ya və es­­te­rogen və ya andro­gen­lərlə müalicə edilən xəstələrdə isə FSH səviyyəsi azalır

FOLLİTROPİN (FOLLİKUL STİMULLAŞTIRICI HORMON)

Sinonim: FSH; Follitropin; Pituiter gonadotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
13-15 yaş 1.0-8.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
51-60 yaş 20.0-140.0 mIU/mL
>60 yaş 30.0-118.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-10.0 mIU/mL
Pik 8.5-30.0 mIU/mL
Lüteal faza 2.0-10.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-10.0 mIU/mL
Menopauza 20.0-140.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7 ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
>12 yaş 1.0-15.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipofiz funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Xü­susilə ilkin və ikincili yu­murtalıq çatış­mazlığının differen­siasiyası üçün qiy­mət­lidir. İlkin qonadal çatışmazlıq, ova­rial və tes­ti­kulyar agenez, Turner və Kleinifelter sidnromu, kastrasiya, alko­qo­­lizm, me­nopauza və orxit za­manı serumda FSH səviyyəsi yüksəlir, hipo­fizin ön payının hipofunksiyası, hipo­ta­la­mu­sun xəstəlikləri, hamiləlik, ano­rek­sia nervosa, yumurtalıqların polikistoz sind­romu, hemaxromatoz, oraq hü­cey­rəli anemiya, hiperprolak­ti­ne­mi­ya və es­­te­rogen və ya andro­gen­lərlə müalicə edilən xəstələrdə isə FSH səviyyəsi azalır

FORMOL GEL

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: ECLIA

İstifadəsi: Leyşmaniozun diaq­no­zunda istifadə olunan qeyri spesifik testdir. Qamma-qlobulinlərin artması ilə pozitivləşdiyi üçün diaqnoz məq­sədilə deyil, diaqnozu dəstəkləyən test kimi istifadə olunur

FOSFOR

Sinonim: PO3; P; Qeyri üzvi fosfor; Fosfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına alınmalı və serum mümkün qədər tez ayrılmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 3.7-8.1
Yeni doğulmuş 5.0-10.0
7 gün 5.0-10.0
7 gün- 1 yaş 4.5-6.7
2-12 yaş 4.5-5.5
13-60 yaş 2.7-4.5
60 yaş 2.3-3.7 (Kişi)
2.8-4.1 (Qadın)

İstifadəsi: Fosfor metobolizminin və Ca-P müvazinətinin qiymətlən­diril­mə­sində istifadə olunur. Osteolitik sümük metastazları, sarkoidoz, süd-qələvi sindromu, vitamin D intok­si­kasiyası, böyrək çatışmazlığı, hipo­pa­ratiroidizm, psevdohipo­paratiroidizm, akromeqaliya, ağciyər emboliyasılak­tik asidoz  və respirator asidoz zamanı serumda fosforun səviyyəsi artır, osteomalyasiya, steatoreya, renal tubulyar asidoz, Qram neqativ bakterial sep­tisemiya, hipokalemiya vitamin D çatışmazlığı, malnutrisiya, ma­labsorbsiya, ağır diarreya, qusma, birin­cili hiperparatiroidizm, hiperkal­semiya, salisilat zəhərlənməsi, respi­rator infeksiyalar, hiperinsulinemiya, respirator alkaloz, osteoblastik sümük metastazları və renal tubulyar defekt­lərdə isə fosforun miqdarı azalır

FOSFOR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl və bor turşusu üzərinə toplanan sidik­lər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: Sidiklə fosfor ifrazının sutkalıq ritmi vardır və axşam saatları maksimum olur. Pəhriz, fosfor birləşdirən antiasidlər, GH, insulin və böyrək funksiyaları da sidiklə fosfor ifrazına təsir edir. Eyni zamanda menopauza və uzanaraq istirahət etmək serumda fosforun səviyyəsini artırdığı halda, menst­ruasiya müddətində serumda fosfor miqdarı azalır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 24 saatlıq sidik 0.4-1.3 g/gün

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının və kalsium fosfor müvazinətinin qiymət­ləndirilməsində istifadə olunur. Hi­per­paratiroidizm, vitamin D rezisten raxit, vitamin D intoksikasiyası, renal tubulyar zədələnmə və irsi hipofos­fa­temiyada sidiklə ifraz olunan fos­fo­run miqdarı artır, hipoparati­reoi­dizm, psevdohipoparatiroidizm və parati­roidekto­­miyadan sonra isə azalır

FREE LIGHT CHAINS (SƏRBƏST KAPPA VƏ LAMBDA YÜNGÜL ZƏNCİRLƏR)

Sinonim: Free kappa/lambda yüngül zincirləri; Free light chains; FLC

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Nefelometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya

Referens:

Sərbəst kappa yüngül zəncir 0.33-1.94 mg/dL
Sərbəst lambda yüngül zəncir 0.57-2.63 mg/dL
Kappa/lambda nisbəti 0.26-1.65 mg/dL

İstifadəsi: Bu testlər anormal mo­noklonal yaxud poliklonal yüngül zəncir konsentrasiyasına səbəb olan xəstəliklərin (xüsusilə monoklonal qammapatiyalar) diaqnoz və müşa­hi­dəsində köməkçi kimi istifadə olu­nur. Sekresiyasız multiple mieloma (NSMM), birincili sistemli ami­loidozda (AL), yüngül zəncir depo xəstəliyi (LCDD) və yüngül zəncir multiple mieloma (LCMM) xəsət­lə­rində aparılan retrospektiv müa­yi­nələr testin həssaslığını və immun­fiksasiya elektroforezini tamamlayıcı olaraq istifadə olunmasının faydasını bildirir. Sərbəsy yüngül zincir xəstəlikləri üçün diaqnoz ilə yanaşı; İmmunofiksasiya və ya zülal elektro­forezində sadəcə bir bant olaraq gö­rülən amma kvantifikasiyası olun­mayan bu xəstəliklərdə, xəstəliyin gedişinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Total kappa və lambda yün­gül zincir ölçülmələri  ilə fərqli  həs­sasiyyətdə olduqları üçün sərbəst və total yüngül zincir nəticələrininin qarşılaşdırılması düzgün olmaya bilər.

Serumda sərbəst yüngül zincir sə­viyyəsinin ölçülməsinin məsləhət görüldüyü hallar:

  • Monoklonal qammopatiya ilk tapıldığında təyin testi olaraq
  • Sidikdə Bence Jones protein testlərinin yerinə
  • Elektroforez tetləri ilə dəyərləndirilə bilməyən xəstələrin müşahidəsində
  • Müalicəyə cavabın sürətli qiymət­ləndirilməsində
  • Xəstəliyin qalıqlarının qiymətlən­di­rilməsində

FRUKTOZAMİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Müayinədən əvvəlki son 24 saat ərzində askorbin turşusu istifadə olunmamalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<15 yaş 165-229μ mol/L
>15 yaş 205-285 μmol/L

İstifadəsi: Son 2-3 həftə müddə­tindəki orta qlükoza konsentrasiyasını göstərir. Qlikozilləşmiş zülal miq­da­rını göstərdiyindən serumdakı ümumi zülal miqdarında baş verən dəyi­şik­liklər fruktozamin miqdarına da təsir edə bilər

FRUNKUL KULTİVASİYA

Nümunə növü: Kultura materiyalı

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Patogen bakteriyanın izolə edilməsi üçün istifadə olunur

FSH (FOLLİKUL STİMULLAŞTIRICI HORMON)

Sinonim: FSH; Follitropin; Pituiter gonadotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
13-15 yaş 1.0-8.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
51-60 yaş 20.0-140.0 mIU/mL
>60 yaş 30.0-118.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-10.0 mIU/mL
Pik 8.5-30.0 mIU/mL
Lüteal faza 2.0-10.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-10.0 mIU/mL
Menopauza 20.0-140.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7 ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
>12 yaş 1.0-15.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipofiz funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Xü­susilə ilkin və ikincili yu­murtalıq çatış­mazlığının differen­siasiyası üçün qiy­mət­lidir. İlkin qonadal çatışmazlıq, ova­rial və tes­ti­kulyar agenez, Turner və Kleinifelter sidnromu, kastrasiya, alko­qo­­lizm, me­nopauza və orxit za­manı serumda FSH səviyyəsi yüksəlir, hipo­fizin ön payının hipofunksiyası, hipo­ta­la­mu­sun xəstəlikləri, hamiləlik, ano­rek­sia nervosa, yumurtalıqların polikistoz sind­romu, hemaxromatoz, oraq hü­cey­rəli anemiya, hiperprolak­ti­ne­mi­ya və es­­te­rogen və ya andro­gen­lərlə müalicə edilən xəstələrdə isə FSH səviyyəsi azalır

FT3(SƏRBƏST T3)

Sinonim: FT3; Sərbəst triyodotironin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 3-9 pmol/L

İstifadəsi: Qalxanabənzər vəzi funk­siyalarının qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Hipertiroidizim və T3 tirotoksikozunda serumda FTsə­viyyəsi yüksəlir, hipotiroidizimdə isə azalır. Həmçinin xroniki xəstəliyi olan və ya uzun müddət xəstəxanada yatmış şəxslər eutiroid olsalar belə FT3 səviyyəsi aşağı ola bilər. Total T3 miqdarının təxminən 0.2-0.5 %-i FT3-dür

FT4(SƏRBƏST T4)

Sinonim: FT4; Sərbəst tiroksin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Yeni doğulmuş 18.0-40.0 pmol/L
<7 gün 8.5-40.5 pmol/L
>7gün 9.0-25.0 pmol/L

İstifadəsi: Qalxanabənzər vəzi funk­siyalarının qiymətləndirilməsində is­tifadə olunur. Hipertiroidizimdə se­rumda FTsəviyyəsi yüksəlir, hipo­ti­roidizimdə azalır. Total T4 miqda­rının təxminən 0.02-0.04%-i FT4-dür

FTA-ABS

Sinonim: Flüoressent treponemal anticisim-absorbsiya testi

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şü­şəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: İFR

İstifadəsi: Sifilisin diaqnostikasında istifadə olunur. Treponema pallidum üçün spesifik testlərdən biridir. SLE, hamiləlik və cüzam yalançı pozi­tivliyə səbəb ola bilər. Müalicədən sonra pozitiv qaldığından müalicənin müşahidəsində istifadə olunmur

G6PD (QLÜKOZA-6-FOSFAT DEHİDROGENAZA)

Sinonim: G6PD

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

<1 yaş 6.5-14.4 U/g Hb
>1 yaş 4.6-13.5 U/g Hb

İstifadəsi: G6PD çatışmazlığı ilə əla­qədar inkişaf edən hemolitik ane­mi­yaların təyinində istifadə olur. Gənc eritrositlərdə G6PD ak­tivliyi yüksək olduğundan he­mo­litik epi­zod­dan sonra çatışmazlığı təyini ək­sər hallarda mümkün olmur

GABAPENTİN

Sinonim: Neurontin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin son dərman istifadə vaxtı və dozası bildirilməlidir.

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 2-12 μg/mL
Toksik konsentrasiya >25 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur

GAD-65 (ANTİ-GLUTAMAT TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti-GADGlutamat tur­şusu dekarboksilaza anticisimi, GAD-65; GADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: < 1 U/mL

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet, auto­immun endokrin xəstəlikləri (tiroidit, pernisioz anemiya və s.) və auto­im­mun ensefalo­miopatiyaların diaqnos­ti­kasında istifadə olunur. Diaqnozu yeni təyin olunmuş I tip şəkərli dia­bet xəstələrinin 70-80%-də müşahidə olunur

GADA (ANTİ-GLUTAMAT TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti-GADGlutamat tur­şusu dekarboksilaza anticisimi, GAD-65; GADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: < 1 U/mL

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet, auto­immun endokrin xəstəlikləri (tiroidit, pernisioz anemiya və s.) və auto­im­mun ensefalo­miopatiyaların diaqnos­ti­kasında istifadə olunur. Diaqnozu yeni təyin olunmuş I tip şəkərli dia­bet xəstələrinin 70-80%-də müşahidə olunur

DUCHENNE / BECKER ƏZƏLƏ DİSTROFİYASI (DMD/BMD) DELESİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, CPK nəticə­ləri, EMG və əzələ biopsiyası nəti­cələri

İş prinsipi: Multipleks I və Mul­tipleks II amplifikasiya sistemləri ilə PZR və birbaşa analiz.

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, materialın uyğun sınaq şüşəsinə alınmaması

İstifadəsi: DMD/BMD əzələ hü­ceyrələrinin proqressiv şəkildə məhv olmasına səbəb olan irsi xəstəlikdir. DMD, BMD-nin ağır gedişli allelik formasıdır və BMD ilə müqayisədə daha çox rast gəlinir. X xromosomu üzərində olan distrofin genində baş verən mutasiyalarla əlaqədar olduğu üçün oğlan uşaqlarında müşahidə olunur. Delesiyalarda ən çox müşa­hidə olunan (faktların 50-60 %-i) mutasiyalardır. Xəstəliyin diaqnozu, klinik əlamətlərlə yanaşı serumdakı yüksək CPK səviyyəsi, EMG və əzələ biopsiyasının nəticələri ilə birlikdə müəyyən edilir

GF-1 (SOMATOMEDİN C)

Sinonim: IGF-14 İnsulin-like gro­wth faktor; Growth faktor 1; GF-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Growth hor­monun əksinə gün ərzində və yeməklərdən sonra somatomedin C səviyyəsi sabit olur

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<3 yaş 50-143 ng/mL
4-5 yaş 51-218 ng/mL
6-12 yaş 106-250 ng/mL
13-15 yaş 140-496 ng/mL
16-20 yaş 150-562 ng/mL
21-25 yaş 84-376 ng/mL
26-30 yaş 90-271 ng/mL
31-35 yaş 90-226 ng/mL
36-50 yaş 90-210 ng/mL
>50 yaş 70-197 ng/mL

İstifadəsi: GH sekresiyasını və təsi­rini təqib etmək üçün istifadə olunur. IGFBP3 ilə birlikdə istifadə olun­duqda klinik həssaslıq və spesifikliyi GH funksiya testlərindən daha yüksək olur. IGF-1 akromeqaliyada yüksək, GH çatışmazlığı, anoreksiya nervosa və malnutrisiyası olan şəxs­lərdə isə aşağı olur. Qidalanma və­ziyyətinin qiymətləndirilməsində prealbumin, RBP və ya transfer­rin­dən daha həssas olması Soma­to­medin C-nin başqa bir xüsusiy­yətidir

GFR (KREATİN)

Nümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum). 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. Bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1 mL serum, 10 mL sidik

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Serum Kişi Qadın
<12 yaş 0.30-0.90 mg/dL 15 yaş 0.30-0.90 mg/dL
>12 yaş 0.20-0.75 mg/dL 15 yaş 0.30-0.95 mg/dL
24 saatlıq sidik 40 mg/gün 80 mg/gün

İstifadəsi: Qida ilə ət qəbulunun art­ması və əzələ zədələnmələrində se­rum­da kreatin səviyyəsi artır. Si­dik­də kreatin miqdarı isə uşaqlarda, ha­mi­ləlik, uzun müddətli aclıq, mio­pa­tiyalar, infeksiyalar, yanıqlar, ley­koz, SLE və bəzi endokrin xəstə­lik­lərdə (hipertiroidizim, Addison xəs­tə­liyi, Cushing sindromu, akrome­qaliya, diabetes mellitus) artır, hipo­tiroidizimdə isə azalır

GGT (QAMMA QLUTAMİL TRANSFERAZA)

Sinonim: γ-Glutamil transferaza; GGT; Gama GT; Gama glutamil transpeptidaza

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 11-194 IU/L
Yarımçıqdoğulan 11-194 IU/L
<7 gün 10-300 IU/L
7 gün-1 ay 7-180 IU/L
2-3 ay 7-100 IU/L
4 ay-15 yaş 7-50 IU/L
>15 yaş 7-60 IU/L (Kişi)
7-40 IU/L (Qadın)

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir, alkaqol və dər­manların qaraciyərə toksiki təsirinin müşahidəsində istifadə olunur. Obst­ruktiv sarılıq, qaraciyərdaxili xoles­taz, pankreatit və qaraciyərdəki me­tastatik karsinomaların təyinində də əhəmiyyətlidir. Serumda QQT-nin sə­viyyəsi, qaraciyər xəstəlikləri za­manı ALP ilə paralel dəyişdiyi halda, sümük xəstəliklərində bu nisbət gözlənilmir

GH (GROWTH HORMON)

Sinonim: GH; Somatotropin; STH

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin səhər acqarına və 30 dəqiqə istira­hətdən sonra alınması məsləhətdir

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <20 μIU/mL

İstifadəsi: Hipofizin funksiyasının qiymətləndirilməsi, uşaqlarda dwar­fizm (nanizm) və giqantizmin, bö­yük­lərdə isə akromeqaliyanın diaq­no­zunda və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Uşaqlarda GH çatışmazlığının qiymətləndirilmə­sin­də bazal dəyərlər yetərsiz ola bilər, ona görə də bəzən stimuliyasiya testlərinə ehtiyac yaranır

GİARİDA ANTİGENİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Sızdırmayan qapaqlı bir qabda ən gec 24 saat ərzində, soyuq şəraitdə göndərilməlidi

Nümunə miqdarı: 10 g

GM1

Sinonim: Qanqliozid anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Testin tərkibi: GM1, GD1b

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qanqilozidlərə qarşı sin­tez olunan poliklonal anticisimlərdir. Qan­qliozid-monosial turşusuna (GM1) qar­şı anticisim əmələ gəlməsi, alt mo­tor neyron sindromu, amiotofik lateral skleroz, multiple skleroz və digər multifokal neyropatiyalar və MSS-ni əhatə edən SLE zamanı tapıla bilər. Bu xəstəliklərin təyini və müalicənin mü­şahidəsində GM1 anticimləri istifadə oluna bilər. Bunlardan başqa, bəzi normal şəxslərdə də bu anticisimlər tapılır

GQ1b

Sinonim: Qanqliozid anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qanqliozidlərə qarşı sin­tez olunan poliklonal anticisim­lərdir. Motor neyron xəstəlikləri və motor neyropatiyaların qiymərlən­di­ril­mə­sin­də istifadə olunur. GQ1b xüsusilə motor və sensormotor neyropa­ti­ya­lar, Miller-Fisher sindromu və Bic­ker­staff’s brainstem ensofalitində əhə­miy­yətlidir. (Həmçinin Bax GM1)

GROWTH FAKTORU 1 (SOMATOMEDİN C)

Sinonim: IGF-14 İnsulin-like gro­wth faktor; Growth faktor 1; GF-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Growth hor­monun əksinə gün ərzində və yeməklərdən sonra somatomedin C səviyyəsi sabit olur

