a

Müəllif haqqları qorunur! Saytdakı materialların istifadəsi (elektron və yazılı formada) qəti qadağandır!

(051) 229-49-80

info@incilab.az
Bakı ş., Bül-Bül pr., 58G,

Son yazılar

* 1113

İş saatları 08:00 - 22:00

Bazar Qeyri-iş günü

(012) 493-80-47/48

info@incilab.az

Mərkəzi Laboratoriya

Bakı ş., Bül-Bül pr., 58G,

E-RANDEVU

BÜTÜN LABORATOR TESTLƏR1

“INDIAN INK” BOYALI PRE­PARAT

Sinonim: Cryptococcus neoformans hüceyrələrinin tədqiqi

Nümunə növü: BOM

İş prinsipi: Mikroskopik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: BOM-da Cryptococcus neoformans göbələklərinin varlığının təyinində istifadə olunur

ƏSNƏK MATERİALININ KULTİVASİYASI

Nümunə növü: Əsnəkdən  tamponla material

Nümunə qabı: Əsnək materialının kultivasiyası üçün steril transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: A qrupundan olan β hemolitik streptokok infeksiyalarının araşdırılmasında istifadə olunur

ŞƏKƏR XROMATOQRAFİYASI

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik, nəcis

Nümunə miqdarı: 2 mL (birdəfəlik sidik), 10 g (nəcis)

İş prinsipi: Kağız xromatoqrafiyası

İstifadəsi: Sidik və nəcisdə qlü­kozanın varlığının qiymətləndi­rilməsində istifadə olunur. Qlükoza, qalaktoza, laktoza, saxaroza, ksiloza və fruktozanın varlığı semikantitativ olaraq araşdırılır

ŞƏKƏR SU TESTİ (SAXAROZA HEMOLİZ TESTİ)

Sinonim: Şəkər su testi

Nümunə növü: Xəstədən və eyni qan qrupundan olan sağlam insandan alınmış EDTA-lı tam qan və serum

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şəşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL EDTA-lı tam qan və 3 mL serum

İş prinsipi: Kalitativ (keyfiyyət)

Referens:

Lizis <5% Neqativ
6-10% Şübhəli
>10% Povitiv

İstifadəsi: Paroksizmal nokturnal (gecə) hemoqlobinuriyanın təyinində istifadə olunan skrininq testdir

ŞARBON (QARA YARA) KULTURASI (BACİLLUS ANTHRACIS KULTURASI)

Sinonim: Qarayara törədicisinin kul­turası

Nümunə növü: kultivasiya üçün ma­terial

İş prinsipi: qidalı mühitlərə kulti­vasiya

İstifadəsi: Kultivasiya olunan mate­rialda qara yara törədicisinin- Ba­cillus anthracis-in varlığının təyi­nində istifadə olunur

ÜÇLÜ SKRİNİNQ TESTİ

Sinonim: Triple test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Testin tərkibi: AFP, hCG, uE3 tə­yini və kantitativ risk müəyyən etmə

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hamiləliyin 14-24 cü həftə­lərində alınmalıdır. Üçlü skrininq tes­tindəki risk hesablanmalarında is­ti­fadə olunacaq məlumatların doğ­ru­luğu çox əhəmiyyətlidir. Risk hesab­laması üçün lazım olam məlumatlar aşağıdakılardır:

  • Doğum tarixi,
  • Hamilə qaldığı vaxtdakı çəkisi,
  • Son menstruasiya tarixi,
  • Ən son olunan USM-in tarixi,
  • Ən son olunan USM-ə görə ha­miləliyin həftəsi (CRL-yə görə ),
  • Ən son olunan USM-də ölçülən NT,
  • Döl sayı,
  • İnsulin istifadə olunan şəkərli diabetin olması,
  • Ailədə NTD anamnezi
  • Xəstənin və həkiminin adı və te­lefon nömrəsi

İş prinsipi: MEIA + FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Göstərilmiş hamiləlik həftələrinin xaricindəki və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmış nümunələr

Referens: NTD üçün 1/1000, Tri­somiya 21 üçün 1/270 və Trisomiya 18 üçün 1/100-dən yüksək nəticələr riskli kimi qəbul edilir

İstifadəsi: Döldəki nevroloji de­fekt­lər, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün prenatal skrininq testdir. Döl­dəki nevroloji defektlər üçün AFP, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün AFP, uE3 və hCG-nin hamiləlik həftəsinə görə nəticələri, ananın yaşı ilə kombinasiya edilərək kəmiyyətcə risk təyini aparıla bilər. Bunun skri­ninq test olduğu unudulma­malıdır. Normal nəticələr dölün hər hansı de­fekt daşımadığı mənasına gəlmədiyi kimi, anormal nəticələrin də də­qiq­ləşdirilməsi üçün genetik müa­yi­nələrə ehtiyac vardır. Müayinə üçün 16-18-ci hamiləlik həftəsi idealdır, lakin 14-24-cü həftələrdə müayinə aparıla bilər

ÜZVI ASİDEMIYALAR

  • Propionik asidemiya
  • Metilmalonik asidemiya
  • Multiple karboksilaza çatışmazlığı
  • İzovalerik asidemiya
  • 3-metil krotonin CoA karboksilaza çatışmazlığı
  • β- ketoiolaza çatışmazlığı
  • 3-hidroksimetil – qlutaril CoA liaza çatışmazlığı
  • Qlutarik asidemiya I tip

ÖD TURŞULARI

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Acqarına öd turşuları üçün 10 saatlıq səhər aclığı, toxqarına öd turşuları üçün yeməkdən iki saat sonra nümunə alınmalıdırİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativReferens:
    Aclıq <10μmol/L
    Toxluq <15 μmol/L

    İstifadəsi: Acqarına öd turşusu sə­viyyəsinin yüksək olması qaraciyər klirensinin pozulması ilə əlaqədardır və qaraciyər xəstəlikləri üçün həssas göstəricidir. Normal şəxslərdə ye­mək­dən sonra öd tuşuları az miq­darda yüksəldiyi halda, sirroz, he­patit, xolestaz, qapı venasının trom­bozu, Budd-Chiari sindromu, ko­lan­git, Wilson xəstəliyi və hemaxro­matozda isə çox yüksəlir. Bağırsaq malabsorbsiyası və ya metabolik qaraciyər xəstəliyi (Gilbert, Crigler-Najjar, Dubin-Jhonson və s.) olan xəstələrdə isə öd turşusu səviyyəsində dəyişiklik baş vermir

Zn (SİNK)

  • Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLİş prinsipi: AASReferens: 1000-2000 μg/dLİstifadəsi: Qandakı ümumi sinkin 75-88 %-i eritrositlərin daxilində yer­ləşir. Xüsusilə oraq hüceyrəli anemiyada eritrosit daxili sinkin səviyyəsi azalır

YOD

  • Sinonim: INümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Ciddi dərəcəli çatışmazlıq <2 mg/dL
    Orta dərəcəli çatışmazlıq 2-5 mg/dL
    Yüngül dərəcəli çatışmazlıq 5-10 mg/dL
    Normal yod qəbulu 10-20 mg/dL
    Normadan artıq yod qəbulu 20-30 mg/dL
    Hədsiz yod qəbulu >30 mg/dL

    İstifadəsi: Yeməklər və ya dər­man­larla qəbul olunan iyot miqdarının dəyərləndirilməsində istifadə olunur.   

YMDD MUTASİYA ANALİZİ (HEPATİT B VİRUSU YMDD MUTASİYA ANALİZİ)

  • Sinonim: HBV YMDD mutasiya analiziNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı:1 mLTestin tərkibi: YMDD və YVDD mutasiyalarıİş prinsipi: PZR / RFLPNümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqİstifadəsi: xroniki hepatit B infek­siyasının Lamivudin ilə müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunr. Bu mu­tasiyanı daşıyan xəstələr Lami­vudinə rezistentdir

YENİDOĞULMUŞLARIN İRSİ METABOLİK XƏSTƏLİKLƏRİNİN SKRİNİNQİ (TANADEM MASS SPEKTROMETRİYA İLƏ))

  • Nümunə növü: Yenidoğulmuşun skrininq kartına hopturulmuş qan nümunəsiNümunə miqdarı: Kart üzərinə uyğun üsulla hopturulmuş minimum iki işərəli sahəNümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­xanada doğulmuş sağlam uşaqlarda nümunə doğuşdan sonrakı 24 saat- 1 həftə ərzində alınmalı, uşaq ən azı 1 dəfə ana südü və ya süni qida kimi proteinli qida almış olmalıdır. nümu­nənin 24 saatdan əvvəl alınması za­manı 2 həftə ərzində testin təkrar olunması üçün yeni nümunə alınma­lıdır. Körpəyə qan transfuziyası olunacaqsa nümunə transfuziyadan əvvəl alınmalıdır. Nümunənin trans­fuziyadan sonra alındığı körpələr isə xəstə və vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlara olunan ilk skrinin testinin uşaq həkimi ilə görüşülərək münasib vaxtda təkrar edilməsi lazımdırİş prinsipi: Elektrospray tandem mas spektrometriya (ESI-MS/MS)İstifadəsi: Nümunədə fenilalanin, tirozin, metionin, valin, leysin/izo­ley­sin, qlisin, sitrullin və ornitin amin­turşuları ilə asilkarnitin səviy­yələri qiymətləndirilərək yeni doğul­muşun aşağıdakı irsi metabolik xəs­təliklər yönündən skrininqi məqsədi ilə istifadə olunur

YAĞ TURŞUSUNUN OKSİDLƏŞMƏ DEFFEKTLƏRİ

  • Nümunədən imtina səbəbləri: Skrinin kartındakı işarəli sahəyə bir neçə dəfə qan hopturulması, karta həm ön həm də arxa tərəfdən qan hopturulması, qanın kartın arxa üzünə keçməməsi
    • SCAD
    • MCAD
    • LCHAD
    • VLCAD
    • GPT II
    • Qlutarik asidemiya II tip
    • 2,4-dienoyl CoA reduktza çatışmazlığı

YARA KULTURASI

  • Nümunə növü:  Kultivasiya materialıNümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühitiİş prinsipi: Kultivasiyaİstifadəsi: Yara infeksiyasına səbəb ola bilən aerob və anaerob bakteri­yaların izolyasiyası

Y XROMOSOMU MİKRODELESİYA ANALİZİ

  • Nümunə növü:  EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­nin spermoqramma nəticələri və varsa karyotip nəticələri də labo­ratoriyamıza göndərilməlidirİş prinsipi: PZRReferens: Nəticədə bildiriləcəkdirİstifadəsi: Kişi sonsuzluğunun qiy­mət­ləndirilməsində istifadə olunur

XYLOSE ABSORBSİYA TESTİ (D-KSİLOZA ABSORBSİYA TESTİ)

  • Sinonim: Ksiloza absorbsiya testiNümunə növü: Serum və sidikNümunənin alınma qaydası: Sidik qaranlıq yerdə toplanmalı və soyuq şəraitdə saxlanmalıdırXəstənin hazırlanması: Xəstə 10 saatlıq səhər aşlığı ilə labarotoriyaya gəlməlidirİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Malabsorbsiyanın təyini və nazik bağırsağın proksimal hissə­sindəki karbohidrat absorbsiyasının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Bağırsaq malabsorbsiyası, nazik bağırsaqda bakterial çoxalma, qus­ma, assit, gecikmiş mədə boşalması və Whipple xəstəliyində qan və sidikdə ksilozanın miqdarı azalır

XROMOSOM ANALİZİ (KARİOTİP ANALİZİ)

  • Sinonim: Xromosom analiziNümunə növü və miqdarı: Amnion mayesi (20 mL), göbək ciyəsi qanı (2 mL) periferik qan (5 mL)Nümunə qabı: Periferik qan və göbək ciyəsi qanı üçün heparinli (yaşıl qapaqlı) sınaq şüşəsi, xorion villus biopsiya nümunəsi və  dəri biopsiya nümunəsi  üçün xüsusi transport medium (laboratoriyadan təmin olnur)Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nəni almazdan əvvəl laboratoriya ilə əlaqə qurulmalıdır. Nümunə ən geci 24 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdırXəstənin hazırlanması: Məlumat­lan­dırılmış təsdiq formasının doldu­rulması məcburidir. Bu formanın tam və düzgün şəkildə doldurulması, aparılacaq molekulyar analizə dəstək üçün də əhəmiyyət kəsb edirİş prinsipi: Hüceyrə kulturası, mik­roskopikİstifadəsi: Xromosom anomali­ya­sı­na şübhə olan hallarda, prenatal və postnatal diaqnostikada istifadə olu­nur

XROM

  • Sinonim: CrNümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. Asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: AAS-ZeemanReferens:

XOLİNESTERAZA II (PSEVDOXOLİNESTERAZA)

  • Sinonim: PchE; kolinesteraz II; SchE; Axilkolin axilhidrolazaNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: SpektrofotometrikNümunədən imtina səbəbləri: He­molizReferens:
    Kişi 5400-13200 U/L
    Qadın 15 yaş 5400-13200 U/L
    16-50 yaş 4300-11500 U/L
    50 yaş 5400-13200 U/L
    Hamilə 3700-9300 U/L

    İstifadəsi: Qaraciyərin funksional testlərindən biridir. Uzanmış anes­teziya sinir qazı və üzvi fosforlu insektisid zəhərlənmələrinin qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Ge­netik psevdo-xolinesteraza variant­ları (anesteziyanın uzanmasına səbəb olur), hepatitlər, sirroz, malnutrisiya, anemiyalar, kəskin infeksiyalar, kəs­kin miokard infarktı, ağciyər emboliyası, əməliyyatdan sonrakı dövr, xroniki böyrək çatışmazlığı, hamiləliyin son dövrləri və serumda albumin konsentrasiyasını azaldan hallarda serumda psevdo-xolines­terazanın miqdarı azalır

XOLESTEROL (Total)

  • Sinonim: Total xolesterolNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250μLXəstənin hazırlanması: Payız və qış aylarında serumda ümumi xolesto­rolun səviyyəsi daha yüksək olur. Həmçinin qan alma vəziyyəti, ən son qəbul edilən qida, emosioanal stress və menstural sikl də ümumi xoles­terol miqdarına təsir edirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ.Referens:
    Göbək ciyəsi qanı kanı 45-100 mg/dL
    <3 ay 50-135 mg/dL
    4-6 ay 60-145 mg/dL
    7-12 ay 60-160 mg/dL
    1-5 yaş 70-175 mg/dL
    6-15 yaş 110-200 mg/dL
    16-50 yaş 125-200 mg/dL
    51-60 yaş 135-200 mg/dL
    >60 yaş 140-200 mg/dL

    İstifadəsi: Hipolipidemiya və hiper­lipidemiyanın diaqnozunda isti­fadə olu­nur. Xolesterol səviyyəsinin bö­yük­lərdə 200 mg/dL, uşaqlarda isə 170 mg/dL-dən az olmalıdır. Bö­yük­lərdə 200-239 mg/dL “sərhədə yaxın yüksək”, >239 mg/dL isə “yüksək” kimi qiymətləndirilməlidir. Boy və çəki ölçülərinin də verilməsi lazım gəldikdə, bədən kütlə indeksi (body mass index) hesablanılaraq verilir.