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<3 yaş 50-143 ng/mL
4-5 yaş 51-218 ng/mL
6-12 yaş 106-250 ng/mL
13-15 yaş 140-496 ng/mL
16-20 yaş 150-562 ng/mL
21-25 yaş 84-376 ng/mL
26-30 yaş 90-271 ng/mL
31-35 yaş 90-226 ng/mL
36-50 yaş 90-210 ng/mL
>50 yaş 70-197 ng/mL

İstifadəsi: GH sekresiyasını və təsi­rini təqib etmək üçün istifadə olunur. IGFBP3 ilə birlikdə istifadə olun­duqda klinik həssaslıq və spesifikliyi GH funksiya testlərindən daha yüksək olur. IGF-1 akromeqaliyada yüksək, GH çatışmazlığı, anoreksiya nervosa və malnutrisiyası olan şəxs­lərdə isə aşağı olur. Qidalanma və­ziyyətinin qiymətləndirilməsində prealbumin, RBP və ya transfer­rin­dən daha həssas olması Soma­to­medin C-nin başqa bir xüsusiy­yətidir

GROWTH HORMON

Sinonim: GH; Somatotropin; STH

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin səhər acqarına və 30 dəqiqə istira­hətdən sonra alınması məsləhətdir

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <20 μIU/mL

İstifadəsi: Hipofizin funksiyasının qiymətləndirilməsi, uşaqlarda dwar­fizm (nanizm) və giqantizmin, bö­yük­lərdə isə akromeqaliyanın diaq­no­zunda və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Uşaqlarda GH çatışmazlığının qiymətləndirilmə­sin­də bazal dəyərlər yetərsiz ola bilər, ona görə də bəzən stimuliyasiya testlərinə ehtiyac yaranır

GRUBER-WİDAL TESTİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

İstifadəsi: Qarın yatalağı və paratif infeksiyaları zamanı O aqqlü­tininləri 8-ci gündən, H aqqlütininləri isə 10-12-ci gündən sonra təyin oluna bilən səviyyəyə çatır. Kəskin xəstəliyin təyini üçün 10-15 gün fasilə ilə alınan qan nümunələrində titr artımı müşahidə olunmalıdır. Yalnız H aqqlütininin olması vaksinasiyanı, O isə xəstəliyi bildirir. Erkən mər­hə­lədə müalicəyə başlanılan hallarda pozitivlik müşahidə olunmaya bilər. Dəqiq diaqnoz üçün bu test tək­ba­şına yetərli deyil. Qeyri-spesifik reak­siyalara da rast gəlinə bilər

GÖBƏLƏK ŞÜBHƏLİ MATERİALIN MİKROSKOPİYASI

Nümunə növü:  Saç, dəri, dırnaq

Nümunə qabı: Steril, ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Müayinə olunan nümu­nədə dermatofitlərin axtarılması

GÖY ÖSKÜRƏK ŞÜBHƏLİ MATERİALIN KULTİVASİYASI

Nümunə növü: Tamponla nazo­fa­ringeal material

Nümunə qabı: Göy öskürək tö­rədiciləri üçün xüsusi qidalı mühit (qidalı mühitin hazırlanması üçün 1-2 gün öncədən xəbər verilməlidir)

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Göy öskürəyin törədicisi olan bakteriyaların (Bordetella per­tussis) izolə olunması

GÖZDƏN ALINAN MATERİALIN KULTİVASİYASI

Sinonim: Konyunktival ifrazatın kul­tivasiyası

Nümunə növü: Konyunktiva kisə­sindən götürülmüş tampon

Nümunə qabı: Seteril, düz sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Göz infeksiyaları zamanı bakterial və ya funqal agentin izolə edilməsi

HAGEMAN FAKTORU (FAKTOR XII)

Sinonim: Hageman faktoru

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiymətləndirmə aparıldıqdan sonra heparin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

Normal aktivliyin %-i <7gün 25-50
7gün-1ay 30-70
2-3ay 40-100
4-6ay 50-130
>60ay 50-150

İstifadəsi: İrsi XII faktor çatış­maz­lığı olan xəstələrin əksəriyyətində qan­axma problemləri olmadığı hal­da, trombembolik problemlər daha çox rast gəlinir. Bu xəstələrdə PT normal, APTT uzanmış olur

HAM TESTİ

Sinonim: Turşu hemolizi testi

Nümunə növü: Xəstədən və eyni qan qruplu sağlam şəxsdən EDTA-lı tam qan və serum göndərilməlidir

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum) və bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 3 mL EDTA-lı tam qan və 3mL serum

İş prinsipi: Kvalitativ

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Paroksizmal nokturnal (gecə) hemoqlobinuriyanın təyinində istifadə olunur

HAPTOGLOBİN

Sinonim: HPT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 30-200 mg/dL

İstifadəsi: İn vivo hemolizin tə­yinində istifadə olunan kəskin faza zülalıdır. Kəskin və xroniki iltihabi proseslər, neoplastik xəstəliklər, kor­tikosteroid müalicəsi və biliar obst­ruksiyalarda serumda HPT-nin miq­darı artır, in vivo hemoliz (hemo­qlo­binopatiyalar, eritrosit membran de­fektləri, autoimmun hemolitik xəs­təliklər, mexaniki hemoliz, hiper­splenizm), qaraciyər xəstəlikləri, es­te­rogen müalicəsi, hamiləlik və oral kontraseptiv istifadəsi  zamanı isə bu göstərici azalır

HAV IgM (ANTİ-HAV IgM)

Sinonim: Hepatit A anticisimi IgM; HAV IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Kəskin HAV infeksiya­sının diaqnostikasında istifadə olu­nur. 15-45 günlük inkubasiya döv­rünü keçdikdən sonra simptomların üzə çıxması ilə birlikdə qanda tapılır və adətən pozitivlik 3-6 ay davam edir

HAV TOTAL (ANTİ-HAV TOTAL)

Sinonim: Hepatit A anticisimləri– total;  HAV total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nəticə vermə zamanı: 3 saat

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Hepatit A-ya qarşı immunitetin olub-olmadığının qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunu

Hb (HEMOQLOBİN)

Sinonim: Hb

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması (Cell counter)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 13.5-20.0 g/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda 13.5-20.0 g/dL
<7 gün 14.5-22.5 g/dL
7 gün-1 ay 13.5-20.5 g/dL
Kişi Qadın
2-3 ay 10.0-14.5 g/dL 10.0-14.0 g/dL
4-6 ay 9.5-13.5 g/dL 9.5-13.5 g/dL
7 ay-3 yaş 10.5-13.5 g/dL 10.5-13.5 g/dL
4-5 yaş 11.5-13.5 g/dL 11.5-13.5 g/dL
6-12 yaş 11.5-15.5 g/dL 11.5-15.5 g/dL
13-15 yaş 13.0-16.0 g/dL 12.0-16.0 g/dL
16-50 yaş 13.5-17.5 g/dL 12.0-16.0 g/dL
>50 yaş 14.0-18.0 g/dL 13.0-17.0 g/dL

İstifadəsi: Anemiya, qan itkisi, po­listemiya və digər vəziyyətlərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Polistemiya, idman, hemokon­sentra­siya (dehidratasiya, yanıq, həddən artıq qusma,  bağırsaq obstruksiyası və s.) və yüksəklik Hb miqdarında artıma səbəb ola bilər, anemiya za­manı və uzanmış vəziyyətdə Hb azalır. Saat 17.00-07.00 arasında və yeməkdən sonra Hb miqdarında 10% enmə müşahidə oluna bilər. Həm­çinin qan alarkən turnanın uzun müddət qalması yanlış yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

HbA1C (QLUKOHEMOGLOBİN)

Sinonim: HbA1C; Hemoglobin A1C

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi:Turbidimetrik

Referens: %4.5-5.7

İstifadəsi: Diabetes mellitusun uzun müddətli müşahidəsində istifadə olu­nur. Son 6-8 həftə müddətində qan­dakı ortalama qlükoza konsen­tra­si­yasını göstərir. Eritrositlərin öm­rü­nün qısaldığı qeyri stabil hemo­qlo­binlərin mövcud olması (Hb SS, Hb CC, Hb SC və s.) və digər hemolitik anemiyalar yalnış aşağı nəticələrə səbəb ola bilər. Dəmir çatışmazlığı eritrositlərin ömrünü uzadaraq yalnış yüksək nəticənin əldə edilməsinə səbəb ola bilər

HbA2 (HEMOQLOBİN A2)

Sinonim: HbA2

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: HPLC

><4%

İstifadəsi: Talasemiyanın təyinində istifadə olunur. HbAmiqdarı dəmir çatışmazlığının təsirinə məruz qala bilər. Βeta-talasemiya və meqa­lo­blas­tik anemiyada HbAsəviyyəsi artır, dəmir çatışmazlığı, eritroley­kemiya, HbH xəstəliyi, δ-talasemiya və βδ-alasemiyada isə azalır

HbeAg

Sinonim:  Hepatit Be antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. İnfek­si­yanın erkən dövrlərində, HBsAg-dən sonra meydana çıxır. Virusda aktiv vi­rus replikasiyasının olduğunu gös­tərir

bM (METHEMOQLOBİN)

Sinonim: MetHb; HbM

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı və ya hemolizli olması

Referens: <1.5%

İstifadəsi: Anadangəlmə və qaza­nılmış methemoqlobinemiya, karbon monooksid zəhərlənməsi, benzokain, nitroqliserin, lidokain, nitratlar, fena­setin, sulfanilamidlər və radiasiya methemoqlobin səviyyəsinin artma­sına səbəb ola bilər

HBsAb (ANTİ-HBs)

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

HBsAg

Sinonim: Hepatit B səthi (surface) antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki HBV infeksiyalarının təyinində isti­fadə olunur. HBV infeksiyası zamanı serumda aşkara çıxan ilk seroloji markerdir (6-16-cı həftə). Kəskin in­feksiyalarda əsasən simptomlar it­dik­­­dən 1-2 ay sonra yox olur. HBsAg-nin 6 aydan çox qalması xro­­niki daşıyıcılıq və ya xroniki qa­raciyər xəstəliyinin göstəricisidir

HBsAg TƏSDIQLƏMƏ TESTİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

İstifadəsi: Hepatit B infeksiyası zamanı, HBsAg adətən klinik simptomların meydan çıxmasından 2-8 həftə əvvəl təyin oluna biləcək səviyyəyə çatır və 2-3 ay ərzində pozitiv qalır. Bununla birlikdə, HBsAg pozitiv halların təxminən 5 %-i yalançı pozitivliklə əlaqədardır və təsdiqləmə testi ilə neqativ nəticə əldə olunur

HBV DNT (PZR)

Sinonim: Hepatit B DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli, EDTA-lı və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müd­dət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşa­ğı olduğundan seroloji testlər ye­tərsizdir. Bu səbəbdən virusun bir­başa təyininə imkan verən həssas və spesifik PZR üsulu istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim əmələ gələnə qədərki mərhələ, sero­pozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reaksiya verməyən xəs­tələr, həmçinin seroloji testləri po­zi­tiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiq­ləşdirilməsi və müalicənin müşa­hi­dəsi üçün HBV DNT istifadə oluna bilər

HBV PZR (Virus Yükü)

Sinonim: Hepatit B virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsində göndərilən nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda qalması

İstifadəsi: Serumdakı HBV miq­da­rını təyin emək üçün istifadə olunur. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun tə­yini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

hCG (BETA-hCG)

Sinonim: β-hCG; Human chorionic gonadotropin; Hamiləlik testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA / MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 2 mIU/mL
>12 yaş 6 mIU/mL
Kişi <2 mIU/mL

İstifadəsi: Hamiləliyin təyini, ekto­pik (uşaqlıqdan kənar) hamiləlik süb­həsinin qiymətləndirilməsi və in vitro fertilizasiya xəstələrinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Həmçinin mol hidatiform, koryo karsinoması, xayaların şişləri, yumurtalığın rü­şeym hüceyrəli şişlərinin qiymət­ləndirilməsi və müşahidəsində də istifadə olunur

Hco3- (BİKARBONAT)

Sinonim: HCO3

Nümunə növü: Heparinli plazma, serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (heparinli plazma)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alınarkən və labaratoriya gön­də­rilərkən anaerob şərtlərə riayət olun­malıdır. Gözləyən nümunələrdə bikarbonat səviyyəsi azalır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 23-29 mEq/L

İstifadəsi: Qələvi-turşu balansının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Kompensasiya olunmuş respi­rator asidoz, metabolik alkaloz, mor­fin, barbituratlar, kortikosteroidlər və bəzi diuretik və işlədicilərin istifa­dəsi zamanı plazmada HCO3 səviy­yə­si artır. Metabolik asidoz, kom­pen­­­sasiya olunmuş respirator alka­loz, etilenqlikol zəhərlənməsi, me­tanol və salisilat toksikozlarının gec dövrlərində, asetozolamid və siklo­sporin istifadəsi isə HCO3-ün sə­viyyəsini azaldır

Hct (HEMATOKRİT)

Sinonim: Hct

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması (Cell counter)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 42-60%
Erkən doğulmuş uşaqlarda 42-60%
<7 gün 45-67%
7 ay-1 ay 42-63%
2-3 ay 31-55%
4-6 ay 29-41%
7 ay-3 yaş 33-39%
4-5 yaş 34-40%
6-12 yaş 33-45%
Kişi Qadın
13-15 yaş 37-49% 36-46%
16-50 yaş 40-53% 36-46%
>50 yaş 41-53% 36-46%

İstifadəsi: Anemiya, qan itkisi, po­lisitemiya və s. halların qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur. Polisite­miya, idman, hemokonsentrasiya za­manı (dehidratasiya, yanıq, həddən artıq qusma, bağırsaq obstruksiyası və s.) və yüksəkliklərdə  Hct artımı baş verə bilər, anemiya və uzanmış vəziyyətdə Hct azalır. Saat 17.00-07.00 arasında və yeməkdən sonra Hct-nin səviyyəsində 10% enmə mü­şahidə oluna bilər. Həmçinin qan alar­kən turnanın uzun müddət qal­ması yanlış yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

HCV GENOTİP TƏYİNİ

Sinonim: Hepatit C genotip təyini

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: DNT sekvenləşdirmə analizi (DNA sequencing analysis)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV tip təyini xəstəliyin gedişi və müalicəsi üçün əhə­miy­yət­lidir. Təyin olunan genotip və alt tiplər bunlardır: 1a,1b,1c,2a/c,2b, 3a, 3b,3c,4a,4b,4c/d,4e,4f,4h,5a,6a

HCV RNT

Sinonim: Hepatit C RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşağı olduğundan seroloji testlər kifayət etmir. Bundan başqa, HCV ilə yoluxma zamanı antisimin varlığı heç də həmişə viremiya ilə birlikdə müşahidə olunmur. Buna görə də virusun birbaşa təyininə imkan verən, həssas və spesifik üsul olan PZR istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim hələ əmələ gəl­məyən hallar, seropozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reak­siya verməyən xəstələr və seroloji testləri pozitiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiqləşdirilməsi və müali­cənin müşahidəsi üçün HCV RNT istifadə oluna bilər

HCV VİRUS YÜKÜ

Sinonim: Hepatir C virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemolizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Bu testlə serum və ya plazmadakı HCV RNT miqdarı təyin edilir. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun təyini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

Hcy (HOMOSİSTEİN)

Sinonim: Hcy

Nümunə növü: EDTA-lı  plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındırdan sonra plazma hemolizə uğramadan təcili ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına götürülməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: μmol/L

Yaş Normal Şübhəli Yüksək
<15 yaş <8.0 8.0-10.0 >10.0
15-65 yaş <12.0 12.0-15.0 >15.0
>65 yaş <16.0 16.0-20.0 >20.0

İstifadəsi: Plazmadakı total homo­sis­tein səviyyəsi kardiovaskuliyar xəs­təliklər üçün sərbəst risk fak­torudur. Genetik mutasiyalar və ya esensial vitamin kofaktorlarındakı çatışmazlıq ferment funksiyalarına təsir edərək homosisteinin səviyyə­sini artırır. Homosistein səviyyəsi yüksək olan şəxslərdə ateroskleroz və trombemboliya riski yüksək olur. Həmçinin qanda və sidikdə homo­sistein səviyyəsinin artmış olduğu anadangəlmə metobolizm pozğun­luğu olan homosis­teinuriyanın diaq­nos­tikasında da istifadə olunur. Vita­min B12 çatışmazlığı, yaş və siqaret istifadəsi homosistein səviyyəsini artırır, fol turşusunun istifadəsi ilə homosistein səviyyəsi azalır.

HDL XOLESTEROL

Sinonim: HDL-C

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Erkən doğulmuş uşaqlarda 5-50 mg/dL
<1 yaş 30-65 mg/dL
2-15 yaş 35-75 mg/dL
Kişi Qadın
16-20 yaş 40-70 mg/dL 35-80 mg/dL
21-60 yaş 40-70 mg/dL 40-80 mg/dL
>60 yaş 40-75 mg/dL 40-80 mg/dL

İstifadəsi: Koronar ürək xəstəliyi ris­kinin qiymətləndirilməsi üçün is­ti­fadə olunur. 40mg/dL-dən aşağı nə­ti­cələr koronar ürək xəstəliyi üçün risk faktoru hesab olunur. 60 mg/dL-dən yüksək nəticələr isə HDL xoles­to­rol üçün yüksək kimi qiymətləndirilir

HDV RNT

Sinonim: Hepatit D RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­lizli və ya heparinli nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nozu serumda anti-HDV antici­sim­lə­ri və ya delta antigeninin (HDV Ag) təyini ilə müəyyən olunur. Delta an­tigeninin səviyyəsi kəskin infeksiya müddətində dəyişkən olur. Xroniki in­feksiyalarda isə nadir hallarda del­ta antigeni tapıla bilər. Həmçinin an­ti-HDV tapılması heç də həmişə ak­tiv HDV infeksiyasının göstəricisi de­­yildir. Bu baxımdan aktiv HDV in­fek­siyasını müəyyən etmək  üçün PZR ilə HDV RNT tədqiq oluna bilər

HELİCOBACTER PYLORİ ANTİCİSİMLƏRİ IgA və IgG

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300  μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: H.pylori infeksiyasının di­aq­nozunda istifadə edilən qeyri-invazif testlərdir. Müalicədən son­rakı 6-8 ay ərzində anticisim səviy­yəsinin düşməsi müşahidə edilir

HELİCOBACTER PYLORİ ANTİGENİ

Sinonim: HpSA

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 20 g (qoz böyük­lüyündə)

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Böyüklərdə H.pylorinin tə­yini və müalicədən sonrakı eradi­ka­syasının müşahidəsində istifadə olu­nur. H.pylori, qastrit, mədə və on­ikibarmaq bağırsaq xoraları və mədə xərçənginə səbəb ola bilər. Qeyri-in­vazif  test olduğu üçün müalicəyə ca­vabın müşahidəsi məqsədilə üstün­lük verilir

HEMATOKRİT

Sinonim: Hct

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması (Cell counter)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 42-60%
Erkən doğulmuş uşaqlarda 42-60%
<7 gün 45-67%
7 ay-1 ay 42-63%
2-3 ay 31-55%
4-6 ay 29-41%
7 ay-3 yaş 33-39%
4-5 yaş 34-40%
6-12 yaş 33-45%
Kişi Qadın
13-15 yaş 37-49% 36-46%
16-50 yaş 40-53% 36-46%
>50 yaş 41-53% 36-46%

İstifadəsi: Anemiya, qan itkisi, po­lisitemiya və s. halların qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur. Polisite­miya, idman, hemokonsentrasiya za­manı (dehidratasiya, yanıq, həddən artıq qusma, bağırsaq obstruksiyası və s.) və yüksəkliklərdə  Hct artımı baş verə bilər, anemiya və uzanmış vəziyyətdə Hct azalır. Saat 17.00-07.00 arasında və yeməkdən sonra Hct-nin səviyyəsində 10% enmə mü­şahidə oluna bilər. Həmçinin qan alar­kən turnanın uzun müddət qal­ması yanlış yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

HEMATOLOJİ KONSULTASİYA

Nümunə növü: Periferik qandan preparat və klinik məlumat

İş prinsipi: Mikroskopik

HEMOFİLİYA A İNTRON 22 İNVERSİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, VIII fak­to­run səviyyəsi

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: Hemofiliya A, VIII fak­to­run çatışmazlığı ilə əlaqədar hemor­ra­gik xəstəlikdir. X ilə əlaqəli re­ses­siv irsilik nümayiş etdirir. X xromo­so­mu üzərində olan FVIII genində baş verən mutasiyalarla əlaqəli oldu­ğu üçün oğlan uşaqlarında müşahidə edilir

HEMOFİLİYA A ƏLAQƏ ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, VIII fak­torun səviyyəsi

Ailə üzvləri: Testin hansı şəxs üçün istənildiyindən asılı olaraq, aparı­la­caq tədqiqatlar çərçivəsində ailə üzv­lərindən kimlərin analizə cəlb oluna­cağına nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PZR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, laxta, uyğun olmayan sınaq şü­şəsinə qan alınması

İstifadəsi: Xəstənin anasından aldığı allel, əlaqə analizi deyilən dolayı metod ilə təyin olunur. Mutasiyası təyin olunmamış xəstə ailələrinə pre­natal diaqnoz və /va ya daşıyıcılıq diaqnozuna kömək məqsədi ilə do­la­yı analiz tətbiq oluna bilər. (Bax He­mofiliya A intron 22 inversiya ana­lizi)

HEMOFİLİYA B ƏLAQƏ ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, IX faktorun səviyyəsi

Ailə üzvləri: Testin hansı şəxs üçün istənildiyindən asılı olaraq, aparı­la­caq tədqiqatlar çərçivəsində ailə üzv­lərindən kimlərin analizə cəlb oluna­cağına nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PZR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: Hemofiliya B, IX fak­to­run çatışmazlığı ilə əlaqəli hemor­ra­gik xəstəlikdir. X ilə əlaqəli resessiv irsilik nümayiş etdirir. Rast gəlmə tez­liyi hemofiliya A-ya nisbətən daha azdır. Xəstəlik X xromosomu üzərində olan IX faktor genində baş verən mutasiyalarla əlaqəli olduğu üçün oğlan uşaqlarında müşahidə edi­lir. Xəstənin anasından aldığı allel, bağlantı analizi deyilən dolayı metod ilə təyin olunur. Mutasiyası təyin olunmuş xəstə ailələrinə pre­natal diaqnoz və/və ya daşıyıcılıq di­aq­nozuna kömək məqsədi ilə dolayı analiz tətbiq oluna bilər. (Bax He­mo­filiya A intron 22 inversiya ana­lizi)

HEMOQLOBİN

Sinonim: Hb

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması (Cell counter)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 13.5-20.0 g/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda 13.5-20.0 g/dL
<7 gün 14.5-22.5 g/dL
7 gün-1 ay 13.5-20.5 g/dL
Kişi Qadın
2-3 ay 10.0-14.5 g/dL 10.0-14.0 g/dL
4-6 ay 9.5-13.5 g/dL 9.5-13.5 g/dL
7 ay-3 yaş 10.5-13.5 g/dL 10.5-13.5 g/dL
4-5 yaş 11.5-13.5 g/dL 11.5-13.5 g/dL
6-12 yaş 11.5-15.5 g/dL 11.5-15.5 g/dL
13-15 yaş 13.0-16.0 g/dL 12.0-16.0 g/dL
16-50 yaş 13.5-17.5 g/dL 12.0-16.0 g/dL
>50 yaş 14.0-18.0 g/dL 13.0-17.0 g/dL

İstifadəsi: Anemiya, qan itkisi, po­listemiya və digər vəziyyətlərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Polistemiya, idman, hemokon­sentra­siya (dehidratasiya, yanıq, həddən artıq qusma,  bağırsaq obstruksiyası və s.) və yüksəklik Hb miqdarında artıma səbəb ola bilər, anemiya za­manı və uzanmış vəziyyətdə Hb azalır. Saat 17.00-07.00 arasında və yeməkdən sonra Hb miqdarında 10% enmə müşahidə oluna bilər. Həm­çinin qan alarkən turnanın uzun müddət qalması yanlış yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

HEMOQLOBİN A1C (QLUKOHEMOGLOBİN)

Sinonim: HbA1C; Hemoglobin A1C

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi:Turbidimetrik

Referens: %4.5-5.7

İstifadəsi: Diabetes mellitusun uzun müddətli müşahidəsində istifadə olu­nur. Son 6-8 həftə müddətində qan­dakı ortalama qlükoza konsen­tra­si­yasını göstərir. Eritrositlərin öm­rü­nün qısaldığı qeyri stabil hemo­qlo­binlərin mövcud olması (Hb SS, Hb CC, Hb SC və s.) və digər hemolitik anemiyalar yalnış aşağı nəticələrə səbəb ola bilər. Dəmir çatışmazlığı eritrositlərin ömrünü uzadaraq yalnış yüksək nəticənin əldə edilməsinə səbəb ola bilər

HEMOQLOBİN A2

Sinonim: HbA2

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens: <4%

İstifadəsi: Talasemiyanın təyinində istifadə olunur. HbAmiqdarı dəmir çatışmazlığının təsirinə məruz qala bilər. Βeta-talasemiya və meqa­lo­blas­tik anemiyada HbAsəviyyəsi artır, dəmir çatışmazlığı, eritroley­kemiya, HbH xəstəliyi, δ-talasemiya və βδ-alasemiyada isə azalır

HEMOQLOBİN ELEKTROFOREZİ

Sinonim: Hb elektroforezi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2mL

İş prinsipi: β-talasemiya və hemo­qlobinopatiyalar üçün birinci addım skrininq test kimi elektroforez üsulu nə qədər geniş istifadəsi  olunsa da,  HPLC üsulu ilə aparılan analizlərin həm həssaslığı, həm də dəqiqliyi çox yüksək olduğundan bu üsul tövsiyə olunur. Xüsusi istəkdən asılı olaraq və ya HPLC ilə əldə olunan nəticə­lərin dəqiqləşdirilməsi məqsədi ilə lazım gəldikdə aqaroza gel üsulu da istifadə olunur

Referens:  % -lə:

HbA2 HbF HbS HbA
<7 gün <4.0 69.0-85.0 <1.5 15.0-30.0
1 Həftə- 1ay <4.0 69-0-85.0 <1.5 20.0-40.0
2- 6 ay <4.0 69.0-85.0 <1.5 25.0-95.0
7 ay-1 yaş <4.0 69.0-85.0 <1.5 87.0-98.0
2-3 yaş <4.0 2.0 <1.5 94.0-98.0
>3 yaş <4.0 2.0 <1.5 94.0-99.0

İstifadəsi: Talasemiya və digər he­mo­qlobin variasiyalarının təyinində istifadə olunur

HEMOQLOBİN S MUTASİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: PZR

HEMOQRAM (TAM QAN SAYILMASI)

Sinonim: Complete blood count; CBC; Hemoqram, qanin ümumi analizi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı olması

İstifadəsi: Hematoloji xəstəliklər, kəs­kin və xroniki infeksiyalar, əmə­liy­yatdan əvvəl və s. hallarda istifadə olunur. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat verir

HEMOSİDERİN

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Kimyəvi + Mikroskopik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Plazmadakı sərbəst he­mo­qlobinin miqdarının yüksək olma­sı və bununla əlaqədar hemopeksin və haptoqlobulin səviy­yə­lərinin azal­ması sidikdə hemosiderin tapılma­sına səbəb olur. Hemo­siderinuriya adə­tən intravaskuliyar hemolizlə əla­qəli olur. İntravas­kuliyar hemolizə sə­bəb olan anemiyalarda və hemo­xromatozda hemosiderinuriya baş verir

HEPARİN KOFAKTOR ANALİZİ (ANTİTROMBİN III)

Sinonim: AT III; Heparin kofaktor çalışması

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens:

< 3 ay 35-125%
>3ay 70-125%

İstifadəsi: AT III çatışmazlığı hi­per­koaquliyasiyaya səbəb olan faktor­lar­dan biridir. AT III azlığı genetik (auto­som dominant) və ya qaza­nılmış sə­bəblərlə əlaqədar ola bilər. Ağır sirroz, DIC, ağciyər emboliyası və cərrahi əməliyatlar qazanılmış səbəblərdəndir. Fərdi və ya irsi trombemboliya xəs­tə­liyi olanlarda və yetərsiz heparin müa­li­cəsi zamanı  AT III səviyyəsi təyin olunmalıdır

HEPATİT A ANTİCİSİMİ IgM (ANTİ-HAV IgM)

Sinonim: Hepatit A anticisimi IgM; HAV IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Kəskin HAV infeksiya­sının diaqnostikasında istifadə olu­nur. 15-45 günlük inkubasiya döv­rünü keçdikdən sonra simptomların üzə çıxması ilə birlikdə qanda tapılır və adətən pozitivlik 3-6 ay davam edir

HEPATİT A ANTİCİSİMİ TOTAL (ANTİ-HAV TOTAL)

Sinonim: Hepatit A anticisimləri– total;  HAV total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nəticə vermə zamanı: 3 saat

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Hepatit A-ya qarşı immunitetin olub-olmadığının qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunur

HEPATİT B DNT (HBV DNT)

Sinonim: Hepatit B DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli, EDTA-lı və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müd­dət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşa­ğı olduğundan seroloji testlər ye­tərsizdir. Bu səbəbdən virusun bir­başa təyininə imkan verən həssas və spesifik PZR üsulu istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim əmələ gələnə qədərki mərhələ, sero­pozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reaksiya verməyən xəs­tələr, həmçinin seroloji testləri po­zi­tiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiq­ləşdirilməsi və müalicənin müşa­hi­dəsi üçün HBV DNT istifadə oluna bilər

HEPATİT B SƏTHİ ANTİGENİ (HBsAg)

Sinonim: Hepatit B səthi (surface) antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki HBV infeksiyalarının təyinində isti­fadə olunur. HBV infeksiyası zamanı serumda aşkara çıxan ilk seroloji markerdir (6-16-cı həftə). Kəskin in­feksiyalarda əsasən simptomlar it­dik­­­dən 1-2 ay sonra yox olur. HBsAg-nin 6 aydan çox qalması xro­­niki daşıyıcılıq və ya xroniki qa­raciyər xəstəliyinin göstəricisidir

HEPATİT B SƏTHİ ANTİGENİNƏ QARŞI ANTİCİSİM (ANTİ-HBs)

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

HEPATİT B VİRUS YÜKÜ (HBV PZR)

Sinonim: Hepatit B virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsində göndərilən nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda qalması

İstifadəsi: Serumdakı HBV miq­da­rını təyin emək üçün istifadə olunur. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun tə­yini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

HEPATİT B VİRUSU YMDD MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: HBV YMDD mutasiya analizi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1 mL

Testin tərkibi: YMDD və YVDD mutasiyaları

İş prinsipi: PZR / RFLP

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: xroniki hepatit B infek­siyasının Lamivudin ilə müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunr. Bu mu­tasiyanı daşıyan xəstələr Lami­vudinə rezistentdir

HEPATİT B ÖZƏK ANTİCİSİMİ IgM (ANTİ-HBc IgM)

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimi IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin HBV infek­si­ya­larının diaqnostikasında istifadə olu­nur. Simptomların üzə çıxması ilə bərabər qanda tapılır. Pəncərə döv­ründə serumda tapılan yeganə gös­tərici olduğundan, bu dövrdəki xəs­tələrin qiymətləndirilməsi üçün xü­susi əhəmiyyət kəsb edir

HEPATİT B ÖZƏK ANTİCİSİMİ TOTAL (ANTİ-HBc TOTAL)

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimləri-total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Əvvəllər HBV infeksi­ya­sının keçirilib-keçirilmədiyi haqqın­da məlumat verir. Anti-HBc IgM ilə birlikdə kəskin/xroniki HBV infek­si­yasının diferensial diaqnozu üçün qiymətlidir

HEPATİT Be ANTİCİSİMİ (ANTİ-Hbe)

Sinonim: Hepatit B virusu e anti­cisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. HBeAg itdikdən sonra serumda tapılır. Anti-Hbe pozitiv olan xroniki daşıyı­cı­la­rın qaraciyərinin həm histoloji müa­yi­nəsinin nəticələri, həm də funk­sional testləri adətən normal olur

HEPATİT Be ANTİGENİ (HbeAg)

Sinonim:  Hepatit Be antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. İnfek­si­yanın erkən dövrlərində, HBsAg-dən sonra meydana çıxır. Virusda aktiv vi­rus replikasiyasının olduğunu gös­tərir

HEPATİT Bs ANTİCİSİMİ (ANTİ-HBs)

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

HEPATİT C ANTİCİSİMİ (ANTİ-HCV)

Sinonim: Hepatit C anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyasının diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Adətən HCV infeksiyasının sonrakı (gec) dövr­lərində qanda tapılır. Qanda An­ti-HCV-nin mövcud olması inmmu­ni­teti təmin etmir. Pozitiv nəticələr di­gər müayinə üsulları ilə təsdiq­lən­məlidir

HEPATİT C GENOTİP TƏYİNİ (HCV GENOTİP TƏYİNİ)

Sinonim: Hepatit C genotip təyini

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: DNT sekvenləşdirmə analizi (DNA sequencing analysis)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV tip təyini xəstəliyin gedişi və müalicəsi üçün əhə­miy­yət­lidir. Təyin olunan genotip və alt tiplər bunlardır: 1a,1b,1c,2a/c,2b, 3a, 3b,3c,4a,4b,4c/d,4e,4f,4h,5a,6a

HEPATİT C RNT (HCV RNT)

Sinonim: Hepatit C RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşağı olduğundan seroloji testlər kifayət etmir. Bundan başqa, HCV ilə yoluxma zamanı antisimin varlığı heç də həmişə viremiya ilə birlikdə müşahidə olunmur. Buna görə də virusun birbaşa təyininə imkan verən, həssas və spesifik üsul olan PZR istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim hələ əmələ gəl­məyən hallar, seropozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reak­siya verməyən xəstələr və seroloji testləri pozitiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiqləşdirilməsi və müali­cənin müşahidəsi üçün HCV RNT istifadə oluna bilər

HEPATİT C VİRUS YÜKÜ (HCV VİRUS YÜKÜ)

Sinonim: Hepatir C virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemolizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Bu testlə serum və ya plazmadakı HCV RNT miqdarı təyin edilir. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun təyini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

HEPATİT D RNT (HDV RNT)

Sinonim: Hepatit D RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­lizli və ya heparinli nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nozu serumda anti-HDV antici­sim­lə­ri və ya delta antigeninin (HDV Ag) təyini ilə müəyyən olunur. Delta an­tigeninin səviyyəsi kəskin infeksiya müddətində dəyişkən olur. Xroniki in­feksiyalarda isə nadir hallarda del­ta antigeni tapıla bilər. Həmçinin an­ti-HDV tapılması heç də həmişə ak­tiv HDV infeksiyasının göstəricisi de­­yildir. Bu baxımdan aktiv HDV in­fek­siyasını müəyyən etmək  üçün PZR ilə HDV RNT tədqiq oluna bilər

HEPATİT D VİRUS ANTİCİSİMİ (ANTİ-HDV)

Sinonim: Delta anticisimi; Anti-Delta ; Hepatit D virusu anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nostikasında istifadə olunur. Xüsu­silə stabil xroniki HBV infeksiyası olanlarda ani kəskinləşmə baş ver­dik­də delta anticisiminin varlığı araş­dırılmalıdır

HERPEKS SİMPLEKS TİP I IgM və IgG (HSV TİP-1 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Herpes simplex tip I IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (seum), IFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və əvəl­lər keçirilmiş HSV tip-1 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn antici­sim­ləri müəyyən edir. Tez-tez gingivos­to­matit, herpes labialis, keratit, kon­yuktivit və vezikulyar lezyonlara sə­bəb olur. Müalicə olunmayan herpes ensefaliti və yenidoğulmuşların her­pes infeksiyası 70% hallarda  fatal nə­ticələnir. HSV infeksiyasında anti­virus müalicəsi mühüm olduğundan erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HERPES SİMPLEKS PZR (HSV PZR)

Sinonim: Herpes simplex PZR

Nümunə növü:  BOM, ağız ətrafı və ya genital leziyondan tamponla alın­mış material

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM), gelsiz quru sınaq şüşəsi (tampon materialları)

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Şübhəli dəri lezyonları olan və ya virus ensefaliti yaxud me­nengiti olan xəstələrdə HSV-nin tə­yinində is­ti­fadə olunur. Nəticə po­zi­tiv çıxan hal­larda lazım gələrsə.  1-ci və 2-ci tipin differensiasiyası apa­rılır

HERPES SİMPLEKS TİP II IgM və IgG (HSV TİP-2 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Herpes simplex tip II IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və ya əvəllər keçirilmiş HSV tip-2 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn anti­cisim­ləri müəyyən edir. HSV tip 2 genital herpesə səbəb olur. Doğuş zamanı anadan uşağa yoluxma ehtimalı ilə əlaqədar olaraq erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HETEROFİL ANTİCİSİM