XLOR (Tər)

  • Sinonim: Tər testi; İyontoferezNümunə növü: TərNümunə miqdarı: 200μLNümunənin alınma qaydası:  Nümunə laboratoriyada xüsusi qayda ilə alınırİş prinsipi: KondaktometrikReferens: <60 mEq/Lİstifadəsi: Mukovissidozun (kistik fib­­rozis) diaqnozunda istifadə olu­nur. Mukovissidozlu xəstələrdə tər ilə duz itkisi çox yüksəlir. İfraz nor­mal şəxslərə nisbətən 2.5 dəfə yük­səkdir və bu xəstəlik üçün pato­qno­mik hesab olunur. Xəstə infantlarda III-V həftədən sonra po­zitivləşir. Ad­renal çatışmazlıq, ma­lab­sorbsiya, mədəaltı vəz çatış­maz­lığı, hipo­ti­roidi­zim və bəzi böyrək xəstəlik­lə­rində də tərdəki Cl miqdarı yüksələ bilər

XLOR (Sidik)

  • Sinonim: Hər günNümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­la­nılmalı və göndərilməlidir. Bor tur­şu­su üzərinə toplanmış sidiklər də qəbul olunurNümunə miqdarı: 1 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirməlidirİş prinsipi: ISEReferens:
    <7 gün 2-10 mEq/gün
    7 gün-5 yaş 15-40 mEq/gün
    6-12 yaş Kişi: 35-110 mEq/gün Qadın: 15-75 mEq/gün
    13-15 yaş Kişi: 60-175 mEq/gün Qadın: 35-175 mEq/gün
    16-60 yaş 110-250 mEq/gün
    >60 yaş 65-200 mEq/gün

    İstifadəsi: Normada sidikdəki xlo­run miqdarı qida ilə qəbul edilən xlo­run miqdarından asılıdır. Duz qəbu­lunun artması, hansısa səbəbdən olan massiv diurez, kalium itkisi, adre­nokortikal çatışmazlıq və Bartter sindromunda sidiklə ifraz olunan Cl səviyyəsi artır, duz qəbulunu azal­ması, ekstrarenal Cl itkisi (qusma, bağırsaq fistulu, ağır diarreya) və adrenokortikal hiperfunksiya kimi hallarda isə sidiklə xaric olunan Cl səviyyəsi azalır

XLOR (BOM)

  • Nümunə növü: BOMNümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: ISEReferens:
    <1 yaş 110-130 mEq/L
    >1 yaş 110-130 mEq/L

    İstifadəsi: Serumda Cl səviyyəsi ar­tan hallarda BOM-dakı Cl səviyyəsi də artır. Vərəm menengiti, digər bak­terial menengitlər və serumda Cl sə­viyyəsini azaldan hallarda isə BOM-da xlor səviyyəsi azalır

XLOR

  • Sinonim: ClNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı:200 μLİş prinsipi: ISENümunədən imtina səbəbləri: He­molizReferens:
    Göbək ciyəsindən alınmış qanda 96-104 mEq/L
    Yenidoğulmuş 95-110 mEq/L
    <7 gün 96-110 mEq/L
    >7 gün 95-110 mEq/L

    İstifadəsi: Elektrolit müvazinəti, tur­şu-qələvi və su metabolizminin qiy­mət­ləndirilməsində istifadə olunur. De­hidratasiya, böyrək borucuq­ları­nın asidozu, kəskin böyrək çatış­maz­lığı, şəkərsiz diabet (diapedes in­si­pi­dus), salisilat intoksikasiyası və res­pi­rator alkaloz zamanı se­rum­da Cl sə­viyyəsi artır, həddən çox qusma, al­dosteronizim, respirator asidoz və su intoksikasiyası hallarında isə bu göstərici azalır

WESTERGREN ÇÖKMƏ SÜRƏTİ (ERİTROSİTLƏRİN ÇÖKMƏ SÜRƏTİ)

  • Sinonim: Sedimentasiya; Western çökmə sürəti; ESR, EÇSNümunə növü: Sitratlı qanNümunə qabı: Qara qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1.5 mLİş prinsipi: Qapalı sistemNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı, hemolizli və ya həd­dindən artıq lipemiyalı olması, uzun müddət gözləməsi, qan/sitrat nisbə­tinin düzgün olmaması və miqda­rı­nın lazım olandan az və ya çox olmasıReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <7gün <10mm/saat <10mm/saat
    7gün-50yaş <15mm/saat <20mm/saat
    >50yaş <20mm/saat <25mm/saat

    İstifadəsi: İltihabi xəstəliklər, kəskin və xroniki infksiyalar, toxuma nek­ro­zu, temporal arterit, bəd xassəli törəmələr, revmatoid xəstəliklər və autoimmun xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

WEİL-FELİX TESTİ

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: Aqqlütinasiyaİstifadəsi: Proteus cinsli bakteri­ya­larının Rikketsiyalarla ortaq anti­genlər daşıyır. Buna əsaslanaraq rikketsiya anticisimlərinin varlığının təyinində istifadə olunur

WBC (LEYKOSİT)

  • Sinonim: Ağ qan hüceyrələrinin sayı; WBCNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:1mLİş prinsipi: Hüceyrə sayımıReferens:
    Yenidoğulmuş 9.0-30.0 K/mm3
    <1 ay 9.4-34.0 K/mm3
    2-12 ay 5.0-19.5 K/mm3
    1-3 yaş 6.0-17.5 K/mm3
    4-5 yaş 5.5-15.5 K/mm3
    6-15 yaş 4.5-13.5 K/mm3
    >15 yaş 4.5-11.0 K/mm3

    İstifadəsi: Qandakı ağ qan hüceyrə­lərinin sayının qiymətlən­diril­mə­sin­də istifadə olunur

VƏRƏMİN MOLEKULYAR DİAQNOZU

  • Sinonim: Tbc DNT; Tbc PCR; Gen-probe MTDNümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­veolyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, abses (qan və qanlı nümunələr ilə müayinə aparılmır)Nümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL)Nümunənin alınma qaydası: Mycobacterium kulturası üçün təyin olunmuş nümunə alma qaydaları qüvvədədir. Qanlı və parafinli biopsiya nümunəsindən müayinə üçün istifadə etmək olmazİş prinsipi: Trasnscription Mediated Amplification (TMA)Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munə miqdarının yetərli olmaması, steril qabada alınmaması, bəlğəm yerinə ağız suyu verilməsi, nümu­nənin qanlı olmasıİstifadəsi: Nümunədə M.Tuber­culosis varlığını dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur. Bu üsulla, nü­munədə 1 vərəm çöpü/mL ol­duqda belə diaqnoz qoyula bilir. Sürətli diaq­noza imkan verməsi üstün cəhətidir

VƏRƏM KULTURASI (MYCOBACTERİUM KULTURASI)

  • Sinonim:  Vərəm törədicilərinin kul­ti­va­siyasıNümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­velyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, qan, sümük iliyi, abses və nəcisNümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL), qan (4 mL)Tip idenfikasiyası: PCR-RFLP, lazım gəldikdə Bactec-NAPNümunənin alınma qaydası :Bəlğəm: qarqara və s. kimi təmizlik proseduralarına ehtiyac yoxdur. Sə­hər çağı alınan bəlğəm məslə­hətdir, lakin vacib deyil.
    Ac qarına mədə şirəsi: Əgər müm­künsə xəstə bir gecə xəstəxanada ya­tırıldırdan sonra, heç bir şey yemə­dən və yataqdan qalxmazdan əvvəl, səhər erkən saatlarda alınmalıdır.
    Sidik: Səhər erkən saatlarda ən az 40 mL sidik və ya səhər sidiyinin ha­mısı götürülməlidir. Digər vaxtlarda alınan sidik nümunələri əlverişli hesab olunmur. Sidik götürülməzdən əvvəl genital nahiyənin təmizlənməsi məsləhət olunur.
    Orqanizm mayeləri: aspirasion və ya cərrahi üsullarla alınmalıdırİş prinsipi: BACTEC və Löwenstein Jansen birlikdə işlənilirNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­­nənin uyğun olmayan qabda top­lan­ması, miqdarının kifayət qədər ol­maması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsiİstifadəsi: Mikobakteriyaların sürətli kultivasiya üsulu ilə izoliyasiyası üçün istifadə olunur. İnkişaf müddəti 3-21 gündür (orta hesabla 12 gün). Bak­teriyanın çoxaldılması, daha sonra tip təyini və rezistentlik testlə­rinin icrası baxımından Mycobac­te­rium kultura­sının alınması əhəmiy­yətlidir

VZV ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

  • Sinonim: Varicella zoster antici­simləri IgM və IgGNümunə növü:  Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ELA/ELFA/IFANümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiyaİstifadəsi: Kəskin və ya keçirilmiş infeksiyanın seroloji təyinində isti­fa­də olunur. Səpkilər əmələ gəldikdən 8-10 gün sonra IgM tapıla bilər və 18-19-cu günlərdə pik səviyyəyə çatır. IgG isə 13-14 gün sonra təyin oluna bilən səviyyəyə çatır və 30-60-cı günlərdə maksimum olur. İmmun sistemi zəifləmiş xəstələrdə VZV infeksiyaları ağır keçə bilər

VON WILLERBAND FAKTOR ANTİGENİ

  • Sinonim: Faktor VIII ilə əlaqədi antigenNümunə növü: Sitratlı plazmaNümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidirİş prinsipi: KoaqulometrikNümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələrReferens: 60-150%İstifadəsi: Qazanılmış və ya kon­genital von Willerbrand xəstəliyinin (vWD) təyini, hemofiliya A ilə differensasiyasında və vWD-li xəstə­lərə tətbiq olunan müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

VON WILLERBAND FAKTOR AKTİVLİYİ (RİSTOSETİN KOFAKTOR)

  • Sinonim: von Willebrand faktor fəaliyyətiNümunə növü: Sitratlı plazmaNümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500μLNümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hemoliz edilmədən dərhal ay­rıl­malı və soyuq şəraitdə göndə­rilməlidirİş prinsipi: Lateks aqqlütinasiyaNümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli. heparinli nümunələrReferens: 50-150%İstifadəsi: İnsanlarda ən çox rast­lanan anadan gəlmə qanaxma poz­ğunluğu olan von Willebrand xəs­təliyinin təyinində istifadə olunur

VİTAMİN E

  • Sinonim: ά-Tokoferol; ά-T; Alfa-tokoferolNümunə növü: Serum (işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLİş prinsipi: HPLCReferens:
    <1 yaş 0.25-0.37 mg/dL
    2-12 yaş 0.30-0.90 mg/dL
    13-15 yaş 0.60-1.00 mg/dL
    >15 yaş 0.50-1.80 mg/dL

    İstifadəsi: E vitamini, lipid mem­branlarındakı doymamış yağ tur­şu­ları üçün antioksidantdır. Malab­sorbsiya, vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlar və abettalipoproteinemiyada vitamin E səviyyəsi az olur. Həd­dindən artıq E vitamini artıqlığı isə adətən hiperlipidemiya ilə əlaqəli olur. Yağda həll olan vitamin oldu­ğundan serumdakı lipid səviyyəsinin təsirinə məruz qalır. Buna görə də vitamin E/lipid nisbəti serum vitamin E  səviyyəsinin qiymətlən­diril­mə­sin­də daha yaxşı göstəricidir.
    Vitamin E/ümumi xolles­terol+triq­liserid=1.4-5.7
    Vitamin E/ümumi lipid
    >0.6 (uşaqlar)
    >0.8(böyüklər) olmalıdır

VİTAMİN D3 (1,25- Dihidroksi xolekalsiferol)

  • Sinonim: Aktiv vitamin D3Nümunə növü: Serum (dondu­ru­la­raq saxlanılmalı və göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüºəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunədən imtina səbəbləri: Serum nümunəsinin dondurulmadan göndərilməsiİş prinsipi: RIAReferens: 30-65 pg/mLİstifadəsi:Vitamin D3-ün orqanizm­dəki aktiv formasıdır. Hiperkal­sie­mi­yanın differensiasiyasında istifadə olu­nur. Xroniki böyrək çatışmazlığı və hipoparatiroidizimdə 1,25 vitamin D3 səviyyəsi azalır, sarkoidoz, bədxas­səli törəmələr və ilkin hiperparatiroidizimdə yüksək olur. Həmçinin Ca  çatışmazlığı, uşaq­larda, hamilələrdə və laktasiya döv­ründə də 1,25 vitamin D3 səviyyəsi artır.Yaşlılarda isə 1,25 vitamin D3 səviyyəsi az olur

VİTAMİN D3

  • Sinonim: 25-Hidroksi xolekal­si­ferol; 25 (OH) Kalsiferol; KalsiferolNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:200 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: 10-40 ng/mLİstifadəsi: Kalsium və fosfor me­tobolizması üçün çox əhəmiyyətlidir. Plazmadakı səviyyəsi şəxsin qida ilə qəbul etdiyi D vitamininin səviy­yəsini göstərir. Qida ilə az qəbulu, bəzi qaraciyər xəstəlikləri, Vit D 25 hidroksilaza fermentinin aktivliyinin azalması və qeyri tropik sprue ilə əlaqəli malabsorbsiyalarda serumda vitamin D səviyyəsi azalır (Həm­çi­nin Bax1,25-dihidroksi vitamin D3)

VİTAMİN C

  • Sinonim: Askorbin turşusuNümunə növü: Çökdürülmüş plaz­ma (nümunə göndərmək üçün labo­ratoriya ilə əlaqə saxlayın)Nümunə qabı: Bənövşəyi/yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLXəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üşün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Həmçinin son 24 saatda vitamin istifadə olunma­malıdırİş prinsipi: HPLCReferens: 0.5-1.8 mg/dLİstifadəsi: C vitamini çatışmazlığı və artıqlığının qiymətlərni­diril­mə­sin­də istifadə olunur. Vitamin C neyro­peptidlər, adrenal kortikal steroid hormonlar, tropokollagen-kollagen çev­rilməsi və tirozin və fol meto­bolizmasında rol oynayır

VİTAMİN B6

  • Sinonim: PridoksinNümunə növü: EDTA-lı plazmaNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLNümunə alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan dərhal ayrılaraaq dondu­rulmalı və işıqdan qorunmalıdırİş prinsipi: HPLCReferens: 13.6-18.0 mg/Lİstifadəsi: Zülal, karbohidrat və lipid metobolizmasında rol oynayan koenzimdir. Qida ilə qəbulunun çatışmazlığı çox nadir olur. Daha çox rast gəlinən çatışmazlıq səbəbi cycloserine, hydralazine, isoniazid və penisillamine kimi vitamin B6 üçün antoqonist dərmanların istifa­dəsidir. Xəstələrdə EEG dəyiş­kənliyi, dermatit və glossit kimi simptomlar müşahidə olunur

VİTAMİN B2

  • Sinonim: RiboflavinNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLİş prinsipi: HPLCReferens: 137-370 mg/Lİstifadəsi: Alkoqolizm, hipoti­ro­i­dizm, qaraciyər xəstəlikləri, ano­reksiya, malobsorbsiya və yenido­ğulmuşların sarılığının fototerapiya ilə müalicəsi zamanı vitamin B2 səviyəsi azalır