Sinonim:  Monospot test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:100 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: EBV infeksiyasının təyi­nində istifadə olunur. EBV B limfositlərə təsir etdiyindən spesifik və qeyri spesifik anticisim sintezi müşahidə olunur. Testin nəticəsi xəs­təliyin ağırlığı haqqında məlumat ver­mir, lakin titrin artmasının mü­şahidəsi faydalıdır. (Həmçinin Bax  EBV IgM və IgG profilləri)

Hg (CİVƏ)

Sinonim: Hg

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə, yaxud, ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində gön­də­rilməlidir), saç

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 5 mL EDTA-lı tam qan, 10 g saç

İş prinsipi: AAS

Referens:

Tam qan <10 μg/L
Saç <1μg/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki civə zəhərlənməsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Bəzi dərmanlar, fun­qu­sidlər və sənaye maddələrində civəyə rast gəlinir

HIV p24 Ag + IgG COMBI

Sinonim: Human immunodeficiency virus  p24 antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin HIV infekiyası sindromunun təyinində istifadə olu­nur. Anticisim əmələ gəlməzdən əv­vəl antigenemiya baş verdiyi üçün şübhəli təmasdan 3 həftə sonra is­tifadə oluna bilər. Pozitiv və neqativ nəticələr çox diqqətlə qiymətlən­diril­məlidir. Pozitiv nəticələr Western blot və PZR ilə dəqiqləşdirilməlidir

HIV-1 / HIV-2 ANTİCİSİM

Sinonim: İnsanın immun çatış­maz­lıq (Human immunodeficiency) virus antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: EIA / ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HIV-in diaqnostikasında istifadə olunur. HIV ilə yoluxmadan sonra, 6-12-ci həftədən əvvəl po­zi­tiliyi təyin olunmur. Adətən 6-12-ci həftədən sonra pozitivləşir. QİÇS inkiş etdikdən sonra, xəstəliyin son dövrlərində anticisim səviyyəsi təyin oluna bilən sərhəddən aşağı enə bi­lər. Pozitiv və neqativ nəticələr çox diq­qətlə qiymətləndirilməlidir. Pozi­tiv nəticələr Western blot və PZR ilə dəqiqləşdirilməlidir

HIV-1 PROVİRUS DNT-si

Sinonim: Human immunodeficiency virus provial DNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­lizli və heparinli nümunələr və nü­munələrin uzun müddət otaq tem­peraturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: ELISA və Western blot kimi seroloji testlərlə HIV-ə qarşı əmələ gələn anticisimlər təyin olun­duğundan bu tetlərin serokonver­si­yadan əvvəlki dəyərləri məhduddur. PZR ilə HIV-1-in birbaşa təyin olun­ması mümkün olur. Yenidoğu­lan­lar­da və yüksək riskli xəstələrdə erkən diaq­noz və təsdiqləmə məqsədilə HIV-1 provirus DNT testi istifadə oluna bilər

HIV-1 RNT

Sinonim:HIV-1 virus yükü; Hu­man immunodeficiency virus RNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (sitratlı plazma)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və heparinli nümunələr və nümunələrin uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılması

İstifadəsi: Plazmadakı HIV-1 RNT-nin  miqdarını təyin etmək üçün isti­fadə olunan testdir. Klinik əlamətlər və digər laborator nəticələrlə birlikdə proqnozun təyini və müalicənin mü­şahidəsində istifadə olunur

HIV-1 VİRUS YÜKÜ (HIV-1 RNT)

Sinonim:HIV-1 virus yükü; Hu­man immunodeficiency virus RNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (sitratlı plazma)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və heparinli nümunələr və nümunələrin uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılması

İstifadəsi: Plazmadakı HIV-1 RNT-nin  miqdarını təyin etmək üçün isti­fadə olunan testdir. Klinik əlamətlər və digər laborator nəticələrlə birlikdə proqnozun təyini və müalicənin mü­şahidəsində istifadə olunur

HİDROKORTİZON (KORTİZOL)

Sinonim: Hidrokortizon; Compound F

Nümunə növü: Serum və ya EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı: 400μL

Nümunənin alınma qaydası: Sut­kalıq variasiyası olduğundan qan al­ma zamanı əhəmiyyətlidir. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksi­mum, günortadan sonra saat 16.00-a isə minimum səviyyədə olur. Nümu­nənin alındığı saat laboratoriyaya bildirilməlidir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarı­lıq

Referens:

Səhər 7.0-29.0 μg/dL
Axşam 7.0-17.5 μg/dL

İstifadəsi: Hipotalamus-hipofiz-ad­re­nal korteks əks əlaqəsinin qiymət­lən­­dirilməsində istifadə olunur. Cushing xəstəliyi, böyrəküstü vəzin adenomaları və karsinomaları, ekto­pik ACTH sindromu, hamiləlik və eksternal esterogen istifadəsi ilə se­rumda kortizolun səviyyəsi artır, Ad­dison  xəstəliyi, kongenital adrenal hiperplaziya və hipopituiterizmdə kortizolun səviyyəsi azalır. Kəskin stress, alkoqolizm, depressiya və bəzi dərmanlar normal sutkalıq va­riyasiyanı pozaraq bazal səviyyəyə təsir edir

HİDROKSİPROLİN, TOTAL

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılmalı və işıqdan qoru­na­raq göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Sidiyin top­lanmasından 3 gün əvvəl ət, toyuq məhsulları və jelatinli qidalar qəbul olunmamalıdır

İş prinsipi: HPLC

Referens:

1-5 yaş 20-65 mg/gün
6-12 yaş 35-99 mg/gün
13-15 yaş 63-180 mg/gün
16-20 yaş 20-55 mg/gün
21-40 yaş 15-42 mg/gün
>40 yaş 16-49 mg/gün

İstifadəsi: Total kollagen turnover-ini göstərir. Sümük rezorbsiyası üçün faydalı göstəricidir. Həmçinin birincili və ikincili şişlərlə əlaqəli os­teoparozların qiymətləndirilməsində də istifadə olunur. Akrome­qa­liya, hi­pertiroidizim, Paget xəstəliyi, ric­kets, osteomaliyasiya, böyük sümük­lə­rin sınıqları, sümük şişləri, os­teo­pa­roz, sarkoidoz və kəskin osteo­mielitlərdə hidroksiprolinin miqdarı artır, hipotiroidizim, hipopi­tuiterizm, hi­poparatiroidizm və malnitura­si­ya­da isə bu miqdar azalır

HİPOXONDROPLAZİYA (HCH) MUTASİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ailə barədə ətraflı məlumatlar

İş prinsipi: PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: Bu xondrodistrofiya, axon­­dro­plaziyanın allelik formasıdır. Radioloji və klinik əlamətlər sayə­sində axondroplaziyadan fərqlən­di­rilə bilər. Autosom dominant keçdi­yindən daşıyıcılıq müşahidə olun­mur, birbaşa xəstəlik fenotipinə rast gəlinir

HİPPURAT TURŞUSU

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı:  Soyuq şəraitdə sax­la­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens:  <0.6 mg/L

İstifadəsi: Toluen və ksilen ilə iş­ləyən şəxslərin bu maddələrin təsi­rinə məruz qalma dərəcəsinin təyini üçün istifadə olunur

HİSDİTİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

HİSTON ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

HLA-B27

Nümunə növü: EDTA-lı və ya he­parinli tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxla­nılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: Ankilozlaşan spondilitli xəs­tələrin 90%-dən çoxunda HLA-B27 pozitiv olur. Normal popul­ya­siyanın isə cəmi 5-10%-də HLA-B27 pozitivliyinə rast gəlinir. Həmçinin Reiter sindromu, ön uveit, psoriatik artrit və bağırsaqların iltihabi xəstə­liklərində də HLA-B27 pozitiv­li­yi­nin rastgəlmə tezliyi yüksəkdir

HLA-B7

Nümunə növü: EDTA-lı və ya heparili tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: HLA toxuma qrupunun təyinində istifadə olunur

HLA-DR

Nümunə növü: EDTA-lı və ya heparinli tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: HLA-DR antigenləri pem­figus vulgaris, dermatitis herpe­tiformes və I tip diabetdə rast gəlinir

HOMA (İNSULİN)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarın

HOMOGENTİZİN TURŞUSU

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndə­rilmə­lidir

İş prinsipi: Kolorimetrik

İstifadəsi: Alkaptonuriyanın diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Homo­gentizin turşusu, tirozin metobo­liz­mində əmələ gələn aralıq məhsuldur. Homogentizin-oksidaza fermenti ça­tışmazlığının səbəb olduğu alkapto­nuriya xəstəliyində bütün toxu­ma­larda homogentizin trşusu toplanır. Askorbin turşusu, salisilat, gentizin turşusu və L-dopa yalançı pozitiv nəticələrə səbəb ola bilər

HOMOSİSTEİN

Sinonim: Hcy

Nümunə növü: EDTA-lı  plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındırdan sonra plazma hemolizə uğramadan təcili ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına götürülməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: μmol/L

Yaş Normal Şübhəli Yüksək
<15 yaş <8.0 8.0-10.0 >10.0
15-65 yaş <12.0 12.0-15.0 >15.0
>65 yaş <16.0 16.0-20.0 >20.0

İstifadəsi: Plazmadakı total homo­sis­tein səviyyəsi kardiovaskuliyar xəs­təliklər üçün sərbəst risk fak­torudur. Genetik mutasiyalar və ya esensial vitamin kofaktorlarındakı çatışmazlıq ferment funksiyalarına təsir edərək homosisteinin səviyyə­sini artırır. Homosistein səviyyəsi yüksək olan şəxslərdə ateroskleroz və trombemboliya riski yüksək olur. Həmçinin qanda və sidikdə homo­sistein səviyyəsinin artmış olduğu anadangəlmə metobolizm pozğun­luğu olan homosis­teinuriyanın diaq­nos­tikasında da istifadə olunur. Vita­min B12 çatışmazlığı, yaş və siqaret istifadəsi homosistein səviyyəsini artırır, fol turşusunun istifadəsi ilə homosistein səviyyəsi azalır

HOMOSİSTİN

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­məlidir. Askorbin tur­şusu interferensiyaya səbəb oldu­ğun­dan, son 48 saat ərzində C vita­mini istifadə olunmamalıdır

İş prinsipi: Kolorimetrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Homosistinuriyanın təyi­nində istifadə olunur. Həmçinin ge­ne­ralizə olunmuş aminoasi­duri­ya­lar­da da sidikdə homosistinin səviyyəsi yüksələ bilər

HOMOVANİLİN TURŞUSU

Sinonim: HVA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­ri­nə yığılmalıdır. 6N HCl üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

24 saatlıq sidik 3-5 yaş 1.4-4.3 mg/gün
6-12 yaş 2.1-4.7 mg/gün
13-15 yaş 2.4-8.7 mg/gün
<15 yaş 1.4-8.8 mg/gün

İstifadəsi: Dofaminin major ter­mi­nal metabolitidir. Feoxromasitoma, neyroblastoma və qanqlio­blas­to­ma­nın diaqnoz və müşahidəsində isti­fadə olunur. 24 saatlıq sidikdə müa­yinəsi daha optimal nəticə verir

HpSA (HELİCOBACTER PYLORİ ANTİGENİ)

Sinonim: HpSA

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 20 g (qoz böyük­lüyündə)

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Böyüklərdə H.pylorinin tə­yini və müalicədən sonrakı eradi­ka­syasının müşahidəsində istifadə olu­nur. H.pylori, qastrit, mədə və on­ikibarmaq bağırsaq xoraları və mədə xərçənginə səbəb ola bilər. Qeyri-in­vazif  test olduğu üçün müalicəyə ca­vabın müşahidəsi məqsədilə üstün­lük verilir

HPT (HAPTOGLOBİN)

Sinonim: HPT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 30-200 mg/dL

İstifadəsi: İn vivo hemolizin tə­yinində istifadə olunan kəskin faza zülalıdır. Kəskin və xroniki iltihabi proseslər, neoplastik xəstəliklər, kor­tikosteroid müalicəsi və biliar obst­ruksiyalarda serumda HPT-nin miq­darı artır, in vivo hemoliz (hemo­qlo­binopatiyalar, eritrosit membran de­fektləri, autoimmun hemolitik xəs­təliklər, mexaniki hemoliz, hiper­splenizm), qaraciyər xəstəlikləri, es­te­rogen müalicəsi, hamiləlik və oral kontraseptiv istifadəsi  zamanı isə bu göstərici azalır

HPV PZR və GENOTİP TƏYİNİ

Sinonim: Human papilloma virus

Nümunə növü:  Şübhəli lezyondan tam­ponla alınmış material (quru və­ziyyətdə) və ya biopsiya materialı (ste­­ril qabda, fizioloji məhlul işəri­sində, soyuq şəraitdə göndəril­mə­lidir)

İş prinsipi: PZR və hibridizasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin qanla kontaminasiyası və uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Servikal xərçənglər, ser­vi­kal intraepitelial neoplaziyalar (CN) və Condylomata acuminata zamanı HPV-nin təyin olunmasında istifadə olunur. Ehtiyac olduqda tapılmış virusun tipi də təyin oluna bilər. HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33 və 35 tipləri təyin oluna bilər

hs-CRP (C-REAKTİV PROTEİN)

Sinonim: CRP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <3 mg/L

İstifadəsi: Qeyri spesifik kəskin faza reaktantıdır. İnfeksiya və iltihabi proseslərin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. CRP virus və spiroxet mənşəli infeksiyalar zamanı artma­dı­ğından, xüsusilə bakterial infek­si­yaların təyinində çox əhəmiyyətlidir. CRP-nin yüksəlməsi koronar ürək xəstəliyi riskinin erkən göstəricisi olduğundan, bu riskin skrininqi məqsədilə də istifadə olunur

HSV PZR

Sinonim: Herpes simplex PZR

Nümunə növü:  BOM, ağız ətrafı və ya genital leziyondan tamponla alın­mış material

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM), gelsiz quru sınaq şüşəsi (tampon materialları)

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Şübhəli dəri lezyonları olan və ya virus ensefaliti yaxud me­nengiti olan xəstələrdə HSV-nin tə­yinində is­ti­fadə olunur. Nəticə po­zi­tiv çıxan hal­larda lazım gələrsə.  1-ci və 2-ci tipin differensiasiyası apa­rılır

HSV TİP-1 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Herpes simplex tip I IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (seum), IFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və əvəl­lər keçirilmiş HSV tip-1 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn antici­sim­ləri müəyyən edir. Tez-tez gingivos­to­matit, herpes labialis, keratit, kon­yuktivit və vezikulyar lezyonlara sə­bəb olur. Müalicə olunmayan herpes ensefaliti və yenidoğulmuşların her­pes infeksiyası 70% hallarda  fatal nə­ticələnir. HSV infeksiyasında anti­virus müalicəsi mühüm olduğundan erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HSV TİP-2 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Herpes simplex tip II IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və ya əvəllər keçirilmiş HSV tip-2 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn anti­cisim­ləri müəyyən edir. HSV tip 2 genital herpesə səbəb olur. Doğuş zamanı anadan uşağa yoluxma ehtimalı ilə əlaqədar olaraq erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HUMAN CHORIONIC GONADOTROPIN (BETA-hCG)

Sinonim: β-hCG; Human chorionic gonadotropin; Hamiləlik testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA / MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 2 mIU/mL
>12 yaş 6 mIU/mL
Kişi <2 mIU/mL

İstifadəsi: Hamiləliyin təyini, ekto­pik (uşaqlıqdan kənar) hamiləlik süb­həsinin qiymətləndirilməsi və in vitro fertilizasiya xəstələrinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Həmçinin mol hidatiform, koryo karsinoması, xayaların şişləri, yumurtalığın rü­şeym hüceyrəli şişlərinin qiymət­ləndirilməsi və müşahidəsində də istifadə olunur

HUMAN PAPILLOMA VİRUS (HPV PZR və GENOTİP TƏYİNİ)

Sinonim: Human papilloma virus

Nümunə növü:  Şübhəli lezyondan tam­ponla alınmış material (quru və­ziyyətdə) və ya biopsiya materialı (ste­­ril qabda, fizioloji məhlul işəri­sində, soyuq şəraitdə göndəril­mə­lidir)

İş prinsipi: PZR və hibridizasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin qanla kontaminasiyası və uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Servikal xərçənglər, ser­vi­kal intraepitelial neoplaziyalar (CN) və Condylomata acuminata zamanı HPV-nin təyin olunmasında istifadə olunur. Ehtiyac olduqda tapılmış virusun tipi də təyin oluna bilər. HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33 və 35 tipləri təyin oluna bilər

HVA (HOMOVANİLİN TURŞUSU)

Sinonim: HVA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­ri­nə yığılmalıdır. 6N HCl üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

24 saatlıq sidik 3-5 yaş 1.4-4.3 mg/gün
6-12 yaş 2.1-4.7 mg/gün
13-15 yaş 2.4-8.7 mg/gün
<15 yaş 1.4-8.8 mg/gün

İstifadəsi: Dofaminin major ter­mi­nal metabolitidir. Feoxromasitoma, neyroblastoma və qanqlio­blas­to­ma­nın diaqnoz və müşahidəsində isti­fadə olunur. 24 saatlıq sidikdə müa­yinəsi daha optimal nəticə verir

HƏLLOLAN QARACİYƏR ANTİGENİ (AUTOİMMUN HEPATİT PANELİ)

Sinonim: SLA/LP (Soluble liver anti­gen/liver-pancreas antigen), LKM-1 (Liver-kidney microsomes; cyto­chro­me P450 II D6), LC-1 (Cytosolic liver antigen type 1; formiminotransferase-cylodeaminase), AMA-M2 (pyruvate-dehydrogenase-complex)

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qaraciyərin autoimmun xəstəlikləri, autoimmun hepatit, bi­rin­cili biliar sirroz və birincili skle­rozlaşan xolangit. Bu proseslərin dif­ferensiasiyasında autoanticisimlər is­ti­fadə olunur. Anti-SLA/LP tək ba­şı­na və ya digər anticisimlərlə birlikdə istifadə oluna bilər. Faktların 30%-də tapılsa da prediktiv dəyəri 100%-ə yaxındır. Üstəlik SLA/LP an­ticisimlərinin hepatit C və digər vi­ral hepatit mənşəli yalançı pozi­tivliyinə rast gəlinmir. LKM-1 an­ticisimləri isə bütün autoimmun hepatitlərin təxminən 1%-də tapılır. LKM-1 anticisimləri nisbətən tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaqlarda daha əhəmiyyətlidir. AMA-M2 titrinin yük­səlməsi isə birincili biliar sirroz üçün xarakterikdir. Bu faktların 96%-də AMA-M2 tapılır. Həmçinin ümumiyyətlə aşağı titrdə olsa da di­gər xroniki qaraciyər xəstəlikləri və proqressiv sistemli sklerozda da AMA-M2 anticisimlərinə rast gəli­nir

HƏLLOLAN TRANSFERRİN RESEPTORU

Sinonim: sTfR

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.83-1.76 mg/L

İstifadəsi: Dəmir səviyyəsinin qiy­mət­ləndirilməsində dəmir, dəmir bir­ləşdirmə qabiliyyəti və ferritin testi ilə birlikdə istifadə olunur. Xüsusilə sümük iliyi biopsiyası mümkün ol­mayan xəstələrdə dəmir miqdarının qiymətləndirilməsində sTfR səviy­yə­si əhəmiyyətlidir

I (YOD)

Sinonim: I

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens:

Ciddi dərəcəli çatışmazlıq <2 mg/dL
Orta dərəcəli çatışmazlıq 2-5 mg/dL
Yüngül dərəcəli çatışmazlıq 5-10 mg/dL
Normal yod qəbulu 10-20 mg/dL
Normadan artıq yod qəbulu 20-30 mg/dL
Hədsiz yod qəbulu >30 mg/dL

İstifadəsi: Yeməklər və ya dər­man­larla qəbul olunan iyot miqdarının dəyərləndirilməsində istifadə olunur.   

ICA (ISLET (ADACIQ) ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Pankreas islet cell anti­ci­simi; ICA; Adacıq anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet (DM) xəstələrinin 90%-də pozitivdir. I tip DM-da klinik əlamətlər başlamazdan bir neçə il əvvəl anticisim tapıla bi­lər. Diabeti olmayanlarda pozitiv çı­xması I tip DM-a meyilliyi göstərir. Birinci dərəcəli yaxın qohumlarında I tip DM olan şəxslərdə, aşağı dərə­cədə ICA pozitivliyi varsa, gələ­cəkdə I tip DM inkişaf etmə ehtimalı 40%, yüksək titrdə ICA pozitivliyi varsa 100% -dir. Həmçinin şəkərli diabetin I və II tiplərinin diferen­sasiyasında da istifadə olunur

IgA (İMMUNOQLOBULİN A)

Sinonim: IgA

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

Referens: Nefelometrik

Serum Yenidoğulmuş 1-4 mg/dL
<7 gün 2-30 mg/dL
7 gün-1 ay 2-50 mg/dL
2-6 ay 4-80 mg/dL
7-12 ay 15-110 mg/dL
1-3 yaş 15-150 mg/dL
4-5 yaş 18-160 mg/dL
6-12 yaş 25-160 mg/dL
13-15 yaş 45-250 mg/dL
>15 yaş 45-380 mg/dL
BOM <0.6 mg/dL

İstifadəsi: Xüsusilə sekresiyalarda ta­pılır və virusların neytrallaş­dırıl­masında iştirak edir. IgA mieloma, sirroz, xroniki qaraciyər xəstəlikləri və infeksiyalarında IgA-nın səviy­yəsi artır, immun çatışmazlıqlar, zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklər və ataksiya telengiektaziyada isə IgA səviyyəsi azalır

IgD (İMMUNOQLOBULİN D)

Sinonim: IgD

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: RID

Referens: 2.0-99.3 IU/mL

İstifadəsi: IgD mielomasının diaq­noz və müşahidəsində istifadə olunur

IgE (İMMUNOQLOBULİN E)

Sinonim: IgE

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens>:

<1 yaş <65 kU/L
2-12 yaş <150 kU/L
13-15 yaş 1-200 kU/L
>15 yaş 1-100 kU/L

İstifadəsi: Allergik xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Al­lergik xəstəliklər, parazit infeksi­yaları, bronxopulmonar  asper­gil­loz­lar, astma, hiperimmunoqlobulin E sindromu və Wiskott-Aldrich sindro­munda serumda IgE artır, bəzi törə­mələr, ataksiya telengiektaziya və bəzi aqammaqlobulinemiyalarda  isə bu göstərici azalır

IGF BİRLƏŞDİRİCİ PROTEIN-3

Sinonim: IGFBP-3; İnsulin like growth factor binding protein-3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<1 yaş 1030-3090 ng/mL
2-3 yaş 1100-3990 ng/mL
4-5 yaş 1400-4250 ng/mL
Kişi Qadın
6-12 yaş 2000-7740 ng/mL 2000-7060 ng/mL
13-15 yaş 1800-8410 ng/mL 1820-7330 ng/mL
16-20 yaş 2000-7480 ng/mL 2590-7290 ng/mL
21-25 yaş 2760-7350 ng/mL 2930-7380 ng/mL
26-30 yaş 2050-7600 ng/mL 2330-6680 ng/mL
31-40 yaş 1730-7260 ng/mL 1730-7260 ng/mL
41-50 yaş 2080-4310 ng/mL 2080-4310 ng/mL
>50 yaş 2020-3990 ng/mL 2020-3990 ng/mL

İstifadəsi: İnsulin like growth fak­tor­lar (İGF-1 və İGF-2) quruluşca in­su­linə bənzəməklə yanaşı inkişafa tə­sir edən peptidlərdəndir. Qandakı İGF-1 və İGF birləşdirici zülallara bir­ləşərək daşınır. Bu proteinlərdən ən çox İGFBP-3 rast gəlinir. Həm­çi­nin serumda İGFBP-3 səviyyəsi gün ərzində də sabit qalır. Boyun inki­şaf­dan qalması, akromeqaliya, qida­lan­ma vəziyyətinin qiymətləndi­rilmə­sin­də istifadə olunur. İGF-1 ilə bir­likdə təyini klinik əhəmiyyətini daha da artırır

IgG (İMMUNOQLOBULİN G)

Sinonim: IgG

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, Oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Yenidoğulmuş 650-1600 mg/dL
<1 ay 250-900 mg/dL
2-6 ay 200-700 mg/dL
7-12ay 220-1070 mg/dL
1-3 yaş 340-1200 mg/dL
4-5 yaş 420-1240 mg/dL
5 yaş 650-1600 mg/dL
BOM <15 yaş 1.50-5.50 mg/dL
15-60 yaş 3.30-6.10 mg/dL
>60 yaş 4.20-6.40 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya, virus və tok­sin­­lərə qarşı uzun müddət qoruyu­culuğu təmin edən anticisimlərdir. IgG mieloma, qaraciyər xəstəlikləri, xroniki təkrarlanan infeksiyalar, auto­immun xəstəliklər və bəzi bəd­xas­səli şişlərdə IgG səviyyəsi artır, immun çatışmazlıqlar və zülal itki­si­nə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır. Nevroliji xəstəliklərin differensiasi­yasında isə BOM-dakı IgG səviyyəsi istiqamətverici ola bilər. Dağınıq skle­roz, yarımkəskin sklerozlaşan panensefalit və mərkəzi sinir siste­minin sifilisində BOM-da IgG səviy­yəsində artım müşahidə oluna bilər

IgG İNDEKSİ (İMMUNOQLOBULİN G İNDEKSİ)

Sinonim: IgG indeksi

Nümunə növü: Serum ve BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL serum ve BOM

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens: 0.2-0.5

İstifadəsi: İmmunoqlobulinlərin, xü­susilə də IgG-nin intratekal sinte­zi­nin artması MSS demielinizasion xəs­tə­liklərinin, xüsusilə də dağınıq sklerozun diaqnozunda qiymətlidir. Dağınıq sklerozlu xəstələrin 90%-dən çoxunda IgG indeksi 0.77-dən yüksək olur

IgM (İMMUNOQLOBULİN M)

Sinonim: IgM

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

Serum <1ay 20-80 mg/dL
2-3ay 20-100 mg/dL
4-6 ay 35-125 mg/dL
7-12 ay 35-125 mg/dL
1-5 yaş 45-200 mg/dL
6-12 yaş 50-250 mg/dL
>12 yaş 50-300 mg/dL
BOM <1.3 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya və viruslara qarşı sintez olunan anticisimlərdir. Waldenstrom makroqlobulinemiyası, infeksiyaların kəskin fazası, auto­immun xəstəliklər, xroniki qaraciyər xəstəlikləri, kəskin sarkoidoz, nefro­tik sindrom və bəzi limfomalarda IgM səviyyəsi artır, immun çatış­maz­lıqlar və zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır (Bax Cədvəl-17). BOM-da IgM miqdarının 3 mg/dL-dən çox olması bakterial menengit ehtimalını artırır

ISLET (ADACIQ) ANTİCİSİMİ

Sinonim: Pankreas islet cell anti­ci­simi; ICA; Adacıq anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet (DM) xəstələrinin 90%-də pozitivdir. I tip DM-da klinik əlamətlər başlamazdan bir neçə il əvvəl anticisim tapıla bi­lər. Diabeti olmayanlarda pozitiv çı­xması I tip DM-a meyilliyi göstərir. Birinci dərəcəli yaxın qohumlarında I tip DM olan şəxslərdə, aşağı dərə­cədə ICA pozitivliyi varsa, gələ­cəkdə I tip DM inkişaf etmə ehtimalı 40%, yüksək titrdə ICA pozitivliyi varsa 100% -dir. Həmçinin şəkərli diabetin I və II tiplərinin diferen­sasiyasında da istifadə olunur

İKİNCİ TRİMESTER SKRİNİNQ TESTİ (ÜÇLÜ SKRİNİNQ TESTİ)

Sinonim: Triple test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Testin tərkibi: AFP, hCG, uE3 tə­yini və kantitativ risk müəyyən etmə

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hamiləliyin 14-24 cü həftə­lərində alınmalıdır. Üçlü skrininq tes­tindəki risk hesablanmalarında is­ti­fadə olunacaq məlumatların doğ­ru­luğu çox əhəmiyyətlidir. Risk hesab­laması üçün lazım olam məlumatlar aşağıdakılardır:

  • Doğum tarixi,
  • Hamilə qaldığı vaxtdakı çəkisi,
  • Son menstruasiya tarixi,
  • Ən son olunan USM-in tarixi,
  • Ən son olunan USM-ə görə ha­miləliyin həftəsi (CRL-yə görə ),
  • Ən son olunan USM-də ölçülən NT,
  • Döl sayı,
  • İnsulin istifadə olunan şəkərli diabetin olması,
  • Ailədə NTD anamnezi
  • Xəstənin və həkiminin adı və te­lefon nömrəsi

İş prinsipi: MEIA + FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Göstərilmiş hamiləlik həftələrinin xaricindəki və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmış nümunələr

Referens: NTD üçün 1/1000, Tri­somiya 21 üçün 1/270 və Trisomiya 18 üçün 1/100-dən yüksək nəticələr riskli kimi qəbul edilir

İstifadəsi: Döldəki nevroloji de­fekt­lər, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün prenatal skrininq testdir. Döl­dəki nevroloji defektlər üçün AFP, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün AFP, uE3 və hCG-nin hamiləlik həftəsinə görə nəticələri, ananın yaşı ilə kombinasiya edilərək kəmiyyətcə risk təyini aparıla bilər. Bunun skri­ninq test olduğu unudulma­malıdır. Normal nəticələr dölün hər hansı de­fekt daşımadığı mənasına gəlmədiyi kimi, anormal nəticələrin də də­qiq­ləşdirilməsi üçün genetik müa­yi­nələrə ehtiyac vardır. Müayinə üçün 16-18-ci hamiləlik həftəsi idealdır, lakin 14-24-cü həftələrdə müayinə aparıla bilər

İLSULİN-LİKE GROWTH FAKTOR (SOMATOMEDİN C)

Sinonim: IGF-14 İnsulin-like gro­wth faktor; Growth faktor 1; GF-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Growth hor­monun əksinə gün ərzində və yeməklərdən sonra somatomedin C səviyyəsi sabit olur

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<3 yaş 50-143 ng/mL
4-5 yaş 51-218 ng/mL
6-12 yaş 106-250 ng/mL
13-15 yaş 140-496 ng/mL
16-20 yaş 150-562 ng/mL
21-25 yaş 84-376 ng/mL
26-30 yaş 90-271 ng/mL
31-35 yaş 90-226 ng/mL
36-50 yaş 90-210 ng/mL
>50 yaş 70-197 ng/mL

İstifadəsi: GH sekresiyasını və təsi­rini təqib etmək üçün istifadə olunur. IGFBP3 ilə birlikdə istifadə olun­duqda klinik həssaslıq və spesifikliyi GH funksiya testlərindən daha yüksək olur. IGF-1 akromeqaliyada yüksək, GH çatışmazlığı, anoreksiya nervosa və malnutrisiyası olan şəxs­lərdə isə aşağı olur. Qidalanma və­ziyyətinin qiymətləndirilməsində prealbumin, RBP və ya transfer­rin­dən daha həssas olması Soma­to­medin C-nin başqa bir xüsusiy­yətidir

İMMUNFENOTİPLƏNDİRMƏ PANELİ

Sinonim: Leykemiya paneli

Nümunə növü: EDTA-lı və ya he­pa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya he­pa­rinli sümük iliyi, təzə limfa dü­yünü, BOM, bronxoalveolyar lavaj mayesi, təzə dalaq toxuması, kök hüceyrə

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sı­naq şüşəsi, gelsiz düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: Periferik qan və sümük iliyi (5 mL), BOM, bronxo­al­veolyar lavaj mayesi, orqanizm mayeləri (10 mL)

Testin tərkibi: Baxılan monoklo­nal­ların əhatəsi əlavə H-da verilmişdir

Lazimi məlumatlar: Xəstə haq­qında klinik məlumat, həkiminin adı və telefonu bildirilməlidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talı nümünələr, hüceyrə miqdarı və həyatilik qabiliyyətinin azlığı

İstifadəsi: Limfomaların tiplən­diril­məsində istifadə olunur. Standart pa­neldən başqa əlavə monoklonalların təyini lazımdırsa bildirilməlidir

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ

Sinonim: İmmunoqlobulin elektro­forezi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Multiple myeloma və Waldenström makroglobulinemiyası kimi immunproliferativ xəstəliklər və immun çatışmazlıqların diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. An­tikoaqulyant, qıcolma əleyhinə dər­man preparatları, oral kontra­sep­tivlər, izoniazid və prokainamid isti­fadəsi bütün immunoqlobulin səviy­yə­lərində yalançı yüksəlmələrə; feni­toin və metilprednizolon istifadəsi isə IgG və IgA miqdarının azalma­sına səbəb olur

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (BOM)

Sinonim: BOM-da oliqoklonal zolaqların (bant) axtarılması

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Dağınıq (multipl) skle­ro­zun təyinində istifadə olunur. Kripto­kokkal menengit, idiopatik poli­nev­rit, neyrosifilis, xroniki məxmərək pa­nensefaliti və yarımkəskin skle­roz­laşan panensefalitdə  BOM-da oliqoklonal zolaq tapıla bilər

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (IgD və IgE üçün)

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (Sidik)

Sinonim: Bence-Jones proteini

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Analizlə sidiklə ifraz olu­nan Lambda və Kappa yüngül zən­ci­rinin varlığı qiymətləndirilir. Xü­su­silə multiple myelomanın qiymətlən­dirilməsində istigadə olunur. Ami­loidoz, Fanconi sindromu və Wal­denström makroqlobulinemiyası za­manı da sidiklə ifraz olunan yünül zəncirin miqdarı artır

İMMUNOKOMPLEKS C1q

Sinonim: C1q; Compleman com­po­nent C1q; C1q bağlayıcı test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <50 μg/mL

İstifadəsi: Qanda dövr edən immun­komplekslərlə əlaqəli xəstəliklərin (məs. SLE, Lyme xəstəliyi, idiopatik intersitisial pnevmoniya, infektiv endokardit, xroniki HBV infeksiyası, HIV infeksiyası) qiymətlən­diril­mə­sində, həmçinin, revmotoid artrit və SLE-nin müşahidəsində istifadə olu­nur. Eyni zamanda bəzi bəzi bəd­xas­səli xəstəliklərdə (məs.kəskin leyke­miya) proqnostik dəyəri var

İMMUNOQLOBULİN A

Sinonim: IgA

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

Referens: Nefelometrik

Serum Yenidoğulmuş 1-4 mg/dL
<7 gün 2-30 mg/dL
7 gün-1 ay 2-50 mg/dL
2-6 ay 4-80 mg/dL
7-12 ay 15-110 mg/dL
1-3 yaş 15-150 mg/dL
4-5 yaş 18-160 mg/dL
6-12 yaş 25-160 mg/dL
13-15 yaş 45-250 mg/dL
>15 yaş 45-380 mg/dL
BOM <0.6 mg/dL

İstifadəsi: Xüsusilə sekresiyalarda ta­pılır və virusların neytrallaş­dırıl­masında iştirak edir. IgA mieloma, sirroz, xroniki qaraciyər xəstəlikləri və infeksiyalarında IgA-nın səviy­yəsi artır, immun çatışmazlıqlar, zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklər və ataksiya telengiektaziyada isə IgA səviyyəsi azalır

İMMUNOQLOBULİN D

Sinonim: IgD

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: RID

Referens: 2.0-99.3 IU/mL

İstifadəsi: IgD mielomasının diaq­noz və müşahidəsində istifadə olunur

İMMUNOQLOBULİN E

Sinonim: IgE

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens>:

<1 yaş <65 kU/L
2-12 yaş <150 kU/L
13-15 yaş 1-200 kU/L
>15 yaş 1-100 kU/L

İstifadəsi: Allergik xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Al­lergik xəstəliklər, parazit infeksi­yaları, bronxopulmonar  asper­gil­loz­lar, astma, hiperimmunoqlobulin E sindromu və Wiskott-Aldrich sindro­munda serumda IgE artır, bəzi törə­mələr, ataksiya telengiektaziya və bəzi aqammaqlobulinemiyalarda  isə bu göstərici azalır

İMMUNOQLOBULİN ELEKTROFOREZİ (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (IgD və IgE üçün))

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

İMMUNOQLOBULİN ELEKTROFOREZİ (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ- Sidik)

Sinonim: Bence-Jones proteini

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Analizlə sidiklə ifraz olu­nan Lambda və Kappa yüngül zən­ci­rinin varlığı qiymətləndirilir. Xü­su­silə multiple myelomanın qiymətlən­dirilməsində istigadə olunur. Ami­loidoz, Fanconi sindromu və Wal­denström makroqlobulinemiyası za­manı da sidiklə ifraz olunan yünül zəncirin miqdarı artır