VİTAMİN B12

  • Sinonim: SianokobalaminNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 160-1300 pg/mL
    >7 gün 197-866 pg/mL

    İstifadəsi: Hematopoez və normal neyron fuksiyaları üçün Vit B12 lazımlıdır. Xroniki böyrək çatış­mazlığı, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, kəskin mielositar leykoz, xronik mielositar leykoz, leykositoz, polistemia vera, qara­ciyər xəstəlikləri və zülal mal­nutriasiyasında qanda vitamin B12 səviyyəsi yüksək olur, intrensek faktor çatışmazlığı və malabsorbsya zamanı və vegeterianlarda vitamin B12 səviyyəsi az olur

VİTAMİN B1

  • Sinonim: TiaminNümunə növü:  EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLNümunə alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra dondurularaq saxlanılmalı və işıqdan qorunmalıdırİş prinsipi: HPLCReferens: 25-75 mg/Lİstifadəsi: Enerji istehsalı, lipid və asetilxolin sintezində rol oynayan vitamindir. Qida ilə qəbulunun azlığı və ya bağırsaqdan sorulmasındakı pozğunluqlar (Məs. alkoqolizm) ilə meydana çıxan xroniki B1 vitamini çatışmazlığı Beri-beri xəstəliyinə səbəb olur. Xəstələrdə sinir sistemi və kardiovaskulyar sistemə aid simptomlar müşahidə olunur

VİTAMİN A

  • Sinonim: Vit A; RetinolNümunə növü: Serum (nümunə işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunə alınma qaydası: Nümu­nənin alınması üçün 10 saatlıq aclıq lazımdırXəstənin hazırlanması: Son 24 saat ərzində spirtli içkilərdən istifadə edilməməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:
    <5 yaş 20-43 μg/dL
    6-12 yaş 26-49 μg/dL
    13-15 yaş 26-72 μg/dL
    >15 yaş 30-80 μg/dL

    İstifadəsi: Malabsorbsiya sindro­munun differensiasiyasında və A vitamininin səviyyəsinin qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur

VİTAMİN A

  • Sinonim: Vit A; RetinolNümunə növü: Serum (nümunə işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunə alınma qaydası: Nümu­nənin alınması üçün 10 saatlıq aclıq lazımdırXəstənin hazırlanması: Son 24 saat ərzində spirtli içkilərdən istifadə edilməməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:
    <5 yaş 20-43 μg/dL
    6-12 yaş 26-49 μg/dL
    13-15 yaş 26-72 μg/dL
    >15 yaş 30-80 μg/dL

    İstifadəsi: Malabsorbsiya sindro­munun differensiasiyasında və A vitamininin səviyyəsinin qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur

VİGABATRİN

  • Sinonim: SabrilNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunə alınma qaydası: Xəstənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidirİş prinsipi: HPLCReferens: Terapevtik konsentrasiya: 2-40 μg/mLİstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

VİBRO KULTURASI

  • Sinonim: Vəba törədicisinin kul­tivasiyasıNümunə növü: Nəcis (nümunə 2 sa­at ərzində laboratoriyaya çatdırılmalı və ya xüsusi transport qidalı mü­hitinə alınmalıdır)Nümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühiti (Carry-blair)İş prinsipi: Kultuvasiyaİstifadəsi: Vibrio Cholera-nin izoliyasiyası

VDRL TESTİ

  • Sinonim: Vederal disease research lab testiNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 100 μLİş prinsipi: Flokulyasiyaİstifadəsi: Sifilisin diaqnozunda istifadə olunan qeyri-spesifik testdir. Erkən və gec dövr sifilis lez­yonlarında tapılmır, eyni zamanda latent subklinik sifilisin diaqnos­tikasında da istifadə olunur. Qeyri-spesifik testlərdə alınan pozitiv nəticələr spesifik üsullarla dəqiq­ləşdirilməlidir. Həmçinin epide­mio­loji araşdırmalar üçün əlverişli testdir

VAZOPRESSİN (ANTİDİURETİK HORMON)

  • Sinonim: ADH; Vazoperssin; Argi­nin vazopressin hormon; AVPNümunə növü: EDTA-lı PlazmaNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunənin alınma qaydası: Nü­mu­­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­­lizə uğramadan soyuq şəraitdə tə­cili ayrılmalı və soyuq şəraitdə gön­dərilməlidirXəstənin hazırlanması: Plazmadakı ADH səviyyəsinə təsir edən bir çox fak­­tor var. Ayaq üstə durmaq, ağrı, sters, gimnastika, plazma osmol­yar­lı­ğının (osmolalite) artması və qanın həc­minin, yaxud, arterial təzyiqin azal­ması və gecələr ADH ifrazı artır, isti­ra­hət, hipoosmolyarlıq, qanın həc­­minin art­ması və hipertenziya zamanıisə aza­lır. Həmçinin xlor­pro­pa­mid, tiazid, di­u­retk­lər və s. dər­manlar da ADH ifrazını artırırİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq və nümunənin tam qan olaraq göndərilməsiReferens: <8 pg/mLİstifadəsi: Ektopik ADH ifraz edən şiş­lər, kəskin intermittant porfiriya, Gu­illian-Barre sindromu, beyin şiş­ləri, vas­kulyar və infeksion beyin xəs­təlik­lə­ri, pnevmoniya, ağciyər və­rəmi, və­rəm meningiti və beyin mən­şəli şə­kər­siz diabet, psixogen poli­dipsiya və nef­rotik sindromda ADH səviyyəsi azalır. Mərkəzi və nefro­gen şəkərsiz diabet və ya psixogen polidipsiyanın diffe­ren­sial diaqnos­i­kası üçün ADH stimuli­yasiya testləri istifadə olunur

VARİCELLA ZOSTER ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG (VZV ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

  • Sinonim: Varicella zoster antici­simləri IgM və IgGNümunə növü:  Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ELA/ELFA/IFANümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiyaİstifadəsi: Kəskin və ya keçirilmiş infeksiyanın seroloji təyinində isti­fa­də olunur. Səpkilər əmələ gəldikdən 8-10 gün sonra IgM tapıla bilər və 18-19-cu günlərdə pik səviyyəyə çatır. IgG isə 13-14 gün sonra təyin oluna bilən səviyyəyə çatır və 30-60-cı günlərdə maksimum olur. İmmun sistemi zəifləmiş xəstələrdə VZV infeksiyaları ağır keçə bilər

VANİLMANDELİN TURŞUSU

  • Sinonim: VMA; 3-Metoksi-4-Hid­rok­simandelik turşuNümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidikNümunə qabı: Asetat turşusu üzətinə toplanaraq göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə toplanan sidiklərdə qəbul edilirNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: HPLCReferens:
    6-12 ay 0.50-2.00 mg/gün
    1-5 yaş 0.50-2.50 mg/gün
    6-12 yaş 0.75-3.00 mg/gün
    13-15 yaş 1.00-6.00 mg/gün
    >15 yaş 3.00-9.00 mg/gün

    İstifadəsi: Feoxromasitomanın diaq­nozu və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. Həmçinin neyro­blas­toma, qanqlioneyroma və karsinoid şişlərin qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur

VALPROY TURŞUSU

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLNümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidirİş prinsipi: FPIAReferens:
    Terapevtik konsentrasiya 50-100 μg/mL
    Toksiki konsentrasiya >100 μg/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin muşahidəsində  istifadə olunur

VALİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

VAGİNAL KULTURA

  • Sinonim: Servikovaginal kulturaNümunə növü:  Vaginal-servikal tamponNümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühitiİş prinsipi: Kultivasiyaİstifadəsi: Candida, Trichomonas, Neisseria gonorrhoeae, Gardnerella və digər bakterial törədicilərin izol­yasiyası

UROPORFİRİN (PORFİRİNLƏR)

  • Nümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə miqdarı: 10 mLTestin tərkibi: Uroporfirin I, III, koproporfirin I, III və digər porfirin izomerləriNümunənin alınma qaydası: Qa­ranlıq və soyuq şəraitdə toplanmalı, işıqdan qorunmaqla soyuq şəraitdə göndərilməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:
    Uropofinin I, III 25 mg/gün
    Koproporfirin I 25 mg/gün
    Koproporfirin III 75 mg/gün
    Total porfirinlər 150 mg/gün

    İstifadəsi: Porfiriyaların təyinində və tipinin müəyyənləşdirilməsində is­tifadə olunur. Xüsusilə dəri  foto­həssaslığı müşahidə olunan porfiri­yalarda sidik porfirinləri əhə­miy­yət­lidir. HPLC üsulu ilə sidikdəki bütün porfirin növləri və izomerləri kə­miyyətcə təyin oluna bilər. Həmçinin civə zəhərlənməsi, qaraciyər xəs­tə­liyi, kəskin miokard infarktı, he­mo­litik və pernisitoz anemiyalar, alko­qol mənşəli sirroz, idman, Hodgkin xəstəliyi, leykoz, triotoksikoz və vi­tamin çatış­mazlıqları kimi səbəb­lər­dən əmələ gələn qazanılmış por­fi­ri­yalardada sidikdə koproporfirinin səviyyəsi artır. Kəskin porfiriyaların qiymət­ləndirilməsində isə sidikdə ALA və porfobilinogen səviyyəsi is­tifadə olunmalıdır

UROPEPSİNOGEN

  • Nümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qoruyucuya ehtiyac yoxdurNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: Spektrofotometrik

UROGENİTAL MİCOPLAZMA KULTURASI VƏ ANTİBİYOTİK HƏSSASLIQ TESTİ

  • Nümunə növü: Servikal tampon, uretral tampon, ilk sidik, eakulyatNümunə qabı: Xüsusi transport qidalı mühitiİş prinsipi: KultuvasiyaNümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan transport qidalı mühitində gələn nümunələrİstifadəsi: Ureaplasma urealyticum  Mycoplasma hominis bakteri­ya­larının varlığının təyini ilə semik­vantitativ səviyyədə antibakterial həssaslıq testləri üçün istifadə olunur

URETRAL İFRAZAT KULTİVASİYASI

  • Sinonim: Ekülman kulturasıNümunə növü: Uretral ifrazatNümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühitiİş prinsipi: Kultuvasiyaİstifadəsi: Trichomonas və Neisse­ria gonorrhoae izolyasiyası

UREOPLASMA UREALYTICUM (UROGENİTAL MİCOPLAZMA KULTURASI VƏ ANTİBİYOTİK HƏSSASLIQ TESTİ)

  • Nümunə növü: Servikal tampon, uretral tampon, ilk sidik, eakulyatNümunə qabı: Xüsusi transport qidalı mühitiİş prinsipi: KultuvasiyaNümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan transport qidalı mühitində gələn nümunələrİstifadəsi: Ureaplasma urealyticum  Mycoplasma hominis bakteri­ya­larının varlığının təyini ilə semik­vantitativ səviyyədə antibakterial həssaslıq testləri üçün istifadə olunur

UREA NİTROGENİ (Sidik)

  • Nümunə növü:  24 saatlıq sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 10 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetikReferens: 12-20 g/günİstifadəsi: Böyrəyin funksional test­lərindən biridir. Yüksək zülallı qida­lanma, hipertiroidizim və əməliy­yat­dan sorakı dövrdə sidikdə BUN sə­viyyəsi artır. Az zülallı qidalanmada, hamiləlikdə, infantlar və uşaqlarda, akromeqaliya, qaraciyər xəstəlikləri, toksemiya və böyrək xəstəliklərində sidikdə BUN səviyyəsi azalır

UREA NİTROGENİ

  • Sinonim: BUNNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetikReferens:
    Göbək ciyəsi 21-40 mg/dL
    Prematüre 3-25 mg/dL
    <7 gün 4-12 mg/dL
    7 gün-6 ay 5-15 mg/dL
    7 ay-3 yaş 5-18 mg/dL
    4-15 yaş 5-25 mg/dL
    16-60 yaş 7-25 mg/dL
    >60 yaş 7-28 mg/dL

    İstifadəsi: Böyrəyin funksional test­lərindən biridir. Zülal mübadiləsinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Yaş və qida ilə qəbul olunan zülal miqdaı artıqca BUN səviyyəsi də artır. Böyrək perfuziyasının azal­dığı hallar, kəskin və xroniki böyrək xəstəlikləri, postrenal obstruksiya və yüksək zülallı qidalanma serumda BUN səviyyəsini artırır. Az zülallı qidalanma, hamiləliyin son mər­hələsi, infantilizm, akromeqaliya, ağır qaraciyər xəstəlikləri və celiac sprue zamanı isə serumda BUN səviyyəsi azalır

URAT (SİDİK TURŞUSU)

  • Sinonim: Urat; UANümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativReferens:
    1 həftə-5 yaş
    6-12 yaş
    13-15 yaş
    Kişi Qadın
    16-50 yaş 3.0-7.2 mg/dL 2.6-6.0 mg/dL
    51-60 yaş 3.5-7.2mg/dL 2.6-6.3 mg/dL
    >60 yaş 3.5-7.5mg/dL 2.6-6.5 mg/dL

    İstifadəsi: Podaqra və digər purin mübadiləsi pozğunluqlarının diaqnoz və müalicəsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Podaqra, böyrək çatış­mazlığı, leykoz, multiple myeloma, po­lisitemia, limfoma, hamiləlik tok­semiyası, psoriaz, polikistik böyrək xəstəliyi, purinlə zəngin qidalanma (qaraciyər, böyrək və s.)ağır idman­dan sonra qanda sidik turşusumiqdarı yüksəldiyi halda, Wilson xəstəliyi, Fanconi sindromu, ksanturiya və purinlə məhdud qidalanma zamanı  isə bu göstəricinin qanda səviyyəsi azalır

UNKONJUGE E3 (ESTRİOL)

  • Sinonim: E3 ; Unkonjuge E3 ; uE3Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: FIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: Nəticədə bildiriləcəkdirİstifadəsi: Fetoplasental dövrün qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Sərbəst E3 miqdarı ümumi E3-lə  mü­qa­yisədə daha spesifikdir. Nəticələr xəstədən asılı olaraq dəyişə bil­di­yindən bir neçə ardıcıl müayinə apa­rılmalıdır. Bundan başqa, səhərlər konsentrasiyası daha yüksək olur. Hamiləlik müddətində sərbəst Edaim yüksəlir, doğuşun başlaması ilə birlikdə daha kəskin yüksəlmə baş verir. Diabetli hamilələr, post-date hestasiya və bətndaxili inkişafın ge­dişinin qiymətləndirilməsində sər­bəst Eistifadə oluna bilər. Döldə mərkəzi sinir sisteminin malfor­ma­siyası, anadangəlmə qapaq xəstə­lik­ləri və ya Daun sindromunda se­rum­da sərbəst E3  səviyyəsində azal­ma müşahidə oluna bilər. Hami­lə­liyin 35-36-cı həftələrində dölün yaşının hesablanmasında da sərbəst Eisti­fadə oluna bilər. Həmçinin II tri­mes­terdə hCG və AFP ilə birgə istifadə olunaraq risk skrininqi aparıla bilər

TƏR TESTİ (XLOR (Tər))