İMMUNOQLOBULİN G

Sinonim: IgG

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, Oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Yenidoğulmuş 650-1600 mg/dL
<1 ay 250-900 mg/dL
2-6 ay 200-700 mg/dL
7-12ay 220-1070 mg/dL
1-3 yaş 340-1200 mg/dL
4-5 yaş 420-1240 mg/dL
5 yaş 650-1600 mg/dL
BOM <15 yaş 1.50-5.50 mg/dL
15-60 yaş 3.30-6.10 mg/dL
>60 yaş 4.20-6.40 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya, virus və tok­sin­­lərə qarşı uzun müddət qoruyu­culuğu təmin edən anticisimlərdir. IgG mieloma, qaraciyər xəstəlikləri, xroniki təkrarlanan infeksiyalar, auto­immun xəstəliklər və bəzi bəd­xas­səli şişlərdə IgG səviyyəsi artır, immun çatışmazlıqlar və zülal itki­si­nə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır. Nevroliji xəstəliklərin differensiasi­yasında isə BOM-dakı IgG səviyyəsi istiqamətverici ola bilər. Dağınıq skle­roz, yarımkəskin sklerozlaşan panensefalit və mərkəzi sinir siste­minin sifilisində BOM-da IgG səviy­yəsində artım müşahidə oluna bilər

İMMUNOQLOBULİN G ALT TİPLƏRİ

Sinonim: IgG subklassları

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500 μL

Testin tərkibi: IgG subclass 1, 2, 3 və 4

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

IgG1 <6 ay 200-400 mg/dL
7-12 ay 200-800 mg/dL
1-12 yaş 300-800 mg/dL
13-15 yaş 350-1000 mg/dL
>15 yaş 200-1150 mg/dL
IgG2 <1 yaş 50-100 mg/dL
2-3 yaş 30-450 mg/dL
4-15 yaş 100-450 mg/dL
>15 yaş 100-550 mg/dL
IgG3 <1 yaş 15-100 mg/dL
2-12 yaş 15-117 mg/dL
>12 yaş 15-120 mg/dL
IgG4 <1 yaş <50 mg/dL
>1 yaş <125mg/dL

İstifadəsi: Humoral və kombinə olun­­muş (humoral+hüceyrəvi) im­mun çatışmazlıqların qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. Etiolo­giyası məlum olmayan və təkrarlanan qulaq infeksiyaları, sinopul­monar xəstə­liklər və atopik allergiyalarda IgG-nin alt tipləri araşdırıla bilər. Hipo­qammaqlobulinemiya, ataksiya-te­len­giektaziya və Wiskott-Aldrich sind­romunda bütün IgG alt tiplərinin miqdarı azalır. Atopik allergiyalarda IgG4 səviyyəsi artır, rekurrent sino­pulmonar infeksi­yalar və orta qu­lağın iltihabı zamanı isə IgG2, IgG3, IgGsəviyyəsi azalır

İMMUNOQLOBULİN G İNDEKSİ

Sinonim: IgG indeksi

Nümunə növü: Serum ve BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL serum ve BOM

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens: 0.2-0.5

İstifadəsi: İmmunoqlobulinlərin, xü­susilə də IgG-nin intratekal sinte­zi­nin artması MSS demielinizasion xəs­tə­liklərinin, xüsusilə də dağınıq sklerozun diaqnozunda qiymətlidir. Dağınıq sklerozlu xəstələrin 90%-dən çoxunda IgG indeksi 0.77-dən yüksək olur

İMMUNOQLOBULİN M

Sinonim: IgM

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

Serum <1ay 20-80 mg/dL
2-3ay 20-100 mg/dL
4-6 ay 35-125 mg/dL
7-12 ay 35-125 mg/dL
1-5 yaş 45-200 mg/dL
6-12 yaş 50-250 mg/dL
>12 yaş 50-300 mg/dL
BOM <1.3 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya və viruslara qarşı sintez olunan anticisimlərdir. Waldenstrom makroqlobulinemiyası, infeksiyaların kəskin fazası, auto­immun xəstəliklər, xroniki qaraciyər xəstəlikləri, kəskin sarkoidoz, nefro­tik sindrom və bəzi limfomalarda IgM səviyyəsi artır, immun çatış­maz­lıqlar və zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır (Bax Cədvəl-17). BOM-da IgM miqdarının 3 mg/dL-dən çox olması bakterial menengit ehtimalını artırır

İNHALYASİON ALLERGENLƏR

Sinonim: Phadiotop

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Tənəffüs yolu ilə qəbul olunan allergenlərə qarşı əmələ gə­lən IgE-nin təyinində istifadə olu­nur

İNSULİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarına qanda şəkər testi də istənildikdə insulin rezistentliyi üçün HOMA-IR dəyəri hesablanaraq verilir

İNSULİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarına qanda şəkər testi də istənildikdə insulin rezistentliyi üçün HOMA-IR dəyəri hesablanaraq verilir

İNSULİN ANTİCİSİMİ (ANTİ-İNSULİN ANTİCİSİMİ)

Sinonim: İnsulin anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: 4-10%

İstifadəsi: İmmun insulin rezis­tent­liyi, I tip şəkərli diabet (insu­lin müa­licəsindən qabaq) və poliendokrin au­to­­immun sindromlarda insulin anici­simlərinin miqdarı artır. Həm­çinin ekzogen insulin müalicəsi alan diabetik xəstələrin əksəriyyətində bir müddət sonra serumdakı insulin anticisimlərinin səviyyəsi yüksəlir

İNSULİN C-PEPTİD (C-PEPTİD)

Sinonim: İnsulin C-peptid; CPR; Birləşdirici peptid; C-peptid reak­tivliyi)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.15-1.30 pmol/mL

İstifadəsi: C-peptid yalnız  mədəaltı vəzin β hüceyrələrindən ifraz olun­duğu üçün, xüsusilə ekzogen insulin istifadə edən diabet xəstələrində, en­dogen insulin ifrazının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. İnsu­linoma, oral hipoqlikemik də­r­man­lar, böyrək çatışmazlığı, II tip şəkərli diabet, qlükoza qəbulu, azan sinirin sti­muliyasiyası, tirotoksikoz, Cu­shing sindromu, hipokalemiya, ha­miləlik və akromeqaliya zamanı se­rumda C-peptid səviyyəsi artır, I tip  şəkərli diabet, insulin müalicəsi, tiazid qrupundan olan diuretiklər, alkaqol qəbulu və pan­kreatek­to­mi­yadan sonra isə C-peptid səviyyəsi azalır

İONLAŞMIŞ KALSİUM

Sinonim: Ca 1, Ca+2

Nümunə növü: Heparinli tam qan

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə anaerob mühitdə alınmalı və qısa müddətdə, soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: ISE

Referens: 1.12-1.32 mmol/L

İstifadəsi: Kalsiumun fizioloji ba­xım­dan aktiv olan formasıdır. Total kal­siumun 50-55%-i bu formada olur. Anormal total kalsium nəticə­lərinin və yenidoğulanın kalsium sə­viyyəsinin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Birincili hiperpa­ratiroidizm, D vita­mi­ninin həddindən artıq qəbulu və bəzi malignizasiyalar zamanı ionlaşmış kal­siumun miqdarı artır, birincili hipopa­ra­tiroidizm, psevdohipoparatiroidizm, D vitamini çatışmazlığı, maqnezium ça­tış­maz­lığı, əməliyyatdan sonrakı və­ziy­yət­lər, travma, sepsis, yanıqlar, pank­reatit və çoxsaylı orqan çatışmaz­lığında isə bu göstərici azalır

İONTOFEREZ (XLOR (Tər))

Sinonim: Tər testi; İyontoferez

Nümunə növü: Tər

Nümunə miqdarı: 200μL

Nümunənin alınma qaydası:  Nümunə laboratoriyada xüsusi qayda ilə alınır

İş prinsipi: Kondaktometrik

Referens: <60 mEq/L

İstifadəsi: Mukovissidozun (kistik fib­­rozis) diaqnozunda istifadə olu­nur. Mukovissidozlu xəstələrdə tər ilə duz itkisi çox yüksəlir. İfraz nor­mal şəxslərə nisbətən 2.5 dəfə yük­səkdir və bu xəstəlik üçün pato­qno­mik hesab olunur. Xəstə infantlarda III-V həftədən sonra po­zitivləşir. Ad­renal çatışmazlıq, ma­lab­sorbsiya, mədəaltı vəz çatış­maz­lığı, hipo­ti­roidi­zim və bəzi böyrək xəstəlik­lə­rində də tərdəki Cl miqdarı yüksələ bilər

İZOLEYSİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

JO-1 (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

K (KALİUM)

Sinonim: K+

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq va­riasiyası vardır. Səhər saat 08.00-da maksimum, axşam 22.00-da isə mi­nimum səviyyədə olur

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Göbək ciyəsi 5.0-10.2 mEq/L
Yenidoğulmuş 3.0-6.0 mEq/L
<7 gün 3.7-5.9 mEq/L
>7 gün 3.5-5.5 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və turşu-qə­ləvi müvazinətinin qiymətlən­diril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşa­hidə­sin­də istifadə olunur. Trom­bositoz, ley­kemiya, hemoliz, toxu­ma zədələn­mə­si, epileptik status, bədxassəli hi­per­pireksiya, asidoz, kəskin böyrək çatışmazlığı, Addi­son xəstəliyi, psev­­dohipoal­dos­te­ro­nizm, ağır id­man, şok və dehidrata­siyada serum­da kaliumun səviyyəsi artır. Xroniki aclıq, diarreya, qus­ma, bağırsaq fis­tulları, böyrək bo­rucuqları asidozu, Fanconi sind­romu, birincili və ikin­cili aldoste­ronizm, Cushing sind­romu, Bartter sindromu, alkaloz və osmotik diu­rezdə isə serumda kalium konsen­trasiyası azalır

KADMİUM

Sinonim: Cd

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan, birdəfəlik sidik, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­mə­li­dir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə əlavə edilən si­diklər də qəbul edilir

Xəstənin hazırlanması: Siqaret çə­kənlərdə qanda kadiyum səviyyəsi siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha yüksəkdir

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Tam qan 0.3-1.2 μg/L
Birdəfəlik sidik 0.5-4.7 μg/L

İstifadəsi: Kadmiuma məruz qalan şəxslərə bu maddənin nə dərəcədə təsir etdiyini təyin etmək üçün istifadə olunur

KALİUM

Sinonim: K+

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq va­riasiyası vardır. Səhər saat 08.00-da maksimum, axşam 22.00-da isə mi­nimum səviyyədə olur

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Göbək ciyəsi 5.0-10.2 mEq/L
Yenidoğulmuş 3.0-6.0 mEq/L
<7 gün 3.7-5.9 mEq/L
>7 gün 3.5-5.5 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və turşu-qə­ləvi müvazinətinin qiymətlən­diril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşa­hidə­sin­də istifadə olunur. Trom­bositoz, ley­kemiya, hemoliz, toxu­ma zədələn­mə­si, epileptik status, bədxassəli hi­per­pireksiya, asidoz, kəskin böyrək çatışmazlığı, Addi­son xəstəliyi, psev­­dohipoal­dos­te­ro­nizm, ağır id­man, şok və dehidrata­siyada serum­da kaliumun səviyyəsi artır. Xroniki aclıq, diarreya, qus­ma, bağırsaq fis­tulları, böyrək bo­rucuqları asidozu, Fanconi sind­romu, birincili və ikin­cili aldoste­ronizm, Cushing sind­romu, Bartter sindromu, alkaloz və osmotik diu­rezdə isə serumda kalium konsen­trasiyası azalır

KALİUM (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: ISE

Referens: 2.2-3.3 mEq/L

KALİUM (Sidik)

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: ISE

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<12 yaş 15-55 mEq/gün 8-37 mEq/gün
13-15 yaş 20-60 mEq/gün 18-60 mEq/gün
>15 yaş 25-125 mEq/gün 25-125 mEq/gün

İstifadəsi: Elektrolit və turşu qələvi müvazinətinin qiymətləndiril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşahi­də­sin­də istifadə olunur. Cushing sind­ro­mu, birincili və ikincili aldoste­ronizm, birincili böyrək xəstə­likləri və kortizon müalicəsi zamanı sidiklə ifraz olunan kalium miqdarı artır, Addisson xəstəliyində isə azalır

KALSİFEROL (VİTAMİN D3)

Sinonim: 25-Hidroksi xolekal­si­ferol; 25 (OH) Kalsiferol; Kalsiferol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 10-40 ng/mL

İstifadəsi: Kalsium və fosfor me­tobolizması üçün çox əhəmiyyətlidir. Plazmadakı səviyyəsi şəxsin qida ilə qəbul etdiyi D vitamininin səviy­yəsini göstərir. Qida ilə az qəbulu, bəzi qaraciyər xəstəlikləri, Vit D 25 hidroksilaza fermentinin aktivliyinin azalması və qeyri tropik sprue ilə əlaqəli malabsorbsiyalarda serumda vitamin D səviyyəsi azalır (Həm­çi­nin Bax1,25-dihidroksi vitamin D3)

KALSİTONİN

Sinonim: Tirokalsitonin; hCT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Tiroid müayinəsindən sonra nümunə alın­ma­malıdır

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin bir gecəlik aclıqdan sonra alınması məsləhət görülür

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq (xüsusilə hemoliz yalançı yüksək nəticələrə səbəb olur)

Referens: <30 pg/mL

İstifadəsi: Medullyar tiroid karsino­ma­­larının diaqnoz və kalsium me­ta­bo­lizminin qiymətləındirilməsində isti­fa­də olunur. Bəzi ağciyər, süd vəzi və mə­dəaltı vəz xərçəngləri, Zollinger-Elli­son sindromu, per­nisioz anemiya, xroniki böyrək ça­tışmazlığı, psevdo­hi­popa­ratiroidizm, APUD hüceyrəli şiş­lər, karsinoid sindrom, alkoqol mən­şəli sirroz, ha­miləlik və xoşxassəli ağciyər xəs­təliklərində serumda kal­sitoninin səviyyəsi yüksəlir

KALSİUM

Sinonim: Ca

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Nümunə alınarkən turna 10 dəqiqədən çox saxlanıl­mamalıdır. Qanda Ca səviyyəsi saat 02.00-04.00 arasında minimal, 20.00 da isə maksimal səviyyədə olur

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, nümunənin uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınması

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 8.2-11.5 mg/dL
Yenidoğulanlar 6.2-11.0 mg/dL
<7 gün 8.0-10.6 mg/dL
7 gün-12 yaş 8.8-10.8 mg/dL
13-60 yaş 8.4-10.2 mg/dL
>60 yaş 8.4-10.0 mg/dL

İstifadəsi: Müxtəlif endokrin və me­tabolik pozğunluqların qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur. İlkin və geriyə dönən hiperparatiroidizm, sü­mük metastazları, müxtəlif  bədxas­sə­li törəmələr, polisitemiya vera, feo­xro­masitoma, sarkoidoz, D vita­mini intoksikasiyası, süd qələvi sind­romu, tirotoksikoz, akromeqaliya və dehidratasiyaya səbəb olan hallarda serumda kalsium səviyyəsi artır. Hi­poparatiroidizm, psevdohipo­parati­roidzm, D vitamini çatışmazlığı, xro­niki böyrək çatışmazlığı, Mg çatış­mazlığı, kəskin pankreatit, hiper­fosfatemiya, sistinoz, osto­mali­ya­si­ya, alkoqolizm, qaraciyər sirrozu və hipoalbuminemiya zamanı serumda Ca səviyyəsi azalır. Həmçinin total Ca səviyyəsi qandakı zülal konsen­trasiyasından asılıdır. Zülalın miq­darı 1 g/dL artarsa, Ca miqdarı təx­minən 0.8 mg/dL azalır

KALSİUM (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq mühitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat və ya bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Sperktofotometrik

Referens: 24 saatlıq sidik 0.1-0.3 g/gün

İstifadəsi: Ca metobolizminin qiy­mətləndiilməsində istifadə olunur. Hi­perparatiroidizm, osteolitik sümük metastazları, mieoloma, osteopa­roz, D vitamini intoksikasiyası, distal re­nal tubulyar asidoz, idiopatik hiper­kalsiuriya, tirotoksikoz, immo­bili­za­siya və sarkoidozda sidikdə Ca sə­viyyəsi artır. Hipoparatiroidzm, psev­­dohipoparatiroidizm, rikets, kəs­kin nefrit, osteomalyasiya, serumda Ca səviyyəsinin aşağı olduğu hallar, osteoblastik metastazlar, hipo­ti­roidizim və celiac sprue xəstəliyində isə Ca səviyyəsi azalır

KANSER ANTİGEN 125 (CA 125)

Sinonim: Canser antigen 125, Xərçəng antigeni125

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Ovul­yasiya və menstruasiya mərhələləri nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <35 U/mL

İstifadəsi: Əsasən yumurtalıq xər­çənglərinin müşahidəsində istifadə olunan onkomarkerdir. Seroz, endo­metrial, şəffaf hüceyrəli və dif­fe­ren­siasiya etməyən yumurtalıq karsino­maları, endometrium və ya fallop bo­ru­larının adenokarsinomaları, bəzi qey­ri-genikoloji bədxassəli törəmələr və bəzi xoş xassəli hallarda (hami­lə­lik, menstruasiya, peritoneal və ya plev­ral iltihabi proseslər, yumurtalıq kistaları, endometrioz) CA 125-in sə­viy­yəsi artır. Həmçinin sağlam insanların 1%-də də CA 125 sə­viyyəsi yüksək ola bilər. Buna görə də normal hallarda skrininq məq­sədilə istifadə olunma­malıdır

KANSER ANTİGEN 15-3 (CA 15-3)

Sinonim: Canser antigen 15-3, Xərçəng antigeni 15-3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <29 U/mL

İstifadəsi: Süd vəzi xərçənginin diaq­no­zunda, xəstəliyin təkrarlan­masının və müalicəsinin müşahi­dəsində isti­fa­də olunur. Xüsusilə metastatik süd və­zi xərçənglərinin 80%-də CA 15-3 sə­viyyəsi artır. Həmçinin bəzi bədxassəli törəmələr (mədəaltı vəz, ağciyər, yu­mur­talıq, yoğun bağırsaq, qaraciyər və s.), hepatit, sirroz, sarkoidoz, vərəm və SLE-də də CA 15-3 səviyyəsi yük­səlir. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

KANSER ANTİGEN 19-9 (CA 19-9)

Sinonim: Xərçəng antigeni 19-9; Karbohidrat antigeni 19-9

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <37 U/mL

İstifadəsi: Bütün qastrointestinal sistem xərçəngləri (mədəaltı vəz xərçəngləri, xolangiokarsinomalar, yogun bağırsaq xərçəngləri və s.) və digər adenokarsinomalarda  CA19-9-un səviyyəsi artır. Mədəaltı vəz xərçənglərində həssaslığı 70-80 %-dir. CA19-9 səviyyəsi ilə şişin kütləsi arasında əlaqə yoxdur. CEA ilə bərabər istifadə olunduqda mədə xərcənginin təkrarlanmasının təyi­nində həsaslığı 94 %-ə qədər yük­səlir. Həmçinin xroniki pankreatit, xolangit və sirroz kimi bəzi xoş­xa­sə­li proseslərdə də CA19-9 səviy­yə­sində yüksəlmə müşahidə oluna bi­lər. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

KANSER ANTİGEN 72-4 (CA 72-4)

Sinonim: Xərçəng antigeni 72-4; TAG 72; Tumor associated glico­pro­tein 72

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <6.9 U/mL

İstifadəsi:Qastrointestinal sistem, yumurtalıq və süd vəzi toxumasının ilkin adenokarsinomalarının təkrar­lan­ması və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Xüsusilə meta­statik mədə karsinomalarında CA72-4 səviyyəsi yüksəlir. Həmçinin bəzi xoşxassəli halarda da (pankreatit, qaraciyər sirrozu, ağciyər xəs­tə­lik­ləri, revmatoid xəstə­liklər, ginekoloji xəstəliklər, qastrointestinal sistem xəstəlikləri və s.) CA72-4 səviyyəsi arta bilər. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır

KAPPA YÜNGÜL ZƏNCİR

Sinonim: Kappa light chain

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 170-370 mg/dL

İstifadəsi: Multiple myeloma şüb­həsinin araşdırılmasında adətən immunoqlobulin konsentrasiyaları ilə birlikdə istifadə olunur. Kap­pa/lambda nisbətinin normadan kə­nar olması paraproteinemiya ehti­malını dəstəkləyir

KAPPA YÜNGÜL ZƏNCİR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 3 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: <1.5 mg/dL

İstifadəsi: Paraproteinemiyalarla əla­qəli araştırma aparılıarkən xüsusilə yüngül zəncir xəstəliyi varlığının qiymətləndirilməsi məqsədilə istifadə olunur. İmmunoqlobulin kataboliz­min­də atrmaya səbəb olan hallarda da sidiklə ifraz olunan yüngül zəncirin miqdarı artmış ola bilər

KARBAMAZEPİN

Sinonim: Tegretol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:300μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: FPIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

Terapevtik konsantrasiya 4-10 μg/mL
Toksik konsantrasiya :> 15 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

KARİOTİP ANALİZİ

Sinonim: Xromosom analizi

Nümunə növü və miqdarı: Amnion mayesi (20 mL), göbək ciyəsi qanı (2 mL) periferik qan (5 mL)

Nümunə qabı: Periferik qan və göbək ciyəsi qanı üçün heparinli (yaşıl qapaqlı) sınaq şüşəsi, xorion villus biopsiya nümunəsi və  dəri biopsiya nümunəsi  üçün xüsusi transport medium (laboratoriyadan təmin olnur)

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nəni almazdan əvvəl laboratoriya ilə əlaqə qurulmalıdır. Nümunə ən geci 24 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Məlumat­lan­dırılmış təsdiq formasının doldu­rulması məcburidir. Bu formanın tam və düzgün şəkildə doldurulması, aparılacaq molekulyar analizə dəstək üçün də əhəmiyyət kəsb edir

İş prinsipi: Hüceyrə kulturası, mik­roskopik

İstifadəsi: Xromosom anomali­ya­sı­na şübhə olan hallarda, prenatal və postnatal diaqnostikada istifadə olu­nur

KARNİTİN (Sərbəst/Total)

Nümunə növü:  Xüsusi kağıza hop­tu­rulmuş qan (ən azı 2 işarələnmiş sahə)

İş prinsipi: Tandem mass spektro­metriya

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: İlkin karnitin çatışmaz­lığı, karnitin-palmitoiltransferaza II çatışmazlığı, karnitin-açilkarnitin trans­lokaza çatışmazlığı, yağ turşusu β oksidləşmə defektləri, üzvi aside­miyalar və böyrək borucuqlarının disfunksiyasının təyinində istifadə olunur. Yarımçıq doğulma, sirroz, xroniki böyrək çatışmazlığı, dializ və uzun müddətli TPN müalicəsi də karnitin çatışmazlığına səbəb ola bilər. Kəskin böyək çatışmazlığında isə karnitin səviyyəsi artır

KAROTİN (BETA-KAROTİN)

Sinonim: β-karoten; Karoten

Nümunə növü: Serum (işıqdan qo­ru­naraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. 0-6 ay arası yaş qrupu son 24 saat ərzində, daha böyüklər isə son 48 saat ərzində vitamin və ya A vitamini ilə zəngin olan yeməklərdən istifadə etməməlidirlər

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, daşınma müddətində nümu­nənin işığa məruz qalması

Referens: 60-200 μg/dL

İstifadəsi: Malabrosbsiya sind­ro­ma­ları və A vitaminin  hipervita­mi­no­zu­nun diaqnostikasında istifadə olu­nur. Qaraciyər xəstəlikləri, diabetes mellitus, hipotiroidizim, pəhriz ilə həddən artıq A vitaminin qəbulu, hiperlipidemiya, hamiləlik, yarım­kəskin tiroidit, miksedema, xroniki nefrit və nefrotik sindromda serumda β-karotinin səviyyəsi artır, yüksək temperatur, enteritlər, mukovissidoz və ağır malabsorsiyada isə bu gös­tərici azalır

KARSİNOEMBRİONİK ANTİGEN (CEA)

Sinonim: Karsinoembirionik antigen

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <4 ng/mL

İstifadəsi: Yoğun və düz bağırsaq, ağciyər, süd vəzi, qaraciyər, pan­kreaz, prostat, mədə və yumurtalıq xərçənglərində CEA səviyyəsi artır. Əsasən kolorektal xərçənglər və süd vəzi xərçənglərinin gec dövrlərinin müşahidəsində istifadə edilir. Xoş­xassəli qaraciyər xəstəlikləri, xoralı kolit və polipoz kimi bəzi xoşxassəli mədə-bağırsaq prosesləri, xoşxassəli süd vəzi xəstəlikləri, ağciyər in­fek­siyaları, emfizema və böyrək çatış­mazlıqlarında da CEA səviyyəsi arta bilər. Həmçinin siqaret çəkənlərdə də CEA səviyyəsində mülayim yük­səlmə qeyd edilir. Buna görə də skrininq testi kimi istifadə olun­mamalıdır

KATEXOLAMİNLƏR

Nümunə növü: Heparinli plazma

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

Testin tərkibi: Epinefrin, Nore­pinefrin, Dopamin

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün xəstə acqarına ol­malıdır. Qan alma stresi və ayaqüstə durma ilə plazmada katexolamin səviyyəsi artır. Bu səbəbdən venoz kateter ilə səhər 30 dəqiqə istirahətin ardından uzanmış vəziyyətdə qan alınmalıdır. Həmçinin trisiklik anti-depressantların iki həftə əvvəlcədən, L-dopa, katexolamin tərkibli bəzi dərmanlar (məs. dekongestanlar), amtefaminlər, buspion, psixoaktiv dərmanlar, metildopa, etanol və benzodiazepinlərin qəbulu isə bir həftə əvvəlcədən dayandırılmalıdır. Amfetaminlər və amfetaminə bənzər birləşmələr, iştah kəsicilər, brom­kriptin, buspiron, kafein, karbidopa-levadopa, klonidin, deksametazon, diuretiklər, etanol, izoprotenol, lebo­tolol, metildopa, MAO inhibitorları, nikotin, burun damcıları, rezerpin, pro­pafenone, teofillin, trisiklik anti­depressantlar və vazodilatatorların ka­texolaminlərin təyinində (ölçül­məsində) interferensiyaya səbəb ola bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Bununla yanaşı, bu dərmanların katexolamin səviyyəsinə təsiri öncə­dən təxmin edilə bilməz

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Epinefrin <60 pg/mL
Norepinefrin 120-680 pg/mL
Dopamin <87 pg/mL

Referens aralığı bir müddət oturaq vəziyyətdə dincəlmiş şəxslər üçün keçərlidir. Ayaq üstə duranlarda norepinefrin səviyyəsinin 700 pg/mL, epinefrin səviyyəsinin isə 900 pg/mL-ə qədər yüksələ biləcəyi nəzərə alınmalıdır. Dopamin səviy­yəsi isə vəziyyətə görə dəyişmir. Həm­çinin qan alma zamanı streslə əla­qəli olaraq katexolamin səviyyə­sində artım baş verə bilər

İstifadəsi: Hipertenziyanın qiymət­lən­dirilməsində və feoxroma­sitoma, neyroblastoma və qanqlioney­ro­ma­ların diaqnoz və müalicə­sinin mü­şahidəsində istifadə olunur. Selektiv venoz nümunələmə ilə şişin loka­li­zasiyasında da qiymətlidir. Orto­statik hipotenziyalı xəstə­lərin diaq­nozunda isə plazmadakı norepinefrin səviyyəsinin ölçülməsi faydalıdır. Ayaq üsdə durmaqla norepinefrin səviyyəsinin artmaması simpatik si­nir sistemində pozğunluq olduğunu göstərir. Neyroblas­toma, qanqlioney­roblastoma və paraqanqliomalar, AMI, stres, idman hərəkətləri, ayaq üstə dayanma, hipotiroidizim və diabetik ketoasi­dozda plazmada ka­texolamin səviyyəsi artdığı halda, avtonom neyropatiyalarda plazmada katexolomin səviyyəsi azalır

KATEXOLAMİNLƏR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılmalıdır. 6N HCl və bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 10 mL

Testin tərkibi: Epinefrin, Nore­pinefrin, Dopamin

undefined

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: Əgər müm­künsə bir həftə əvvəlcədən isifadə olunan bütün dərmanlar kəsilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Epinefrin <1yaş 2.5 mg/gün
1-3 yaş 3.5 mg/gün
4-5 yaş 6.0 mg/gün
6-11 yaş 10.0 mg/gün
>11 yaş 20.0 mg/gün
Norepinefrin <1 yaş 10 mg/gün
1-3 yaş 1-17 mg/gün
4-5 yaş 4-29 mg/gün
6-11 yaş 13-65 mg/gün
>11 yaş 15-80 mg/gün
Dopamin <1 yaş 85 mg/gün
2-3 yaş 10-140 mg/gün
4-5 yaş 40-260 mg/gün
>5 yaş 60-400 mg/gün

İstifadəsi: Katexolamin sintezinin qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. İdman hərəkətləri, stres, siqaret istifadəsi və ağrı sidiklə ifraz olunan katexolomin səviyyəsini artırır. Ka­texolamin ifrazı gecələr minumum səviyyədə olur. Həmçinin menstrual tsiklin luteal fazasında epinefrin və norepinefrin ifrazı artdığı halda, ovul­yasion fazada ən aşağı sə­viyyəyə enir. Kəskin hipertonik krizin qiymətləndirilməsi üçün kriz zamanı alınan birdəfəlik sidikdə müayinə məsləhətdir

KİST HİDATİK DOLAYI HEMAQQLÜ­TİNASİYA TESTİ

Sinonim: Echinococcus seroloji testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokkoz xəstəliyi üçün seroloji skrininq testi kimi is­tifadə olunur. Xəstəyə dair anam­nestik məlumatlar, klinik simptomlar və radioloji məlumatlara əsasən diaq­noz müəyyən edilir. Kollagen to­xuma xəstəlikləri, sirroz, şisto­somoz və digər parazitar infeksiyalar yalançı pozitivliklərə səbəb ola bilər

KİST HİDATİK SPESİFİK IgE

Sinonim: Echinococcus spesifik IgE

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: FEIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokoz xəstəliyinin diaqnoz və müalicəsinin müşahi­dəsində istifadə olunur

KİSTİK FİBROZ (CF) BAĞLANTI ANALİZİ

Sinonim: CF; CFTR

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflə ailə məlumatları, tər müayi­nəsinin nəticələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün is­tənildiyindən asılı olaraq, aparılacaq çalışma çərçivəsində hansı ailə üzv­lərinin analiz olunmasının lazım gəldiyinə nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınması

İstifadəsi: CF diaqnozu klinik və laborator müayinələrlə dəqiqləş­dik­də, mutasiyanın təyin oluna bilmə­diyi hallarda, xəstənin anasından və atasından aldığı allellər, bağlantı analizi deyilən dolayı metod ilə təyin olunur (BaxKistik fibroz (CF) mu­tasiya analizi)

KİSTİK FİBROZ (CF) MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: CF; CFTR

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflə ailə məlumatları, tər müayi­nəsinin nəticələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, aparılacaq çalışma çərçivəsində hansı ailə üzvlərinin analiz olunmasının lazım gəldiyinə nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-REA-HD-ASO

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınması

İstifadəsi: Xəstədə kistik fibrozisə səbəb olan mutasiyanı təyin edir. (Baxılan mutasiyaların siyahısı üçün BaxƏlavə G)

KLONAZEPAM

Sinonim: Rivotril

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin son qəbul etdiyi dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 27-75 ng/mL
Toksik konsentrasiya >80 ng/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin təyinində istifadə olunur

KOMPLEMENT C3

Sinonim: C3

Nümunə növü:  Serum, maye

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 57-116 mg/dL
Yarımçıq doğulan 57-116 mg/dL
<1 ay 50-120 mg/dL
2-3 ay 60-150 mg/dL
4-6 ay 60-175 mg/dL
7-12 ay 70-180 mg/dL
1-3 yaş 75-180 mg/dL
>3 yaş 85-200 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­min­dəki klassik və alternativ yollar C3 pilləsində birləşir. C3 səviy­yəsində artma iltihabi xəstəlilər, ato­pik dermatit, biliar obstruksiya və amiloidozla əlaqəli ola bilər. Autoimmun xəstəliklər, bakteremiya, toxuma zədələnməsi, xroniki hepatit, nefrit, malnutrisiya, DIC və kon­ge­nital çatışmazlıqlar isə C3 səviy­yəsində azalmaya səbəb ola bilər

KOMPLEMENT C4

Sinonim: C4

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (mayi)

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 7-23 mg/dL
Yenidoğulmuş 7-23 mg/dL
<7 gün 7-25 mg/dL
7 gün-3 ay 7-30 mg/dL
4 ay-1 yaş 8-42 mg/dL
2-12 yaş 15-42 mg/dL
> 12 yaş 15-50 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­mindəki klassik yolda yer alır. Kəs­kin iltihabi xəstəliklər və bədxassəli şişlərdə C4 səviyyəsi artır; SLE, kəs­kin qlomerulomefrit, xroniki hepatit, autoimmun xəstəliklər, irsi angio-ödem, zülal itkisi ilə gedən xəstə­lik­lər və kongenital çatışmazlıq zamanı isə serumda C4 səviyyəsi azala bilər

KOPROPORFİRİN (PORFİRİNLƏR)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 10 mL

Testin tərkibi: Uroporfirin I, III, koproporfirin I, III və digər porfirin izomerləri

Nümunənin alınma qaydası: Qa­ranlıq və soyuq şəraitdə toplanmalı, işıqdan qorunmaqla soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Uropofinin I, III 25 mg/gün
Koproporfirin I 25 mg/gün
Koproporfirin III 75 mg/gün
Total porfirinlər 150 mg/gün

İstifadəsi: Porfiriyaların təyinində və tipinin müəyyənləşdirilməsində is­tifadə olunur. Xüsusilə dəri  foto­həssaslığı müşahidə olunan porfiri­yalarda sidik porfirinləri əhə­miy­yət­lidir. HPLC üsulu ilə sidikdəki bütün porfirin növləri və izomerləri kə­miyyətcə təyin oluna bilər. Həmçinin civə zəhərlənməsi, qaraciyər xəs­tə­liyi, kəskin miokard infarktı, he­mo­litik və pernisitoz anemiyalar, alko­qol mənşəli sirroz, idman, Hodgkin xəstəliyi, leykoz, triotoksikoz və vi­tamin çatış­mazlıqları kimi səbəb­lər­dən əmələ gələn qazanılmış por­fi­ri­yalardada sidikdə koproporfirinin səviyyəsi artır. Kəskin porfiriyaların qiymət­ləndirilməsində isə sidikdə ALA və porfobilinogen səviyyəsi is­tifadə olunmalıdır

KORTİKOTROPİN (ADRENOKORTİKOTROP HORMON)

Sinonim: ACTH; Kortikotropin

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı:  Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir. Nümunənin alınma zamanı əhəmiyyətlidir. Plazmadakı ACTH miqdarı  saat 06.00 – 08.00 arasında maksimum, 21.00 – 22.00 arasında isə minimum səviyyədə olur. Bundan başqa hamiləlik, mens­trual sikl və stres zamanı da plaz­madakı səviyyə dəyişir

İş prinsipi: RIA

Referens:

Səhər <100 pg/ml
Axşam <80 pg/ml

KORTİZOL

Sinonim: Hidrokortizon; Compound F

Nümunə növü: Serum və ya EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı: 400μL

Nümunənin alınma qaydası: Sut­kalıq variasiyası olduğundan qan al­ma zamanı əhəmiyyətlidir. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksi­mum, günortadan sonra saat 16.00-a isə minimum səviyyədə olur. Nümu­nənin alındığı saat laboratoriyaya bildirilməlidir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarı­lıq

Referens:

Səhər 7.0-29.0 μg/dL
Axşam 7.0-17.5 μg/dL

İstifadəsi: Hipotalamus-hipofiz-ad­re­nal korteks əks əlaqəsinin qiymət­lən­­dirilməsində istifadə olunur. Cushing xəstəliyi, böyrəküstü vəzin adenomaları və karsinomaları, ekto­pik ACTH sindromu, hamiləlik və eksternal esterogen istifadəsi ilə se­rumda kortizolun səviyyəsi artır, Ad­dison  xəstəliyi, kongenital adrenal hiperplaziya və hipopituiterizmdə kortizolun səviyyəsi azalır. Kəskin stress, alkoqolizm, depressiya və bəzi dərmanlar normal sutkalıq va­riyasiyanı pozaraq bazal səviyyəyə təsir edir

KORTİZOL (Sidik)

Sinonim: Sidikdə sərbəst kortizol

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Bor turşusu üzərinə toplanılmalıdır. Asetat turşusu üzətinə yığılan və yığılma ərəfəsində soyuq şəraitdə saxlanılan sidiklər də qəbul edilir. Soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: RIA

Referens:

<12 yaş 2-27 μg/gün
13-15 yaş 5-55 μg/gün
Koproporfirin III 75 mg/gün
>15 yaş 10-100 μg/gün

KREATİN

Nümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum). 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. Bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1 mL serum, 10 mL sidik

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Serum Kişi Qadın
<12 yaş 0.30-0.90 mg/dL 15 yaş 0.30-0.90 mg/dL
>12 yaş 0.20-0.75 mg/dL 15 yaş 0.30-0.95 mg/dL
24 saatlıq sidik 40 mg/gün 80 mg/gün