  • Sinonim: Tər testi; İyontoferezNümunə növü: TərNümunə miqdarı: 200μLNümunənin alınma qaydası:  Nümunə laboratoriyada xüsusi qayda ilə alınırİş prinsipi: KondaktometrikReferens: <60 mEq/Lİstifadəsi: Mukovissidozun (kistik fib­­rozis) diaqnozunda istifadə olu­nur. Mukovissidozlu xəstələrdə tər ilə duz itkisi çox yüksəlir. İfraz nor­mal şəxslərə nisbətən 2.5 dəfə yük­səkdir və bu xəstəlik üçün pato­qno­mik hesab olunur. Xəstə infantlarda III-V həftədən sonra po­zitivləşir. Ad­renal çatışmazlıq, ma­lab­sorbsiya, mədəaltı vəz çatış­maz­lığı, hipo­ti­roidi­zim və bəzi böyrək xəstəlik­lə­rində də tərdəki Cl miqdarı yüksələ bilər

TƏK MUTASİYA ANALİZİ

  • Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLLazimi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, ailədə daha əvvəl aparılmış DNT analizlərinin nəticələriİş prinsipi: PCRNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınmasıReferens:
    N/N = Homoziqot normal
    MtN = Heteroziqot
    Mt/Mt = Homoziqot mutant

    İstifadəsi: İndeks faktın xəstəlik fe­notipini göstərməsinə səbəb olan mutasiyanın ailədə tapıldığı hallarda, digər ailə üzvlərində eyni muta­siyanın olması hallarında daşıyıcılıq diaqnozu qoyula bilər

TURŞU HEMOLİZ TESTİ (HAM TESTİ)

  • Sinonim: Turşu hemolizi testiNümunə növü: Xəstədən və eyni qan qruplu sağlam şəxsdən EDTA-lı tam qan və serum göndərilməlidirNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum) və bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)Nümunə miqdarı: 3 mL EDTA-lı tam qan və 3mL serumİş prinsipi: KvalitativReferens: Neqativİstifadəsi: Paroksizmal nokturnal (gecə) hemoqlobinuriyanın təyinində istifadə olunur

TUMOR ASSOCIATED GLYCOPROTEİN 72 (CA 72-4)

  • Sinonim: Xərçəng antigeni 72-4; TAG 72; Tumor associated glico­pro­tein 72Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <6.9 U/mLİstifadəsi:Qastrointestinal sistem, yumurtalıq və süd vəzi toxumasının ilkin adenokarsinomalarının təkrar­lan­ması və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Xüsusilə meta­statik mədə karsinomalarında CA72-4 səviyyəsi yüksəlir. Həmçinin bəzi xoşxassəli halarda da (pankreatit, qaraciyər sirrozu, ağciyər xəs­tə­lik­ləri, revmatoid xəstə­liklər, ginekoloji xəstəliklər, qastrointestinal sistem xəstəlikləri və s.) CA72-4 səviyyəsi arta bilər. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır

TUBERKULOZ MİNOR DƏRMAN DAVAMLILIQ TESTİ

  • Nümunə növü: Kulturada inkişaf etmiş M.Tuberculosis complex ştammıİş prinsipi: BACTECİstifadəsi: İzolyasiya edilən M.Tuberculosis bakteriyasının kapreomisin, ethionamin, ofloksasin, klofazemin, kanamisin, rifabutin və PAS-a qarşı həssaslığının təyinində istifadə olunur

TUBERKULOZ MAJOR DƏRMAN DAVAMLILIQ TESTİ

  • Nümunə növü: Kulturada inkişaf etmiş M.Tuberculosis complex ştammıİş prinsipi: BACTECİstifadəsi: İzolyasiya edilən M.Tu­ber­culosis bakteriyasının strep­to­mi­sin, rifampisin, pirazinamid, izo­nia­zid və etambutola qarşı həssaslığının təyinində istifadə olunur

TSH RESEPTOR ANTİCİSİMİ

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİşləmə zamanı: Çərşənbə axşamı, CüməNəticə vermə zamanı: Həmin gün saat 18.00İş prinsipi: Radio receptor assayNümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <10 U/Lİstifadəsi: Hipertiroidizm səbəbinin araşdırılmasında istifadə olunur. Xü­­su­silə Graves xəstəliyi ilə hiper­tiroidizmin differensasiyası və anti-tiroid dərman müalicəsinə cavabın qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur

TROMBOSİT ANTİCİSİMİ (ANTİ-TROMBOSİT ANTİCİSİMİ)

  • Sinonim: Trombosit anticisimi; An­ti-trombosit  anticisimiNümunə növü: EDTA-lı və ya sitratlı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya mavi (sitratlı) qapaqlı sınaq şüşə­siNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: Flow cytometryNümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanma, hemolizReferens:  Neqativİstifadəsi: İmmun trombosito­peni­ya­lar zamanı trombosit antisim­lərinin təyinində istifadə olunur

TSH (TİROİD-STİMULƏ EDİCİ HORMON)

  • Sinonim: TSh; s-TSH; TirotropinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Sutkalıq ritmi vardır. Saat 02.00-04.00 ara­sın­da maksimum, 17.00-18.00 arasında isə minimum səviyyədə olurİş prinsipi:ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 0.5-20.0 μIU-mL
    7 gün-1 yaş 0.5-10.0 μIU-mL
    2-12 yaş 0.5-6.5 μIU-mL
    13-15 yaş 0.5-5.5 μIU-mL
    >15 yaş 0.3-4.0 μIU-mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsi və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. Hipo­tiroidizim, Xaşimoto tiroiditi, ekto­pik TSH ifraz olunan hallar, yarım­kəskin tiroidit və tiroid hormon re­zis­tentliyində serumda TSH səviy­yə­si artır, hipotalamus və hipofiz mən­şəli hipotiroidizim və hiperti­ro­idi­zimdə isə TSH səviyyəsi azalır

TRP (BORUCUQ FOSFAT REABSORBSİYASI)

  • Sinonim: Tubulyar fosfat reabsorb­siyası, TRPNümunə növü:  Səhər 2-4 saatlıq  sidik və eyni zamanda alınan serumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum). Yığılan sidik so­yuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­dərilməlidirNümunə miqdarı: 500 μL serum və 10 mL sidikXəstənin hazırlanması: Xəstə müa­yinədən  əvvəlki 5 gün ərzində nor­mal kalsium və fosfor tərkibli pəhriz qəbul etməlidirİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: 78-91 %İstifadəsi: Paratiroid vəzi funksi­ya­larının qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Hipoparatiroidizm və psev­dohipoparatiroidizmdə TRP ar­tır, hiperparatiroidizmdə isə azalır. Hiperparatiroidizmi olan xəstələrin 25 %-də yalançı neqativ nəticə əldə oluna bilər.
    TRP %=100x(1– sidik fosforu x serum kreatinini / sidik kreatinini serum fosforu)

TROPONİN T

  • Sinonim: FnT; TropTNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <0.04 ng/mLİstifadəsi: Kəskin miokard in­fark­tının təyinində istifadə olunur. Həs­saslığı troponin I-ə nisbətən daha yüksəkdir. Kəskin miokard infark­tından 2-6 saat sonra yüksəlir və 24 saata pik səviyyəyə  çatır. Yüksəlmə 6 gün davam edə bilər. Sonra təx­minən 20 gün ərzində yüksək qalır. Kəskin miokard infarktı, qeyri stabil angina, PTCA və miokardit troponin T səviyyəsində yüksəlmyə səbəb ola bilər

TROPONİN I

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: MEIANümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <0.4 ng/mLİstifadəsi: Kəskin miokard infarktının təyinində istifadə olunur. Kəskin miokard infarktından 2-6 saat sonra kardiak troponin I yüksəlir və 15-20 saat sonra pik səviyyəyə çatır. Digər kardiak markerlərin (CK-MB, mioqlobin və s.) əksinə, günlərlə (təqribən 7 gün) yüksək qaır. Kəskin ürək çatışmazlığı, ürək travması, qeyri stabil angina və ürək əməliyyatından sonra da troponin I yüksələ bilər. Kəskin miokard infarktının diaqnozu üçün bir dəfə təyin etmək yetərsizdir, müayinə ardıcıl bir neçə dəfə təkrarlanmalıdır

TROMBOSİT SAYI

  • Sinonim: Platelet miqdarıNümunə növü: EDTA-lı tam qan və periferik yaxma preparatıNümunə qabı: Bənöbşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLİş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması) +mikroskopikReferens:
    3 yaş 130-400 K/mm3
    4-5 yaş 180-510 K/mm3
    6-12 yaş 160-510 K/mm3
    13-15 yaş 170-405 K/mm3
    15 yaş 130-400 K/mm3

    İstifadəsi: Laxtalanma sistemi və hemostaz pozğunluqlarının qiymət­ləndirilməısində istifadə olunur. Bədxassəli törəmələr, mielopro­li­ferativ xəstəliklər, splenektomiyadan sonrakı vəziyyət, revmatoid artrit, dəmir çatışmazlığı anemiyası və kəskin infeksiyalar zamanı trom­bositlərin miqdarı artır, idiopatik trombositopenik purpura (ITP), leykozlar, aplastik və pernisitoz anemiya, hipersplenizm, trombotik trombositopenik purpura, massiv qan transfuziyaları, bəzi infeksiyalar və sümük iliyi fəaliyyətinin zəifləməsi ilə trombosit sayı azalır

TROMBOSİT ANTİCİSİMİ (ANTİ-TROMBOSİT ANTİCİSİMİ)

  • Sinonim: Trombosit anticisimi; An­ti-trombosit  anticisimiNümunə növü: EDTA-lı və ya sitratlı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya mavi (sitratlı) qapaqlı sınaq şüşə­siNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: Flow cytometryNümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanma, hemolizReferens:  Neqativİstifadəsi: İmmun trombosito­peni­ya­lar zamanı trombosit antisim­lərinin təyinində istifadə olunur

TROMBİN ZAMANI

  • Sinonim: Trombin laxtalanma zamanıNümunə növü:  Sitratlı plazmaNümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidirİş prinsipi: KoaqulometrikNümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələrReferens: 14-18 saniyəİstifadəsi: Hipofibrinogenemiya və heparinə bənzər antikoaqul­yant­ların varlığının təyinində, streptokinaza ilə müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

TRİXLOROETANOL

  • Sinonim: TCENümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <30 mg/Lİstifadəsi: Trixloretilen ilə işləyən şəxslərin bu maddənin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

TRİXLOROASETAT TURŞUSU

  • Sinonim: TCANümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <50 μmol/Lİstifadəsi: Trixloretilen ilə işləyən şəxslərin bu maddənin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

TRİQLİSERİD

  • Sinonim: TGNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 12  saatlıq səhər aclığı lazımdırİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <5 yaş 30-100 mg/dL 35-110 mg/dL
    6-15 yaş 30-125 mg/dL 35-130 mg/dL
    16-50 yaş 50-150 mg/dL 50-150 mg/dL
    >50 yaş 55-150 mg/dL 55-150 mg/dL

    İstifadəsi: Hiperlipidemiyanın qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Böyüklərdə 150 mg/dL-dən aşağı nor­mal, 150-199 mg/dL sərhəddə yüksək, 200-499 mg/dL yüksək və 499 mg/dL-dən yuxarı isə çox yüksək qiymətləndirilir

TRİPTOMİN (SEROTONİN)

  • Sinonim:5-OH triptaminNümunə növü: SerumNümunə< qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLXəstənin hazırlanması: Serotonin tərkilbi qoz, banan, badımcan, po­midor, fındıq, fıstıq, avokado və s. bəzi meyvə və tərəvəzlər son 72 saat ərzində yeyilməməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:
    Serum >15 yaş 50-230 ng/mL

    İstifadəsi: Karsinoid şişlərin di­aq­noz və müalicəsinin  müşahidəsində istifadə olunur. Karsinoid sindrom, miqren, şizofreniya, esensial hiper­ten­ziya, Huntington xəstəliyi və Duchenne əzələ distrofiyasında se­rumda serotonin miqdarıartır. Dum­ping sindromu, kəskin bağırsaq obstruksiyası, kistik fibrozis və kəs­kin miokard infarktında da se­rotonin səviyyəsində yüngül yüksəlmə ola bilər. Litium, MAO inhibitorları, me­tildopa, morfin və rezerpin isti­fadəsi serotonin səviyyəsinə tesir edə bilər

TRİPTOFAN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

TRİPSİN (NƏCİSDƏ TRİPSİN)

  • Nümunə növü: Təzə götürülmüş nəcisNümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qabİstifadəsi: Mukovissidozun (Kistik fibrozis) diaqnozunda istifadə olu­nun skrininq tetlərdən biridir. Nə­cisdəki tripsin miqdarı malab­sorb­siyada artır, mədəaltı vəz funksi­yasının itirilməsi və mukovissidoz zamanı azalır. 4 yaşından böyük uşaqlarda miqdarı aşağı olur

TRİPLE TEST (ÜÇLÜ SKRİNİNQ TESTİ)

  • Sinonim: Triple testNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLTestin tərkibi: AFP, hCG, uE3 tə­yini və kantitativ risk müəyyən etməNümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hamiləliyin 14-24 cü həftə­lərində alınmalıdır. Üçlü skrininq tes­tindəki risk hesablanmalarında is­ti­fadə olunacaq məlumatların doğ­ru­luğu çox əhəmiyyətlidir. Risk hesab­laması üçün lazım olam məlumatlar aşağıdakılardır:
    • Doğum tarixi,
    • Hamilə qaldığı vaxtdakı çəkisi,
    • Son menstruasiya tarixi,
    • Ən son olunan USM-in tarixi,
    • Ən son olunan USM-ə görə ha­miləliyin həftəsi (CRL-yə görə ),
    • Ən son olunan USM-də ölçülən NT,
    • Döl sayı,
    • İnsulin istifadə olunan şəkərli diabetin olması,
    • Ailədə NTD anamnezi
    • Xəstənin və həkiminin adı və te­lefon nömrəsi

    İş prinsipi: MEIA + FIA

    Nümunədən imtina səbəbləri: Göstərilmiş hamiləlik həftələrinin xaricindəki və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmış nümunələr

    Referens: NTD üçün 1/1000, Tri­somiya 21 üçün 1/270 və Trisomiya 18 üçün 1/100-dən yüksək nəticələr riskli kimi qəbul edilir

    İstifadəsi: Döldəki nevroloji de­fekt­lər, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün prenatal skrininq testdir. Döl­dəki nevroloji defektlər üçün AFP, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün AFP, uE3 və hCG-nin hamiləlik həftəsinə görə nəticələri, ananın yaşı ilə kombinasiya edilərək kəmiyyətcə risk təyini aparıla bilər. Bunun skri­ninq test olduğu unudulma­malıdır. Normal nəticələr dölün hər hansı de­fekt daşımadığı mənasına gəlmədiyi kimi, anormal nəticələrin də də­qiq­ləşdirilməsi üçün genetik müa­yi­nələrə ehtiyac vardır. Müayinə üçün 16-18-ci hamiləlik həftəsi idealdır, lakin 14-24-cü həftələrdə müayinə aparıla bilər

TRİLEPTAL (OXCARBAZEPİNE)

  • Sinonim:TrileptalNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:500 μLNümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­paratının vaxtı və dozası bildiril­məlidirİş prinsipi: HPLCReferens:Terapevtik konsantrasiya: 15-35 μg/ mLİstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