İstifadəsi: Qida ilə ət qəbulunun art­ması və əzələ zədələnmələrində se­rum­da kreatin səviyyəsi artır. Si­dik­də kreatin miqdarı isə uşaqlarda, ha­mi­ləlik, uzun müddətli aclıq, mio­pa­tiyalar, infeksiyalar, yanıqlar, ley­koz, SLE və bəzi endokrin xəstə­lik­lərdə (hipertiroidizim, Addison xəs­tə­liyi, Cushing sindromu, akrome­qaliya, diabetes mellitus) artır, hipo­tiroidizimdə isə azalır

KREATİN FOSFOKİNAZA (KREATİN KİNAZA)

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

KREATİN KİNAZA

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

KREATİN KİNAZA, MB

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: İmmunoinhibasiya (spek­tro­fotometrik, kinetik) və ya mass ölçmə (MEIA)

Referens:

İmmunoinhibasiya <25 U/L
MEIA <5 ng/mL

İstifadəsi: KMİ-nin diaqnosti­ka­sın­da istifadə olunur. CK/CK-MB nisbəti məsləhət görülür. KMİ-dən sonra 4-8 saat ərzində yüksəlməyə başlayır və 24 saata pik səviyyəyə ça­tır. Həm­çinin ürək travmaları, mio­kardit, kongestiv ürək çatış­maz­lığı, koronar angioqrafiya, ürək cər­ra­hiyəsi, əzələ distrofiyası, poli­mio­zit, SLE, ya­nıqlar, Reye sindromu, hipotermiya və hipertermiyada CK-MB səviyyəsi yüksəlir

KREATİNİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 0.6-1.2 mg/dL
Yenidoğulmuş 0.3-1.0 mg/dL
<7 gün 0.3-1.0 mg/dL
7 gün-3 ay 0.2-0.4 mg/dL
4 ay-5 yaş 0.3-0.7 mg/dL
6-12 yaş 0.5-1.0 mg/dL
13-15 yaş 0.5-1.2 mg/dL
>15 yaş Kişi: 0.5-1.4 mg/dL
Qadın: 0.5-1.3 mg/dL

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olnur. Böyrək xəstəlikləri, şok, bəd xassəli törəmələr, SLE, diabetik nefropatiya, kəskin ürək çatışmazlığı və akro­me­qaliyada serumda kreatininin səviy­yəsi artır, əzələ distrofiyası və dia­betik ketoasidozda isə azalır. Bö­yük­lərdə kreatinin ilə birlikdə MDRD formuluna əsasən hesablanan qlo­merulyar filtrasiya sürəti (GFR) dəyəri də verilir

KREATİNİN (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəflik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə top­lanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens: 24 saatlıq sidik

<3 ay 0.02-0.10 g/gün
4-12 ay 0.10-0.50 g/gün
1-3 yaş 0.10-0.60 g/gün
Kişi Qadın
4-12 yaş 0.30-0.80 g/gün 0.10-0.60 g/gün
13-15 yaş 0.40-1.10 g/gün 0.30-1.10 g/gün
>15 yaş 0.80-1.80 g/gün 0.60-1.60 g/gün

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətlənirilməsində istifadə olunur

KREATİNİN KLİRENSİ

Nümunə növü: Serum və 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum). 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­dərilməlidir. 6N HCl və ya bor tur­şusu üzərinə toplanan sidiklər də qə­bul olunur

Nümunə miqdarı: 200μL serum və 1 mL sidik

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə mua­yinə müddətində çay və qəhvə iç­mə­məli, hər hansı bir dərman preparatı istifadə etməməli, idmanla məşğul olmamalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Referens:

1-3 yaş 45-65 mL/dk
4-5 yaş 60-80 mL/dk
6-12 yaş 70-100 mL/dk
Kişi Qadın
13-50 yaş 90-137 mL/dk 80-125 mL/dk
51-60 yaş 85-132 mL/dk 75-120 mL/dk
>60 yaş 80-132 mL/dk 70-120 mL/dk

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiy­mətlənirilməsi və böyrək xəstə­lik­lərinin müşahidəsində istifadə olu­nur. Qlomerulyar filtirasiya sürətini azal­dan hər hansı böyrək xəstəliyi, şok, hipovolemiya, nefrotoksik dər­manlar, kəskin ürək çatışmazlığı və de­hidratasiya kreatinin klirensində azal­maya səbəb olur

KRİOFİBRİNOGEN

Nümunə növü: EDTA-lı plazma (qan alındıqdan sonra 37oC su hama­mında bir müddət saxlanılmalı, daha sonra isə sentrifuqadan keçiri­lərək plazması ayrılmalıdır)

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2.5 mL

İş prinsipi: Presipitasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Qanda kryoqlobulin sə­viy­yəsinin yüksək olduğu hallar, hemofiliya, kəskin FMF krizi və oral kontraseptiv istifadə edənlərdə kriofib­rinogenin səviyyəsi yüksək ola bilər. Heparin istifadəsi yalançı neqativ nəticələrə səbəb ola bilər

KRİOQLOBULİN

Nümunə növü: Serum (qan alın­dıq­dan sonra koaqulyasiya tamam­la­na­na qədər 37oC su hamamında bir müddət saxlanılmalı, daha sonra isə sentrafuqadan keçirilərək plazması ayrılmalıdır)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2.5 mL

Xəstənin hazırlanması: 4-6 saat ac­lıqdan sonra nümunə alınmalıdır

İş prinsipi: Presipitasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Reynaud bənzər simp­to­mu olan xəstələrdə krioqlobuli­ne­mi­yanın diaqnozunda istifadə olunur. Neoplastik xəstəliklər, kəskin və xro­niki infeksiyalar və kollagen to­xu­ma xəstəıliklərində serumda krioqlobulinin səviyyəsi artır

KSİLOZA ABSORBİSYA TESTİ (D-KSİLOZA ABSORBSİYA TESTİ)

Sinonim: Ksiloza absorbsiya testi

Nümunə növü: Serum və sidik

Nümunənin alınma qaydası: Sidik qaranlıq yerdə toplanmalı və soyuq şəraitdə saxlanmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Xəstə 10 saatlıq səhər aşlığı ilə labarotoriyaya gəlməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Malabsorbsiyanın təyini və nazik bağırsağın proksimal hissə­sindəki karbohidrat absorbsiyasının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Bağırsaq malabsorbsiyası, nazik bağırsaqda bakterial çoxalma, qus­ma, assit, gecikmiş mədə boşalması və Whipple xəstəliyində qan və sidikdə ksilozanın miqdarı azalır

L / S NISBƏTI (LESİTİN / SPİNQOMYELİN NİSBƏTİ)

Sinonim: L/S nisbəti; Amnion mayesi fosfolipidləri

Nümunə növü: Amnion mayesi

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Nazik təbəqəli xroma­toqrafiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Sarılıqlı (ikterik) və ya hemorragik nümunələr, nümunənin ananın sidiyi və ya mekonium ilə kontaminə olması

Referens:

<1.5 Yetişməmiş (immature)
1.5-1.9 Keçid (transizyonal)
>2.0 Yetişmiş (mature)

İstifadəsi: Dölün ağciyərinin inkişa­fının qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur. L/S nisbəti hamiləliyin 34-cü həftəsindən sonra artmağa başladı­ğından, xəstənin hamiləlik yaşı nəzərə alınaraq nəticə qiy­mətlən­dirilməlidir. L/S müayinəsindəki ye­tiş­miş (mature) nəticələrin prediktiv dəyəri 95-100 %, yetişməmiş (immature) nəticələrin dəyəri isə 33-50 % arasında olur. Kontrol edilmə­yən diabetli hamiləliklədə L/S nisbə­tinin dəyişə bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Plazmada lesitin və spin­qomielin olduğundan, aminion ma­yesinə qan qarışması L/S müayi­nəsinin nəticəsinə təsir edə bilər. Həmçinin  mekoniumda lesitin və spinqomiyelin olmasa da, amniyon mayesində mekoniumun olması nəticənin həssaslığını azalda bilər

LA-DVV (LUPUS ANTİKOAQULYANT SKRİNİNQ)

Sinonim: PTT-LA; LA-DVV; dRVVT testi; Dilite Russell viper venom time

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimləri, SLE, trombotik hallar, təkrarlanan döl it­kiləri, trombositopeniya və müxtəlif nevroloji pozğunluqlarla əlaqəlidir. Digər autoimmun pozğunluqlar, bəd­xassəli törəmələr, infeksiyalar və bə­zi dərmanların istifadəsində də (məs. fenotiazinlər və ürək antiaritmik preparatları) lupus antikoaqulyantları tapıla bilər. Bu xəstələrdə aPTT kimi fosfolipid asılı in vitro laxtalanma testlərində uzanma ola bilər

LABİL FAKTOR (FAKTOR V)

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

LAKTAT DEHİDROGENAZA

Sinonim: LDH; LD; Süd turşusu dehidrogenazası

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<3 ay 100-450 IU/L
4-12 ay 100-400 IU/L
1-3 yaş 100-300 IU/L
4-12 yaş 100-250 IU/L
>12 yaş 90-240 IU/L

İstifadəsi: Ürək və qaraciyər xəstə­liklərininn diaqnostikasında istifadə olunur. KMİ, meqaloblastik və per­nisitoz anemiya, qaraciyər xəstə­lik­ləri, şok, hipoksiya, sirroz, obstruktiv sarılıq, böyrək xəstəlikləri, əzələ xəstəlikləri, neoplastik xəstəliklər, kəskin ürək çatışmazlığı, leykemiya, hemolitik anemiya, oraq heceyrəli anemiya, limfoma, böyrək infarktı və kəskin pankreatitdə LDH səviyyəsi artır

LAKTAT DEHİDROGENAZA (Maye)

Nümunə növü: BOM, maye

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens: 10-40 IU/L (BOM)

İstifadəsi: İntraserebral lokaliza­si­yalı şişlər, leykemiya və ya limfo­sarkoma, menengit, subaraxnoidal qan­axma və serebrovaskulyar pro­ses­lərdə BOM-da LDH səviyyəsi artır

LAKTAT DEHİDROGENAZA İZOENZİMLƏRİ

Sinonim: LDH izoenzimləri; LDH izoenzim elektroforezi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

LD1 17-31%
LD2 35-48%
LD3 15-29%
LD4 4-9.5%
LD5 3-10 %

İstifadəsi: LDH yüksəkliyinin səbə­bini təyin etmək məqsədilə istifadə olunur. KMİ, qaraciyər xəstəlikləri, neoplaziyalar və skelet əzələsi xəs­təliklərinin differensasiyasında əhə­miy­yətlidir

LAKTOZA TOLERANS TESTİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Boz qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

Testin tətbiqi: 50 g və ya 2 g/kg laktoza 400 mL suda həll edilərək xəstəyə verilir. Sonra 0, 30, 45, 60 və 90-cı dəqiqələrdə qan alınıb qlükozanın səviyyəsi ölçülür

undefined

Testin şərhi: Müayinə müddətində qlükozanın səviyyəsində 30 mg/dL-dən çox artma olmamalıdır. 20 mg/dL-dən az artma isə anormal qəbul edilir

Xəstənin hazırlanması: Müayinənin aparılması üçün 8 saatlıq aclıq la­zımdır. Həmçiniin müayinə müd­dətində siaqret çəkilməki və saqqız çeynəmək olmaz

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

İstifadəsi: Nazik bağırsağın selikli qişasında laktaza çatışmazlığı ilə əla­qədar olaraq inkişaf edən karbohidrat sorulma pozğunluqlarının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur

LAMBDA YÜNGÜL ZƏNCİR

Sinonim: Lambda light chain

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 90-210 mg/dL

İstifadəsi: Multiple mieloma şübhə­si­nin araştırılması zamanı adətən im­munoglobulin konsentrasiyaları ilə bir­likdə istifadə olunur. Kap­pa/­lambda nisbətinin normadan kənar olması paraproteinemiya ehtimalını artırır

LAMBDA YÜNGÜL ZƏNCİR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı:3 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: <1.5 mg/dL

İstifadəsi: Paraproteinemiyalarla əla­qəli araşdırma aparılarkən, xüsu­silə, yüngül zəncir xəstəliyi ehti­ma­lının qiymətləndirilməsi məqsədilə istifadə olnur. İmmunoqlobulin kato­bolizmində  artıma səbəb olan hal­larda da sidiklə ifraz olunan yüngül zəncirin miqdarı artmış ola bilər

LAMİCTAL (LAMOTRİGİNE)

Sinonim: Lamictal

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman preparatının istifadə vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.5-4.0 μg/mL
Toksik konsentrasiya > 8.0 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

LAMOTRİGİNE

Sinonim: Lamictal

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman preparatının istifadə vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.5-4.0 μg/mL
Toksik konsentrasiya > 8.0 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

LAP (LEYKOSİT QƏLƏVİ FOSFATAZA)

Sinonim: LAP; LAP skoru; LAPA; Neytrofil qələvi fosfataza

Nümunə növü: Heparinli və ya adi qandan təzə hazırlanmış 8-10 ədəd preparat (yaxma). (barmaq ucundan hazirlanan yaxmalar da istifadə oluna bilər)

İş prinsipi: Xüsusi boyama + mikro­skopik müayinə

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan sınaq şüşəsi və ya uzun müddət saxlanılmış qandan hazır­lanan yaxmalar

Referens: 30-140 %

İstifadəsi: Xroniki mieloid leykoz ilə leykomoid reaksiyası və polisi­temia vera ilə ikincili polisite­mi­ya­nın differensasiyasında istifadə olu­nur. Polisitemia vera, leykomoid reaksiyalar, Daun sindromu, mielo­proliferativ xəstəliklər, stress, hami­lə­lik, kəskin limfositar leykoz, Hodgkin limfoması, aplastik ane­miya və bakterial infeksiyalarda LAP yüksəlir, xroniki mieloid ley­koz, sideroblastik anemiya, İTP (İm­mun Trombositopenik Purpura), PHN (Paroksizmal Nokturnal Hemo­qlobinuriya), kollagen toxuma xəstə­likləri, kəskin mielositar leykoz, sir­roz, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, podaqra, pernisitoz anemiya və sarkoidozda isə LAP azalır. Həm­çinin xroniki mieloid leykozun re­mis­siya dövründə LAP normallaşa bi­lər. Blast krizi və ya aqressiv fazada isə LAP arta bilər

LAP SKORU (LEYKOSİT QƏLƏVİ FOSFATAZA)

Sinonim: LAP; LAP skoru; LAPA; Neytrofil qələvi fosfataza

Nümunə növü: Heparinli və ya adi qandan təzə hazırlanmış 8-10 ədəd preparat (yaxma). (barmaq ucundan hazirlanan yaxmalar da istifadə oluna bilər)

İş prinsipi: Xüsusi boyama + mikro­skopik müayinə

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan sınaq şüşəsi və ya uzun müddət saxlanılmış qandan hazır­lanan yaxmalar

Referens: 30-140 %

İstifadəsi: Xroniki mieloid leykoz ilə leykomoid reaksiyası və polisi­temia vera ilə ikincili polisite­mi­ya­nın differensasiyasında istifadə olu­nur. Polisitemia vera, leykomoid reaksiyalar, Daun sindromu, mielo­proliferativ xəstəliklər, stress, hami­lə­lik, kəskin limfositar leykoz, Hodgkin limfoması, aplastik ane­miya və bakterial infeksiyalarda LAP yüksəlir, xroniki mieloid ley­koz, sideroblastik anemiya, İTP (İm­mun Trombositopenik Purpura), PHN (Paroksizmal Nokturnal Hemo­qlobinuriya), kollagen toxuma xəstə­likləri, kəskin mielositar leykoz, sir­roz, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, podaqra, pernisitoz anemiya və sarkoidozda isə LAP azalır. Həm­çinin xroniki mieloid leykozun re­mis­siya dövründə LAP normallaşa bi­lər. Blast krizi və ya aqressiv fazada isə LAP arta bilər

LAXTALANMA ZAMANI

Nümunə növü:  Qan

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2mL

Nümunənin alınma qaydası: Testin həyata keçirilməsi üçün xəstə labo­ratoriyaya gəlməlidir

İş prinsipi: Sınaq şüşəsi

Nümunədən imtina səbəbləri: La­bo­ratoriyadan kənada alınan nümu­nələr qəbul edilmir

Referens<: <15 dəqiqə

İstifadəsi: Qanaxma pozğun­luq­la­rı­na səbəb olan xəstəliklərin qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur

LC-1 (AUTOİMMUN HEPATİT PANELİ)

Sinonim: SLA/LP (Soluble liver anti­gen/liver-pancreas antigen), LKM-1 (Liver-kidney microsomes; cyto­chro­me P450 II D6), LC-1 (Cytosolic liver antigen type 1; formiminotransferase-cylodeaminase), AMA-M2 (pyruvate-dehydrogenase-complex)

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qaraciyərin autoimmun xəstəlikləri, autoimmun hepatit, bi­rin­cili biliar sirroz və birincili skle­rozlaşan xolangit. Bu proseslərin dif­ferensiasiyasında autoanticisimlər is­ti­fadə olunur. Anti-SLA/LP tək ba­şı­na və ya digər anticisimlərlə birlikdə istifadə oluna bilər. Faktların 30%-də tapılsa da prediktiv dəyəri 100%-ə yaxındır. Üstəlik SLA/LP an­ticisimlərinin hepatit C və digər vi­ral hepatit mənşəli yalançı pozi­tivliyinə rast gəlinmir. LKM-1 an­ticisimləri isə bütün autoimmun hepatitlərin təxminən 1%-də tapılır. LKM-1 anticisimləri nisbətən tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaqlarda daha əhəmiyyətlidir. AMA-M2 titrinin yük­səlməsi isə birincili biliar sirroz üçün xarakterikdir. Bu faktların 96%-də AMA-M2 tapılır. Həmçinin ümumiyyətlə aşağı titrdə olsa da di­gər xroniki qaraciyər xəstəlikləri və proqressiv sistemli sklerozda da AMA-M2 anticisimlərinə rast gəli­nir

LD (LAKTAT DEHİDROGENAZA)

Sinonim: LDH; LD; Süd turşusu dehidrogenazası

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<3 ay 100-450 IU/L
4-12 ay 100-400 IU/L
1-3 yaş 100-300 IU/L
4-12 yaş 100-250 IU/L
>12 yaş 90-240 IU/L

İstifadəsi: Ürək və qaraciyər xəstə­liklərininn diaqnostikasında istifadə olunur. KMİ, meqaloblastik və per­nisitoz anemiya, qaraciyər xəstə­lik­ləri, şok, hipoksiya, sirroz, obstruktiv sarılıq, böyrək xəstəlikləri, əzələ xəstəlikləri, neoplastik xəstəliklər, kəskin ürək çatışmazlığı, leykemiya, hemolitik anemiya, oraq heceyrəli anemiya, limfoma, böyrək infarktı və kəskin pankreatitdə LDH səviyyəsi artır

<