TRİCHOMONAS KULTURASI

  • Nümunə növü: Sidik, üretral və ya servikal kanaldan alınmış tampon materialıNümunə qabı: Steril sınaq şüşəsiİş prinsipi: Kultivasiyaİstifadəsi: Trichomonas vaginalis-in kultivasiya ilə təyinində istifadə olu­nur. Dəqiqliyi birbaşa mikro­skopik müayinə ilə müqayisədə daha yük­səkdir

TRİASİLQLİSEROL ASİLHİDROLAZA (LİPAZA)

  • Sinonim:Triasilqliserol asilhidrolazaNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: KolorimetrikReferens:
    <12 yaş <60 U/L
    >12 yaş 13-60 U/L

    İstifadəsi: Mədəaltı vəzin funksional testlərindəndir. Pankreatitlər, öd kisəsi koliti, boğulmuş və ya infarkta uğramış bağırsaq, mədəaltı vəzin kistaları və ya psevdokistləri və peri­tonitlər zamanı serumda lipazanın səviyyəsi artır. Kəskin pankreatitdə serumda lipazanın aktivliyi, ami­lazadan daha uzun müddət yüksək qalır. Həmçinin kəskin pankreatit üçün lipazanın həssaslığı və spe­sifikliyi amilazadan daha yüksəkdir. Pankreatitlərdə assit mayesindəki lipaza da yüksələ bilər. Ağciyər şiş­ləri ilə əlaqədar olaraq əmələ gələn plevral transsudatlarda da nadir hallarda lipaza səviyyəsi artır. ERCP, oddi sfinktorunda spazma səbəb olan narkotik analgetiklər və heparin də serumda lipaza səviy­yəsinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər

TREPONEMA PALLİDUM HEMAGLUTİNASİYA TESTİ (TPİHA)

  • Sinonim: TPHA; Treponema pa­llidum hemaqqlütinasiya testiNümunə növü: Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Qeyri düz (dolayı) he­maqqlütinasiyaİstifadəsi: Sifilisin seroloji müayi­nəsində təsdiqedici test kimi istifadə olunur. Müalicənin müşahidəsində əhəmiyyəti yoxdur

TREONIN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

TRANSHYRETIN (PREALBUMİN)

  • Sinonim: Transthyretin; PANümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: NefelometrikReferens: 17-42 mg/dLİstifadəsi: Qidalanmanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Xü­su­silə yenidoğulmuş infantlar və pa­renteral qidalanma müalicəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur. Həm­çi­nin neqativ kəskin faza reak­tant­la­rından biridir. Oral kontraseptiv, korti­kosteroid, ana­bo­lik steroid istifadəsi və Hodgkin xəstəliyində prealbumin səviyyəsi artır, malnutrisiya, iltihab, bəd xassəli törəmələr, xroniki xəstəliklər, sirroz və zülal itkisi olan hallarda isə azalır

TRANSFERRİN

  • Sinonim: Siderofilin; TfNümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 300 μLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: NefelometrikReferens:
    Serum <6 ay 130-275 mg/dL
    >6 ay 200-360 mg/dL

    İstifadəsi: Plazmada dəmir trans­portunu təmin edən major zülaldır. Də­mir çatışmazlığı anemiyası, hami­ləlik, esterogen istifadəsi və hər növ kəskin iltihabi hallarda serum trans­ferrin səviyyəsi artır, irsi atrans­fer­rinemiya, xroniki iltihabi xəstəliklər, bədxassəli törəmələr, hepatosellular xəstəliklər, malnutirasiya və nefrotik sindromda isə transferrinin səviyyəsi azalır

TPO ANTİCİSİMLƏRİ (TİROİD PEROKSİDAZA ANTİCİSİMLƏRİ)

  • Sinonim: TPO anticisimləri; Anti-TpoNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <60 U/mLİstifadəsi: Autoimmun tiroid xəstə­liklərinin (Xaşimoto tiroiditi, idio­pa­tik miksödem, Graves xəstəliyi və s.) təyinində istifadə olunur. Auto­im­mun tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə, TPO konsentrasiyası xəstəliyin şid­dəti ilə düz mütənasibdir. Həmçinin digər bəzi autoimmun xəstəliklər za­manı da (Addison xəstəliyi, perni­sitoz  anemiya, I tip şəkərli diabet və s.) pozitiv nəticələr əldə oluna bilər

TPIHA

  • Sinonim: TPHA; Treponema pa­llidum hemaqqlütinasiya testiNümunə növü: Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Qeyri düz (dolayı) he­maqqlütinasiyaİstifadəsi: Sifilisin seroloji müayi­nəsində təsdiqedici test kimi istifadə olunur. Müalicənin müşahidəsində əhəmiyyəti yoxdur

TP (TOTAL PROTEİN)

  • Sinonim: TP, ümumi zülalNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLNümunənin alınma qaydası: Turnanın uzun müddət qalması ilə əlaqədar meydana çıxan venoz staz nəticəsində və ayaq üstə dayanarkən serumda total protein səviyyəsi yüksəlir. Hamiləliyin son trimesteri və uzunmüddətli yataq istirahəti isə total protein səviyyəsinin azalmasına səbəb olurİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Göbək ciyəsi 4.8-8.0 g/dL
    Yenidoğulan 3.6-6.0 g/dL
    <7 gün 4.6-7.0 g/dL
    7 gün-3 ay 4.4-7.6 g/dL
    4-6 ay 4.4-7.0 g/dL
    7-12 ay 5.1-7.3 g/dL
    1-3 yaş 5.1-7.5 g/dL
    4-15 yaş 6.0-8.0 g/dL
    16-60 yaş 6.2-8.3 g/dL
    >60 yaş 6.0-8.1 g/dL

    İstifadəsi: Qidalanmanın qiymətlən­diril­məsində, böyrək və qaraciyər xəs­təliklərinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Hiperimmunqlo­buline­miya, poliklonal və ya monoklonal qammopatiyalar və hədsiz dehid­ra­ta­siya zamanı serumda protein səviy­yəsi artır, protein itkisi olan qastro­enteropatiyalar, yanıqlar, nefrotik sindrom, xroniki qaraciyər xəstə­likləri, malabsorbsiya, malnutirasiya və aqammaqlo­bulinemiyalarda isə protein səviyyəsi azalır

TOXUMA TRANSQLÜTAMİNAZA ANTİCİSİMİ IgA

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: EIAReferens: Neqativİstifadəsi: Seliakiya xəstəliyi və dermatitis herpetiformis kimi qlüten enteropatiyalarının təyinində istifadə olunur. Bu xəstəliklər üçün testin spesifikliyi çox yüksəkdir. IgA quruluşlu bu anticisimlər dermatitis herpetiformis-də 70 %, celiac sprue-də isə təxminən 100 % nisbətində tapılır. Həmçinin pəhriz müalicəsinin müşahidəsində də istifadə olunur. Neqativ nəticələrdə isə IgA çatış­mazlığı ehtimalına diqqət yetirmək la­zımdır. Testin nəticələri klinik əlamətlər ilə birlikdə qiymətlən­dirilməlidir

TOTAL XOLESTEROL (XOLESTEROL (Total))

  • Sinonim: Total xolesterolNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250μLXəstənin hazırlanması: Payız və qış aylarında serumda ümumi xolesto­rolun səviyyəsi daha yüksək olur. Həmçinin qan alma vəziyyəti, ən son qəbul edilən qida, emosioanal stress və menstural sikl də ümumi xoles­terol miqdarına təsir edirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ.Referens:
    Göbək ciyəsi qanı kanı 45-100 mg/dL
    <3 ay 50-135 mg/dL
    4-6 ay 60-145 mg/dL
    7-12 ay 60-160 mg/dL
    1-5 yaş 70-175 mg/dL
    6-15 yaş 110-200 mg/dL
    16-50 yaş 125-200 mg/dL
    51-60 yaş 135-200 mg/dL
    >60 yaş 140-200 mg/dL

    İstifadəsi: Hipolipidemiya və hiper­lipidemiyanın diaqnozunda isti­fadə olu­nur. Xolesterol səviyyəsinin bö­yük­lərdə 200 mg/dL, uşaqlarda isə 170 mg/dL-dən az olmalıdır. Bö­yük­lərdə 200-239 mg/dL “sərhədə yaxın yüksək”, >239 mg/dL isə “yüksək” kimi qiymətləndirilməlidir. Boy və çəki ölçülərinin də verilməsi lazım gəldikdə, bədən kütlə indeksi (body mass index) hesablanılaraq verilir.

TOTAL TURŞU FOSFATAZA

  • Sinonim: TAF; TAPNümunə növü: Serum (1 mL seruma 20 mL 10%-li asetat turşusu əlavə edilərək nümunə asidifikasiya edildikdən sonra göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <1 yaş 1.50-13.00 U/L 1.00-11.00 U/L
    2-5 yaş 0.75-10.00 U/L 0.75-8.50 U/L
    >5 yaş 0.50-6.50 U/L 0.50-5.50 U/L

    İstifadəsi: Prostat xəstəliklərinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Prostatdan başqa bəzi toxu­ma­larda da (qaraciyər, dalaq, eritro­sit­lər, trombositlər və sümük iliyi) turş fosfatazaya rast gəlinir. Bu orqan­lardakı bəzi xəstəliklərin də total turş fosfataza səviyyəsində yüksəlməyə səbəb ola biləcəyini unutmaq olmaz

TOTAL TRİYODOTİRONİN (TOTAL T3)

  • Sinonim: Total triiodothyronine; TT3Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <1 yaş 0.79-2.60 ng/mL
    2-12 yaş 0.79-2.80 ng/mL
    13-15 yaş 0.70-2.40 ng/mL
    >15 yaş 0.60-1.95 ng/mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Belə ki, TT3 hipertiroidizm za­manı artır, hipotiroidizmdə isə azalır. Xroniki xəstəliyi olan və ya uzun müddət xəstəxanada yatmış xəstələr eutiroid olsalar belə TT3 səviyyəsi aşağı ola bilər. Həmçinin TBG-nin atrmasına səbəb olan hallarda (oral kontraseptiv istifadəsi, hamiləlik və s.) serum TT3 səviyyəsi yüksələ bildiyi halda, TBG-nin azaldığı hallarda (genetik TBG çatışmazlığı, nefrotik sindrom və s.) aşağı enə bilər. T3 autoanticisimlərinin olduğu haıllarda isə TT3  yüksək, TT4 nor­mal təyin oluna bilər

TOTAL TİROKSİN (TOTAL T4)

  • Sinonim: Total tiroksin; TT4Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Yenidoğulmuş 7.40-13.00 μg/dL
    <7 gün 11.80-22.60 μg/dL
    7gün-1 yaş 7.80-17.85 μg/dL
    2-12 yaş 7.00-15.50 μg/dL
    13-15 yaş 5.85-14.00 μg/dL
    >15 yaş 5.00-11.50 μg/dL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Belə ki, TT3 hipertiroidizm za­manı artır, hipotiroidizmdə isə azalır. Tiroksin əvəzedici müalicə alan şəxs­lərdə TT4 yüksək ola bilər. Həm­çinin TBG-nin atrmasına səbəb olan hallarda (oral kontraseptiv istifadəsi, hamiləlik və s) serum TT4 səviyyəsi yüksələ bildiyi halda, TBG-nin azal­dığı hallarda (genetik TBG çatış­mazlığı, nefrotik sindrom və s.) TT4 səviyyəsi enə bilər. T4  autoan­tici­simlərinin olduğu haıllarda isə TT4  yüksək, TT3 normal təyin oluna bilər

TOTAL T4

  • Sinonim: Total tiroksin; TT4Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Yenidoğulmuş 7.40-13.00 μg/dL
    <7 gün 11.80-22.60 μg/dL
    7gün-1 yaş 7.80-17.85 μg/dL
    2-12 yaş 7.00-15.50 μg/dL
    13-15 yaş 5.85-14.00 μg/dL
    >15 yaş 5.00-11.50 μg/dL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Belə ki, TT3 hipertiroidizm za­manı artır, hipotiroidizmdə isə azalır. Tiroksin əvəzedici müalicə alan şəxs­lərdə TT4 yüksək ola bilər. Həm­çinin TBG-nin atrmasına səbəb olan hallarda (oral kontraseptiv istifadəsi, hamiləlik və s) serum TT4 səviyyəsi yüksələ bildiyi halda, TBG-nin azal­dığı hallarda (genetik TBG çatış­mazlığı, nefrotik sindrom və s.) TT4 səviyyəsi enə bilər. T4  autoan­tici­simlərinin olduğu haıllarda isə TT4  yüksək, TT3 normal təyin oluna bilər

TOTAL T3

  • Sinonim: Total triiodothyronine; TT3Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <1 yaş 0.79-2.60 ng/mL
    2-12 yaş 0.79-2.80 ng/mL
    13-15 yaş 0.70-2.40 ng/mL
    >15 yaş 0.60-1.95 ng/mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Belə ki, TT3 hipertiroidizm za­manı artır, hipotiroidizmdə isə azalır. Xroniki xəstəliyi olan və ya uzun müddət xəstəxanada yatmış xəstələr eutiroid olsalar belə TT3 səviyyəsi aşağı ola bilər. Həmçinin TBG-nin atrmasına səbəb olan hallarda (oral kontraseptiv istifadəsi, hamiləlik və s.) serum TT3 səviyyəsi yüksələ bildiyi halda, TBG-nin azaldığı hallarda (genetik TBG çatışmazlığı, nefrotik sindrom və s.) aşağı enə bilər. T3 autoanticisimlərinin olduğu haıllarda isə TT3  yüksək, TT4 nor­mal təyin oluna bilər

TOTAL PROTEİN (Sidik)

  • Sinonim: Hər günNümunə növü: 1 mLNümunə miqdarı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <0.14 g/Lİstifadəsi: Böyrək funksiyalarının müşahidəsində istifadə olunur. Qlo­merulyar və tubulyar zədələnmələr və hədsiz sintezlə əlaqəli (məs. qam­mopatiyalar) proteinuriya baş verə bilər. Nefrotik sindrom, diabetik nef­ropatiya, multiple myeloma, mo­noklonal qammopatiyalar, böyrək bo­rucuqlarının funksional pozğun­luqları və sidik yolları infeksiyaları, həmçinin bədxassəli törəmələr si­dik­lə ifraz olunan total protein miqda­rının artmasına səbəb olur. Bundan başqa, idman hərəkətləri, hərarət və hamiləlik müvəqqəti, menstrual qanaxma, prostat mayeləri, eakulyat və qələvi xassəli sidik yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

TOTAL PROTEİN (BOM)

  • Nümunə növü: BOMNümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: SpektrofotometrikNümunədən imtina səbəbləri: BOM-un hemorragik olmasıReferens:
    Yenidoğulmuş 15-130 mg/dL
    <7 gün 20-120 mg/dL
    7 gün-1 ay 20-80 mg/dL
    >1 ay 15-45 mg/dL

    İstifadəsi: MSS xəstəliklərinin qiy­mət­ləmndirilməsində istifadə olunur. Menengit və ensefalomielit kimi qan-beyin baryerinin pozulduğu hal­larda BOM-da total protein səviyyəsi artır

TOTAL PROTEİN

  • Sinonim: TP, ümumi zülalNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLNümunənin alınma qaydası: Turnanın uzun müddət qalması ilə əlaqədar meydana çıxan venoz staz nəticəsində və ayaq üstə dayanarkən serumda total protein səviyyəsi yüksəlir. Hamiləliyin son trimesteri və uzunmüddətli yataq istirahəti isə total protein səviyyəsinin azalmasına səbəb olurİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Göbək ciyəsi 4.8-8.0 g/dL
    Yenidoğulan 3.6-6.0 g/dL
    <7 gün 4.6-7.0 g/dL
    7 gün-3 ay 4.4-7.6 g/dL
    4-6 ay 4.4-7.0 g/dL
    7-12 ay 5.1-7.3 g/dL
    1-3 yaş 5.1-7.5 g/dL
    4-15 yaş 6.0-8.0 g/dL
    16-60 yaş 6.2-8.3 g/dL
    >60 yaş 6.0-8.1 g/dL

    İstifadəsi: Qidalanmanın qiymətlən­diril­məsində, böyrək və qaraciyər xəs­təliklərinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Hiperimmunqlo­buline­miya, poliklonal və ya monoklonal qammopatiyalar və hədsiz dehid­ra­ta­siya zamanı serumda protein səviy­yəsi artır, protein itkisi olan qastro­enteropatiyalar, yanıqlar, nefrotik sindrom, xroniki qaraciyər xəstə­likləri, malabsorbsiya, malnutirasiya və aqammaqlo­bulinemiyalarda isə protein səviyyəsi azalır

TOTAL KREATİN KİNAZA (KREATİN KİNAZA)

  • Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinazaNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netikNümunədən imtina səbəbləri: He­molizReferens:
    <7 gün 22-500 IU/L
    7 gün-1ay 22-240 IU/L
    <1 ay 22-220 IU/L

    İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

TOTAL HEGSOZAMİNİDAZA (N-ASETİL-QLUKOZAMİNİDAZA)

  • Sinonim: NAG; Total heksoza­mi­nidaza; β-N-asetil- heksozaminidazaNümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: 1.5-6.1 U/Lİstifadəsi: Böyrək xəstəliklərinin diaqnostikasında istifadə olunur. Böy­rək zədələnməsi olan hallarda si­dikdə NAG səviyyəsi artır. Nefro­toksik dər­manlarla əlaqədar olaraq əmələ gələn böyrək zədələn­mə­lə­rin­də sidikdə NAG səviyyəsi, serum­dakı kreatinin səviyyəsindən daha tez yüksəlir. Böyrək transplan­ta­si­yaların­dan sonra orqan rəddinin er­kən diaqnozunda da NAG çox dəyərlidir

TOPİRAMAT

  • Sinonim: TopomaxNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLİş prinsipi: FPIAReferens: 5-20 μg/mL (Çoxsaylı dər­man istifadəsində topiramat sə­viy­yəsi üçün hədəf dəyər 5-20 μg/mL göstərilir. Dərmən səviyyəsi qiymətlən­dirilərkən yanaşı istifadə olu­nan digər dərmanlar, yaş və böy­rək funksiyaları da nəzərə alın­malıdır)İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

TOKSOPLAZMA PZR

  • Nümunə növü: Amnion mayesi və ya BOMNümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra soyuq şə­raitdə saxlanılmalı və laboratoriyaya çatdırılmalıdırİş prinsipi: PZR/DNT hibridizasiyaNümunədən imtina səbəbləri: He­molizə uğramış və ya sentrifuqadan keçirilmiş nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılmasıReferens: Neqativİstifadəsi: Toxoplasma gondii ibti­dailərinə aid B1 geninin PZR ilə tə­yini prenatal toksoplazma infek­si­yasının diaqnozuna kömək edir. İmmun çatışmazlığı olan xəstələrdə (QİÇS və s.) də bu üsul istifadə oluna bilər

TOKSOPLAZMA IgG AVİDLİK TESTİ

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: ELFANümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiyaİstifadəsi: Hamiləlik zamanı keçi­ri­lən birincili infeksiya bətndaxili tok­soplazmoza səbəb ola bilər. Avidlik testi ilə infeksiyanın 4 aydan daha əv­vəl başladığını təyin etmək müm­kün olduğundan infeksiyanın baş­lanğıc tarixi haqqında məlumat əldə edilir

TOKSOPLAZMA ANTİCİSİMLƏRİ, TOTAL ANTİCİSİM

  • Nümunə növü: Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: IFANümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiyaİstifadəsi: Toksoplazma infeksiya­sının təyini və mərhələsinin aşkar­lanmasında istifadə olunur

TOKSOPLAZMA ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: ELFANümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiyaİstifadəsi: Toksoplazma infeksi­ya­sının təyinində və mərhələsinin aşkar olunmasında istifadə olunur. Kon­ge­nital (bətndaxili) infeksiya riskinin araşdırılmasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hamiləlik zamanı və ya ha­miləlikdən qısa müddət əvvəl ke­çirilmiş toksoplazma infeksiyaları döldə bətndaxili anomaliyalara səbəb ola bilir. İnfeksiyadan sonra IgM bir il və ya daha uzun müddət pozitiv qala bilər

TOKOFEROL (VİTAMİN E)

  • Sinonim: ά-Tokoferol; ά-T; Alfa-tokoferolNümunə növü: Serum (işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLİş prinsipi: HPLCReferens:
    <1 yaş 0.25-0.37 mg/dL
    2-12 yaş 0.30-0.90 mg/dL
    13-15 yaş 0.60-1.00 mg/dL
    >15 yaş 0.50-1.80 mg/dL

    İstifadəsi: E vitamini, lipid mem­branlarındakı doymamış yağ tur­şu­ları üçün antioksidantdır. Malab­sorbsiya, vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlar və abettalipoproteinemiyada vitamin E səviyyəsi az olur. Həd­dindən artıq E vitamini artıqlığı isə adətən hiperlipidemiya ilə əlaqəli olur. Yağda həll olan vitamin oldu­ğundan serumdakı lipid səviyyəsinin təsirinə məruz qalır. Buna görə də vitamin E/lipid nisbəti serum vitamin E  səviyyəsinin qiymətlən­diril­mə­sin­də daha yaxşı göstəricidir.
    Vitamin E/ümumi xolles­terol+triq­liserid=1.4-5.7
    Vitamin E/ümumi lipid
    >0.6 (uşaqlar)
    >0.8(böyüklər) olmalıdır

TnT (TROPONİN T)

  • Sinonim: FnT; TropTNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <0.04 ng/mLİstifadəsi: Kəskin miokard in­fark­tının təyinində istifadə olunur. Həs­saslığı troponin I-ə nisbətən daha yüksəkdir. Kəskin miokard infark­tından 2-6 saat sonra yüksəlir və 24 saata pik səviyyəyə  çatır. Yüksəlmə 6 gün davam edə bilər. Sonra təx­minən 20 gün ərzində yüksək qalır. Kəskin miokard infarktı, qeyri stabil angina, PTCA və miokardit troponin T səviyyəsində yüksəlmyə səbəb ola bilər

Tnl (TROPONİN I)

  • Sinonim: FnI; TropINümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: MEIANümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <0.4 ng/mLİstifadəsi: Kəskin miokard infarktının təyinində istifadə olunur. Kəskin miokard infarktından 2-6 saat sonra kardiak troponin I yüksəlir və 15-20 saat sonra pik səviyyəyə çatır. Digər kardiak markerlərin (CK-MB, mioqlobin və s.) əksinə, günlərlə (təqribən 7 gün) yüksək qaır. Kəskin ürək çatışmazlığı, ürək travması, qeyri stabil angina və ürək əməliyyatından sonra da troponin I yüksələ bilər. Kəskin miokard infarktının diaqnozu üçün bir dəfə təyin etmək yetərsizdir, müayinə ardıcıl bir neçə dəfə təkrarlanmalıdır

TİROZİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

TİROTROPİN (TİROİD-STİMULƏ EDİCİ HORMON)

  • Sinonim: TSh; s-TSH; TirotropinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Sutkalıq ritmi vardır. Saat 02.00-04.00 ara­sın­da maksimum, 17.00-18.00 arasında isə minimum səviyyədə olurİş prinsipi:ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 0.5-20.0 μIU-mL
    7 gün-1 yaş 0.5-10.0 μIU-mL
    2-12 yaş 0.5-6.5 μIU-mL
    13-15 yaş 0.5-5.5 μIU-mL
    >15 yaş 0.3-4.0 μIU-mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsi və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. Hipo­tiroidizim, Xaşimoto tiroiditi, ekto­pik TSH ifraz olunan hallar, yarım­kəskin tiroidit və tiroid hormon re­zis­tentliyində serumda TSH səviy­yə­si artır, hipotalamus və hipofiz mən­şəli hipotiroidizim və hiperti­ro­idi­zimdə isə TSH səviyyəsi azalır

TİROQLOBULİN ANTİCİSİMLƏRİ (ANTİ-TİROQLOBULİN)

  • Sinonim: Tiroqlobulin anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıqReferens:  <60 U/mLİstifadəsi: Qalxanabənzər vəzin au­to­immun xəstəliklərinin qiymət­ləndi­rilməsində istifadə olunur. TPO anti­cisimləri ilə müqayisədə əhə­miyyəti azdır. Hashimito ti­roiditi, Graves xəs­təliyi, qalxa­na­bənzər vəz karsino­maları, idiopatik miksedema, per­nisioz anemiya, SLE və de-Quervain yarımkəskin ti­roiditində anti-tiro­qlobulin an­ti­cism­lərinin miqdarı ar­tır. Normal poulyasiyanın 10%-də az mirdarda yüksək ola bilər. Həmçinin ti­ro­qlobulin səviyyəsi aşağı olan xəs­tələrdə də anti-tiroqlobulin sə­viy­yə­­si­nə baxılmalıdır. Tiro­qlo­bulin anti­ci­simlərinin olması, ti­roqlo­bu­linin ölçülməsində in­ter­ferensiyaya (dəyi­şikliyə) səbəb ola bilər

TİMOTAKSİN (BETA-2 MİKROGLOBULİN)

  • Sinonim: β2M; TimotaksinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLNümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: 0.6-3.8 mg/Lİstifadəsi: İltihab, autoimmun xəs­tlə­­liklər, limfa vəzilərinin bədxassəli şişləri (Məs. multiple myleoma) və vi­rus infeksiyalarında serumda β2M səviyyəsi arta bilər. Xüsusilə, mul­tiple myelomada proqnostik əhə­miy­yətə malikdir. 4 mg/L-dən yüksək nəticələr mənfi proqnozu bildirir. Həmçinin tubulyar funksiya poz­ğunluğu olan xəstələrdə serumda β2M miqdarı azalır, sidikdə β2M miq­darı yüksək olur

TİROQLOBULİN

  • Sinonim: TgNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLNümunənin alınma qaydası: Qal­xa­nabənzər vəzin müayinəsindən sonra nümunə alınmamalıdırİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <85 ng/mLİstifadəsi: Qalxana bənzər vəzin xər­çəngi olan xəstələrin müşa­hi­dəsində istifadə olunur. Follikulyar və papilyar tiroid karsinomaları, hipertiroidizim və yarımkəskin tiro­iditdə tiroqlobulin səviyyəsi artır. Bu xəstələrdə müalicə ilə tiroqlobulin səviyyəsi azaldığı halda, metastazın baş verməsi ilə yenidən yüksəlir

TİROKSİN-BİRLƏŞDİRİCİ QLOBULİN

  • Sinonim: TBGNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Yenidoğulmuş 36-96 μg/mL
    <1 ay 36-66 μg/mL
    2-12 ay 31-56 μg/mL
    1-5 yaş 29-54 μg/mL
    6-12 yaş 25-50 μg/mL
    13-15 yaş 21-46 μg/mL
    >15 yaş 15-34 μg/mL
    Hamiləlik 21-70 μg/mL

    İstifadəsi: T3 və T4 hormonlərının plazmada birləşdiyi daşıyıcı zülaldır. Əsasən TSH səviyyəsi ilə uyğun olmayan TT3 və TT4 səviyyələrinin, TT4 və FT4 səviyyələri arasındakı uyğunsuzluq hallarının, həddindən çox artmış və ya azalmış TT4 səviy­yələrinin və anadangəlmə TBG ça­tışmazlıqlarının qiymətləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. İnfeksion hepa­titlər, kəskin fasiləli porfiriya, ha­miəlik və hipotiroidizmdə TBG sə­viyyəsi artır, xroniki xəstəliklər, cərrahi stres və nefrotik sindromda isə TBG səviyyəsi azalır

TİROKALSİTONİN (KALSİTONİN)

  • Sinonim: Tirokalsitonin; hCTNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLNümunənin alınma qaydası: Tiroid müayinəsindən sonra nümunə alın­ma­malıdırXəstənin hazırlanması: Nümunənin bir gecəlik aclıqdan sonra alınması məsləhət görülürİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq (xüsusilə hemoliz yalançı yüksək nəticələrə səbəb olur)Referens: <30 pg/mLİstifadəsi: Medullyar tiroid karsino­ma­­larının diaqnoz və kalsium me­ta­bo­lizminin qiymətləındirilməsində isti­fa­də olunur. Bəzi ağciyər, süd vəzi və mə­dəaltı vəz xərçəngləri, Zollinger-Elli­son sindromu, per­nisioz anemiya, xroniki böyrək ça­tışmazlığı, psevdo­hi­popa­ratiroidizm, APUD hüceyrəli şiş­lər, karsinoid sindrom, alkoqol mən­şəli sirroz, ha­miləlik və xoşxassəli ağciyər xəs­təliklərində serumda kal­sitoninin səviyyəsi yüksəlir

TİROİD-STİMULƏ EDİCİ HORMON

  • Sinonim: TSh; s-TSH; TirotropinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Sutkalıq ritmi vardır. Saat 02.00-04.00 ara­sın­da maksimum, 17.00-18.00 arasında isə minimum səviyyədə olurİş prinsipi:ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 0.5-20.0 μIU-mL
    7 gün-1 yaş 0.5-10.0 μIU-mL
    2-12 yaş 0.5-6.5 μIU-mL
    13-15 yaş 0.5-5.5 μIU-mL
    >15 yaş 0.3-4.0 μIU-mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsi və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. Hipo­tiroidizim, Xaşimoto tiroiditi, ekto­pik TSH ifraz olunan hallar, yarım­kəskin tiroidit və tiroid hormon re­zis­tentliyində serumda TSH səviy­yə­si artır, hipotalamus və hipofiz mən­şəli hipotiroidizim və hiperti­ro­idi­zimdə isə TSH səviyyəsi azalır

TİROİD PEROKSİDAZA ANTİCİSİMLƏRİ

  • Sinonim: TPO anticisimləri; Anti-TpoNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <60 U/mLİstifadəsi: Autoimmun tiroid xəstə­liklərinin (Xaşimoto tiroiditi, idio­pa­tik miksödem, Graves xəstəliyi və s.) təyinində istifadə olunur. Auto­im­mun tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə, TPO konsentrasiyası xəstəliyin şid­dəti ilə düz mütənasibdir. Həmçinin digər bəzi autoimmun xəstəliklər za­manı da (Addison xəstəliyi, perni­sitoz  anemiya, I tip şəkərli diabet və s.) pozitiv nəticələr əldə oluna bilər

TİMOTAKSİN (BETA-2 MİKROGLOBULİN)

  • Sinonim: β2M; TimotaksinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLNümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: 0.6-3.8 mg/Lİstifadəsi: İltihab, autoimmun xəs­tlə­­liklər, limfa vəzilərinin bədxassəli şişləri (Məs. multiple myleoma) və vi­rus infeksiyalarında serumda β2M səviyyəsi arta bilər. Xüsusilə, mul­tiple myelomada proqnostik əhə­miy­yətə malikdir. 4 mg/L-dən yüksək nəticələr mənfi proqnozu bildirir. Həmçinin tubulyar funksiya poz­ğunluğu olan xəstələrdə serumda β2M miqdarı azalır, sidikdə β2M miq­darı yüksək olur

TİAMİN (VİTAMİN B1)

  • Sinonim: TiaminNümunə növü:  EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLNümunə alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra dondurularaq saxlanılmalı və işıqdan qorunmalıdırİş prinsipi: HPLCReferens: 25-75 mg/Lİstifadəsi: Enerji istehsalı, lipid və asetilxolin sintezində rol oynayan vitamindir. Qida ilə qəbulunun azlığı və ya bağırsaqdan sorulmasındakı pozğunluqlar (Məs. alkoqolizm) ilə meydana çıxan xroniki B1 vitamini çatışmazlığı Beri-beri xəstəliyinə səbəb olur. Xəstələrdə sinir sistemi və kardiovaskulyar sistemə aid simptomlar müşahidə olunur

TiT (TAM SİDİK MÜAYİNƏSİ)

  • Sinonim: TSM, tam sidik analizi, sidiyin ümumi analizi və s.Nümunə növü: Birdəfəlik sidik (sidiyin orta porsiyasına  üstünlük verilir)Nümunə miqdarı: 10 mLİş prinsipi: Strip+ mikroskopik müa­yinə, avtomatlaşdırılmış sistem­lərNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin menstruasiya müddə­tində verilməsi, uzun müddət saxlanılması və çirkli qabda gətirilməsiİstifadəsi: Sidikdə patoloji dəyi­şikliklərə səbəb olan xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

TIBC (DƏMİR BİRLƏŞDİRMƏ QABİLİYYƏTİ)

  • Sinonim: TIBC; Total iron binding capacityNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLXəstənin hazırlanması: Nümunənin  10 saatlıq aclıqdan sonra alınması məsləhət görülürİş prinsipi: KolorimetrikNümunədən imtina səbəbləri: HemolizReferens:
    <1 yaş 100-400 μg/dL
    >1 yaş 250-450 μg/dL

    İstifadəsi: Serumda dəmir miqda­rının qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Hipoxrom anemiyalar, kəs­kin hepatitlər və hamiləliyin son həftələrində TIBC artır, dəmir çatış­mazlığı ilə əlaqədar olmayan ane­miyalar, xroniki infeksiyalar, bəd­xassəli törəmələr, sirroz, hemo­xromatoz, böyrək xəstəlikləri və tala­semiyalarda isə bu göstərici azalır

TG (TRİQLİSERİD)

  • Sinonim: TGNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 12  saatlıq səhər aclığı lazımdırİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <5 yaş 30-100 mg/dL 35-110 mg/dL
    6-15 yaş 30-125 mg/dL 35-130 mg/dL
    16-50 yaş 50-150 mg/dL 50-150 mg/dL
    >50 yaş 55-150 mg/dL 55-150 mg/dL

    İstifadəsi: Hiperlipidemiyanın qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Böyüklərdə 150 mg/dL-dən aşağı nor­mal, 150-199 mg/dL sərhəddə yüksək, 200-499 mg/dL yüksək və 499 mg/dL-dən yuxarı isə çox yüksək qiymətləndirilir

TG (TİROQLOBULİN)

  • Sinonim: TgNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLNümunənin alınma qaydası: Qal­xa­nabənzər vəzin müayinəsindən sonra nümunə alınmamalıdırİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <85 ng/mLİstifadəsi: Qalxana bənzər vəzin xər­çəngi olan xəstələrin müşa­hi­dəsində istifadə olunur. Follikulyar və papilyar tiroid karsinomaları, hipertiroidizim və yarımkəskin tiro­iditdə tiroqlobulin səviyyəsi artır. Bu xəstələrdə müalicə ilə tiroqlobulin səviyyəsi azaldığı halda, metastazın baş verməsi ilə yenidən yüksəlir

TF (TRANSFERRİN)

  • Sinonim: Siderofilin; TfNümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 300 μLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: NefelometrikReferens:
    Serum <6 ay 130-275 mg/dL
    >6 ay 200-360 mg/dL

    İstifadəsi: Plazmada dəmir trans­portunu təmin edən major zülaldır. Də­mir çatışmazlığı anemiyası, hami­ləlik, esterogen istifadəsi və hər növ kəskin iltihabi hallarda serum trans­ferrin səviyyəsi artır, irsi atrans­fer­rinemiya, xroniki iltihabi xəstəliklər, bədxassəli törəmələr, hepatosellular xəstəliklər, malnutirasiya və nefrotik sindromda isə transferrinin səviyyəsi azalır

TESTOSTERON-ESTRADİOL-BİRLƏŞDİRİCİ QLOBULİN (CİNSİ HORMON-BİRLƏŞ­DİRİCİ QLOBULİN)

  • Sinonim:SHBG; Testosteron-estra­diol-binding globulin; TeBGNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırzımı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi:FIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    1-12 yaş 4.9-9.0 mg/L
    13-15 yaş 1.8-9.0 mg/L
    Kişi Qadın
    16-50 yaş 0.9-6.3 mg/L 1.8-9.0 mg/L
    51-60 yaş 0.6-4.7 mg/L 1.2-7.7 mg/L
    >60 yaş 0.6-4.5 mg/L

    İstifadəsi: Testesteron və estero­gen­lər mənşəli cinsi hormonlar SHBG tərəfindən birləşdirilirək qanda da­şınır. Hipertiroidizim, anoreksiya  ner­vosa, hamiləlik və sirrozda SHBG səviyyəsi azalır, hipoti­roidizim, hirşutizm, piylənmə və yu­murtalıqların polikistoz sindromunda isə bu göstərici artır

TESTOSTERON (Total)

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLXəstənin hazırlanması: Total tes­tes­teron səviyyəsi saat 07.00 da mak­simum, 20.00 da isə minimum sə­viyyədə olur. İdmandan sonra total testesteron səviyyəsi artır, immo­bi­li­zasiya və şəkər yükləməsindən sonra isə azalır. 50 yaşından yuxarı şəxs­lərdə isə proqressiv azalma baş verirİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Kişi <12 yaş 0.1-0.2 ng/mL
    13-15 yaş 1.0-6.0 ng/mL
    16-20 yaş 3.0-6.0 ng/mL
    >20 yaş 3.0-10.0 ng/mLL
    Qadın <12 yaş 0.1-0.2 ng/mLL
    13-15 yaş 0.1-0.4 ng/mL
    >15 yaş 0.1-0.9 ng/mL

    İstifadəsi: Adrenal hiperplaziya, ad­re­nokortikal şişlər, testikulyar femi­nizasiya, idiopatik hirşutizm və vi­rilizasiya edici yumurtalıq şişlərində total testesteron səviyyəsi artdığı halda, Down sindromu, birincili və ikincili hipoqonadizm, uremiya, mio­tonik distrofiya, qaraciyər çatış­mazlığı, kriptorxizm və cinsi yetiş­kənliyin gecikməsində isə total testesteron səviyyəsi azalır

TESTOSTERON (Sərbəst)

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 150 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Kişi <5 yaş 0.15-0.60 pg/mL
    6-12 yaş 0.60-5.70 pg/mL
    >12 yaş 12.00-30.00 pg/mL
    Qadın <3 ay 0.10-0.60 pg/mL
    4 ay-12yaş 0.15-0.60 pg/mL
    >12 yaş 1.10-3.10 pg/mL

    İstifadəsi: Sərbəst testosteron sə­viyyəsi, testosteron daşıyıcı zülal olan SHBG konsentrasiyalarındakı dəyişkənliklərdən asılı deyil. Buna görə də SHBG səviyyəsinin yüksək (hipertiroidizim, hamiləlik, oral kon­traseptiv istifadəsi və s.) və aşağı (hipotiroidizim, androgen çatış­maz­lığı, piylənmə və s.) olduğu hallarda sərbəst testosteronun təyini total testosterondan daha əhəmiyyətlidir. Hirşutizm, böyrəküstü vəzin virili­zasiya edici şişlərində, yumurtaqların polikistozu sindromunda və andro­gen rezistentlik hallarında sərbəst testosteron səviyyəsi artır, hipo­qo­nadizm və P-450 fermentinin çatış­mazlıqlarında isə sərbəst testosteron səviyyəsi azalır

TEOFİLİN

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLNümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidirXəstənin hazırlanması: Nümunə oral istifadədən 2 saat, venadaxili istifadədən isə 30 dəqiqə sonra alınmalıdırİş prinsipi: FPIAReferens:
    Terapevtik konsentrasiya 10-20 μg/mL
    Toksik konsentrasiya >20 μg/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin tə­yi­nində istifadə olunur

TEMPERATURA DAVAMLI QƏLƏVİ FOSFATAZA (65 oC)

  • Sinonim: Plasentar Qələvi Fosfa­taza; PLAPNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLİş prinsipi: Spektrofotometrik, kine­tikReferens: <1%İstifadəsi: Qələvi fosfatazanın tem­pe­ratura davamlı, plasentar izoen­zi­midir. Hamiləliyin 12-ci həftəsindən etibarən tapılır. Həmçinin semino­ma­ların 50%-i və süd vəzi və yu­mur­talıq xərçəngli xəstələrin 20 %-ində də plasentar qələvi fosfataza tapıla ilər

TEGRETOL (KARBAMAZEPİN)

  • Sinonim: TegretolNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı:300μLNümunənin alınma qaydası:  Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidirİş prinsipi: FPIANümunədən imtina səbəbləri: HemolizReferens:
    Terapevtik konsantrasiya 4-10 μg/mL
    Toksik konsantrasiya :> 15 μg/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

TCE (TRİXLOROETANOL)

  • Sinonim: TCENümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <30 mg/Lİstifadəsi: Trixloretilen ilə işləyən şəxslərin bu maddənin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

TCA (TRİXLOROASETAT TURŞUSU)

  • Sinonim: TCANümunə növü: Birdəfəlik sidikNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <50 μmol/Lİstifadəsi: Trixloretilen ilə işləyən şəxslərin bu maddənin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

TBG (TİROKSİN-BİRLƏŞDİRİCİ QLOBULİN)

  • Sinonim: TBGNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Yenidoğulmuş 36-96 μg/mL
    <1 ay 36-66 μg/mL
    2-12 ay 31-56 μg/mL
    1-5 yaş 29-54 μg/mL
    6-12 yaş 25-50 μg/mL
    13-15 yaş 21-46 μg/mL
    >15 yaş 15-34 μg/mL
    Hamiləlik 21-70 μg/mL

    İstifadəsi: T3 və T4 hormonlərının plazmada birləşdiyi daşıyıcı zülaldır. Əsasən TSH səviyyəsi ilə uyğun olmayan TT3 və TT4 səviyyələrinin, TT4 və FT4 səviyyələri arasındakı uyğunsuzluq hallarının, həddindən çox artmış və ya azalmış TT4 səviy­yələrinin və anadangəlmə TBG ça­tışmazlıqlarının qiymətləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. İnfeksion hepa­titlər, kəskin fasiləli porfiriya, ha­miəlik və hipotiroidizmdə TBG sə­viyyəsi artır, xroniki xəstəliklər, cərrahi stres və nefrotik sindromda isə TBG səviyyəsi azalır

TBC PZR (VƏRƏMİN MOLEKULYAR DİAQNOZU)

  • Sinonim: Tbc DNT; Tbc PCR; Gen-probe MTDNümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­veolyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, abses (qan və qanlı nümunələr ilə müayinə aparılmır)Nümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL)Nümunənin alınma qaydası: Mycobacterium kulturası üçün təyin olunmuş nümunə alma qaydaları qüvvədədir. Qanlı və parafinli biopsiya nümunəsindən müayinə üçün istifadə etmək olmazİş prinsipi: Trasnscription Mediated Amplification (TMA)Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munə miqdarının yetərli olmaması, steril qabada alınmaması, bəlğəm yerinə ağız suyu verilməsi, nümu­nənin qanlı olmasıİstifadəsi: Nümunədə M.Tuber­culosis varlığını dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur. Bu üsulla, nü­munədə 1 vərəm çöpü/mL ol­duqda belə diaqnoz qoyula bilir. Sürətli diaq­noza imkan verməsi üstün cəhətidir

TBC KULTURASI (MYCOBACTERİUM KULTURASI)

  • Sinonim:  Vərəm törədicilərinin kul­ti­va­siyasıNümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­velyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, qan, sümük iliyi, abses və nəcisNümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL), qan (4 mL)Tip idenfikasiyası: PCR-RFLP, lazım gəldikdə Bactec-NAPNümunənin alınma qaydası :Bəlğəm: qarqara və s. kimi təmizlik proseduralarına ehtiyac yoxdur. Sə­hər çağı alınan bəlğəm məslə­hətdir, lakin vacib deyil.
    Ac qarına mədə şirəsi: Əgər müm­künsə xəstə bir gecə xəstəxanada ya­tırıldırdan sonra, heç bir şey yemə­dən və yataqdan qalxmazdan əvvəl, səhər erkən saatlarda alınmalıdır.
    Sidik: Səhər erkən saatlarda ən az 40 mL sidik və ya səhər sidiyinin ha­mısı götürülməlidir. Digər vaxtlarda alınan sidik nümunələri əlverişli hesab olunmur. Sidik götürülməzdən əvvəl genital nahiyənin təmizlənməsi məsləhət olunur.
    Orqanizm mayeləri: aspirasion və ya cərrahi üsullarla alınmalıdırİş prinsipi: BACTEC və Löwenstein Jansen birlikdə işlənilirNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­­nənin uyğun olmayan qabda top­lan­ması, miqdarının kifayət qədər ol­maması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsiİstifadəsi: Mikobakteriyaların sürətli kultivasiya üsulu ilə izoliyasiyası üçün istifadə olunur. İnkişaf müddəti 3-21 gündür (orta hesabla 12 gün). Bak­teriyanın çoxaldılması, daha sonra tip təyini və rezistentlik testlə­rinin icrası baxımından Mycobac­te­rium kultura­sının alınması əhəmiy­yətlidir

TBC DNT (VƏRƏMİN MOLEKULYAR DİAQNOZU)

  • Sinonim: Tbc DNT; Tbc PCR; Gen-probe MTDNümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­veolyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, abses (qan və qanlı nümunələr ilə müayinə aparılmır)Nümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL)Nümunənin alınma qaydası: Mycobacterium kulturası üçün təyin olunmuş nümunə alma qaydaları qüvvədədir. Qanlı və parafinli biopsiya nümunəsindən müayinə üçün istifadə etmək olmazİş prinsipi: Trasnscription Mediated Amplification (TMA)Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munə miqdarının yetərli olmaması, steril qabada alınmaması, bəlğəm yerinə ağız suyu verilməsi, nümu­nənin qanlı olmasıİstifadəsi: Nümunədə M.Tuber­culosis varlığını dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur. Bu üsulla, nü­munədə 1 vərəm çöpü/mL ol­duqda belə diaqnoz qoyula bilir. Sürətli diaq­noza imkan verməsi üstün cəhətidir

TBC BASİLLƏRİNİN AXTARILMASI (ARB AXTARILMASI)

  • Sinonim: Tbc mikobakteriyalarının tədqiqi; turşuya davamlı bakte­ri­ya­ların tədqiqiNümunə növü: Bəlğəm, bron­xo­alveolyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm ma­ye­ləri, toxuma nümunələri, qan, sü­mük iliyi, abses, nəcisNümunə qabı: Burğulu qapaqlı qabNümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL)İş prinsipi: MikroskopikNümunədən imtina səbəbləri: Nü­­­mu­nənin lazımi miqdarda olma­ması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsiReferens: Neqativ
    (+1) Pozitiv: Hər 100 görüş sahəsində 1-9 çöp
    (+2) Pozitiv: Hər 10 görüş sahəsində 1-9 çöp
    (+3) Pozitiv: Hər görüş sahəsində
    1-9 çöp
    (+4) Pozitiv: Hər görüş sahəsində
    > 9 çöpİstifadəsi:Vərəm çöplərinin mikro­sko­pik olaraq təyinində istifadə olu­nur. Və­­rəm çöplərinin tapılması üçün nü­mu­­nədə 5000-10000 çöp/mL olma­lıdır

TAURİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

TAURİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

TAP (TOTAL TURŞU FOSFATAZA)

  • Sinonim: TAF; TAPNümunə növü: Serum (1 mL seruma 20 mL 10%-li asetat turşusu əlavə edilərək nümunə asidifikasiya edildikdən sonra göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <1 yaş 1.50-13.00 U/L 1.00-11.00 U/L
    2-5 yaş 0.75-10.00 U/L 0.75-8.50 U/L
    >5 yaş 0.50-6.50 U/L 0.50-5.50 U/L

    İstifadəsi: Prostat xəstəliklərinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Prostatdan başqa bəzi toxu­ma­larda da (qaraciyər, dalaq, eritro­sit­lər, trombositlər və sümük iliyi) turş fosfatazaya rast gəlinir. Bu orqan­lardakı bəzi xəstəliklərin də total turş fosfataza səviyyəsində yüksəlməyə səbəb ola biləcəyini unutmaq olmaz

TANATOFORİK (LETAL) DİSPLAZİYA (TD) MUTASİYA ANALİZİ

  • Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLLazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatlarıİş prinsipi: PZRNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınmasıİstifadəsi: Doğuşdan sonrakı ilk saatlarda ölümlə nəticələnən irsi xəstəlikdir. Xəstəlik axondropla­zi­yanın allellik forması kimidir. Dominant mutasiyalara daha çox rast gəlinir, ancaq resessiv keçişin müm­künlüyü nəzərdən qaçırılmamalıdır. Təsnifat yonca yarpağına bənzər kəl­lə qutusunun olması (II tip) və olma­ması (I tip) ilə əlaqədar aparılmışdır

SƏRBƏST T3

  • Sinonim: FT3; Sərbəst triyodotironinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: 3-9 pmol/Lİstifadəsi: Qalxanabənzər vəzi funk­siyalarının qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Hipertiroidizim və T3 tirotoksikozunda serumda FTsə­viyyəsi yüksəlir, hipotiroidizimdə isə azalır. Həmçinin xroniki xəstəliyi olan və ya uzun müddət xəstəxanada yatmış şəxslər eutiroid olsalar belə FT3 səviyyəsi aşağı ola bilər. Total T3 miqdarının təxminən 0.2-0.5 %-i FT3-dür

TAM SİDİK MÜAYİNƏSİ

  • Sinonim: TSM, tam sidik analizi, sidiyin ümumi analizi və s.Nümunə növü: Birdəfəlik sidik (sidiyin orta porsiyasına  üstünlük verilir)Nümunə miqdarı: 10 mLİş prinsipi: Strip+ mikroskopik müa­yinə, avtomatlaşdırılmış sistem­lərNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin menstruasiya müddə­tində verilməsi, uzun müddət saxlanılması və çirkli qabda gətirilməsiİstifadəsi: Sidikdə patoloji dəyi­şikliklərə səbəb olan xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

TAM QAN SAYILMASI

  • Sinonim: Complete blood count; CBC; Hemoqram, qanin ümumi analiziNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLİş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması)Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı olmasıİstifadəsi: Hematoloji xəstəliklər, kəs­kin və xroniki infeksiyalar, əmə­liy­yatdan əvvəl və s. hallarda istifadə olunur. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat verir

TAG 72 (CA 72-4)

  • Sinonim: Xərçəng antigeni 72-4; TAG 72; Tumor associated glico­pro­tein 72Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <6.9 U/mLİstifadəsi:Qastrointestinal sistem, yumurtalıq və süd vəzi toxumasının ilkin adenokarsinomalarının təkrar­lan­ması və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Xüsusilə meta­statik mədə karsinomalarında CA72-4 səviyyəsi yüksəlir. Həmçinin bəzi xoşxassəli halarda da (pankreatit, qaraciyər sirrozu, ağciyər xəs­tə­lik­ləri, revmatoid xəstə­liklər, ginekoloji xəstəliklər, qastrointestinal sistem xəstəlikləri və s.) CA72-4 səviyyəsi arta bilər. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır

TAF (TOTAL TURŞU FOSFATAZA)

  • Sinonim: TAF; TAPNümunə növü: Serum (1 mL seruma 20 mL 10%-li asetat turşusu əlavə edilərək nümunə asidifikasiya edildikdən sonra göndərilməlidir)Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <1 yaş 1.50-13.00 U/L 1.00-11.00 U/L
    2-5 yaş 0.75-10.00 U/L 0.75-8.50 U/L
    >5 yaş 0.50-6.50 U/L 0.50-5.50 U/L

    İstifadəsi: Prostat xəstəliklərinin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Prostatdan başqa bəzi toxu­ma­larda da (qaraciyər, dalaq, eritro­sit­lər, trombositlər və sümük iliyi) turş fosfatazaya rast gəlinir. Bu orqan­lardakı bəzi xəstəliklərin də total turş fosfataza səviyyəsində yüksəlməyə səbəb ola biləcəyini unutmaq olmaz

TACROLIMUS

  • Sinonim: FK506Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLNümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildirilmə­lidirİş prinsipi: MEIAReferens:
    Terapevtik konsentrasiya 5-20 ng/mL
    Toksiki konsentrasiya >40 ng/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

SƏTHİ GİGİYENİK KONTROL

  • Nümunə növü:  Səthi tamponNümunə qabı: Steril sınaq şüşəsi və ya transport qidalı mühitiNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: Kultuvasiya

SƏRBƏST T4

  • Sinonim: FT4; Sərbəst tiroksinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 400 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    Yeni doğulmuş 18.0-40.0 pmol/L
    <7 gün 8.5-40.5 pmol/L
    >7gün 9.0-25.0 pmol/L

    İstifadəsi: Qalxanabənzər vəzi funk­siyalarının qiymətləndirilməsində is­tifadə olunur. Hipertiroidizimdə se­rumda FTsəviyyəsi yüksəlir, hipo­ti­roidizimdə azalır. Total T4 miqda­rının təxminən 0.02-0.04%-i FT4-dür

SƏRBƏST KAPPA VƏ LAMBDA YÜNGÜL ZƏNCİRLƏRİ

  • Sinonim: Free kappa/lambda yüngül zincirləri; Free light chains; FLCNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirİş prinsipi: NefelometrikNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiyaReferens:
    Sərbəst kappa yüngül zəncir 0.33-1.94 mg/dL
    Sərbəst lambda yüngül zəncir 0.57-2.63 mg/dL
    Kappa/lambda nisbəti 0.26-1.65 mg/dL

    İstifadəsi: Bu testlər anormal mo­noklonal yaxud poliklonal yüngül zəncir konsentrasiyasına səbəb olan xəstəliklərin (xüsusilə monoklonal qammapatiyalar) diaqnoz və müşa­hi­dəsində köməkçi kimi istifadə olu­nur. Sekresiyasız multiple mieloma (NSMM), birincili sistemli ami­loidozda (AL), yüngül zəncir depo xəstəliyi (LCDD) və yüngül zəncir multiple mieloma (LCMM) xəsət­lə­rində aparılan retrospektiv müa­yi­nələr testin həssaslığını və immun­fiksasiya elektroforezini tamamlayıcı olaraq istifadə olunmasının faydasını bildirir. Sərbəsy yüngül zincir xəstəlikləri üçün diaqnoz ilə yanaşı; İmmunofiksasiya və ya zülal elektro­forezində sadəcə bir bant olaraq gö­rülən amma kvantifikasiyası olun­mayan bu xəstəliklərdə, xəstəliyin gedişinin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Total kappa və lambda yün­gül zincir ölçülmələri  ilə fərqli  həs­sasiyyətdə olduqları üçün sərbəst və total yüngül zincir nəticələrininin qarşılaşdırılması düzgün olmaya bilər.
    Serumda sərbəst yüngül zincir sə­viyyəsinin ölçülməsinin məsləhət görüldüyü hallar:

    • Monoklonal qammopatiya ilk tapıldığında təyin testi olaraq
    • Sidikdə Bence Jones protein testlərinin yerinə
    • Elektroforez tetləri ilə dəyərləndirilə bilməyən xəstələrin müşahidəsində
    • Müalicəyə cavabın sürətli qiymət­ləndirilməsində
    • Xəstəliyin qalıqlarının qiymətlən­di­rilməsində

SÜMUK İLİYİ MÜAYİNƏSİ

  • Nümunə növü: Sümük iliyi və tam qandan hazırlanmış periferik yaxma və klinik məlumatİş prinsipi: Mikroskopik

SÜMUK GLA PROTEİNİ (OSTEOKALSİN)

  • Sinonim: Sümük gla proteini; BGPNümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Səhər aclığı məsləhət görülürİş prinsipi: RIANümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    6 ay-5 yaş 10-40 ng/mL
    6-15 yaş 5-60 ng/mL
    16-60 yaş 2-15 ng/mL
    <50 yaş Kişi: 2-10 ng/mL
    Qadın: 2-22 ng/mL

    İstifadəsi: Serumda osteokalsin sə­viy­yəsi sümük sintezi ilə əlaqəlidir. Bu baxımdan osteokalsin səviy­yə­sinin yüksəlməsi osteoblastik aktiv­li­yin artdığını göstərir. Serumda os­teokalsin səviyyəsi qələvi fosfataza səviyyəsi ilə paralel dəyişir. Paget xəstəliyi, böyrək mənşəli os­teodistrofiya, birincili və ikincili hipertiroidizim, skelet metastazları və xroniki böyrək çatışmazlığında osteokalsinin səviyyəsi artır, birincili biliar sirroz, hamiləlik, qliko­kor­ti­koid müalicəsi və GH çatışmaz­lı­ğında isə bu göstərici azalır. Os­teoparozda isə osteokalsin səviyyəsi yüksək və ya aşağı ola bilər. Həmçinin kalsitriol müalicəsinin müşahidəsində də osteokalsin istifa­də oluna bilər

SÜD TURŞUSU (BOM)

  • Nümunə növü: BOMNümunə qabı: Boz qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200μLİş prinsipi: Fermentativ, kolo­ri­metrikReferens:
    Yenidoğulmuş 10-60 mg/dL
    <7 gün 10-40 mg/dL
    7 gün-1 ay 10-25 mg/dL
    >1 ay 10-22 mg/dL

    İstifadəsi: Mərkəzi sinir sistemi xəs­təliklərinin qiymətləndirilməsi məq­sə­dilə bakterial və virus mənşəli me­nengitlərin differen­siasiyasında isti­fadə olunur. Virus menengitlərində BOM-da süd turşusunun səviyyəsi 35 mg/dL-dən  az, bakterial menen­gitlərdə isə 35 mg/dL-dən  yüksək olur. Serebral qan dövranı və ya ok­si­genlə təchizatın azalması, intrak­ra­nial təzyiqin artması, travma, iflic, intrakranial hemorragiya, dağınıq skleroz, birincili və ya metastatik MSS şişləri, hipokapniya zamanı və bakterial (o cümlədən vərəm) me­nen­gitlərdə BOM-da süd turşusunun səviyyəsi artır

SÜD TURŞUSU

  • Sinonim: Laktat; L-laktatNümunə növü: Oksalatlı və ya heparinli plazmaNümunə qabı: Boz qapaqlı sınaq şüşəsi( oksalatlı), yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (heparinli)Nümunə miqdarı: 200μLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəratidə göndərilməlidirXəstənin hazırlanması: Xəstə ən azı 30 dəqiqə istirahət etmiş ol­malıdırİş prinsipi: Fermentativ, kolori­metrikİş prinsipi: Fermentativ, kolori­metrikİstifadəsi: Metabolik asidoz, dehid­ra­tasiya və diabetik asidozun qiy­mətləndirilməsində istifadə olnur. İdman hərəkətləri, hipervin­tiliyasiya və qan alarkən turnanın uzun müddət qalması süd turşusunun səviyyəsini artırır

SULFAT

  • Nümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bilirilməlidirİş prinsipi:Spektrofotometrikİstifadəsi: Sidikdəki sulfat miqdarı qida ilə zülal qəbulunun (xüsusilə ət, balıq, toyuq) göstəricisidir. Bu ba­xımdan heyvani zülalların qida ilə qəbulunun qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Həmçinin böyrək daşı olan xəstələrdə də sidiklə ifraz olunan sulfat miqdarı artır

STUART FAKTOR (FAKTOR X)

  • Sinonim: Stuart faktoru; auto­pro­trombin C; autoprotrombin IIINümunə növü: Sitratlı plazmaNümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidirXəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilmə aparıldıqdan sonra ku­madin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müa­li­cə­sində isə 2 gün əvvəl müa­licə kəsilməlidirİş prinsipi:KoaqulometrikNümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqul­yant­nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələrReferens: Normal aktivliyin 50-150%-iİstifadəsi: İrsi X faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə PT və APTT uzanmış, TT isə normaldır. X faktor çatışmazlığı autosom resessiv keçir. Qazanılmış X faktor çatışmazlığı isə birincili amiloidoz ilə əlaqədardır. Bundan başqa, oral antikoaqul­yant­ların istifadəsi və K vitamini çatış­maz­lığında da X faktorun miqdarı azalır

STREPTOLİZİN O ANTİCİSİMİ (ANTİSTREPTOLİZİN O)

  • Sinonim: ASO; Streptolizin O an­ticisimiNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: TürbidimetrikReferens: <200 IU/mLİstifadəsi: Streptococcus pyogenes-ə məxsus streptolizin O-ya qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. A qrup beta-hemolitik streptokok infeksiyalarının diaqnostika və müşahidəsində istifa­də olunur

STREP A ANTİGEN TESTİ (DÜZ STREP A TESTİ)

  • Sinonim: Strep A antigen testiNümunə növü: Əsnək materialıNümunə qabı: Steril tamponlu sınaq şüşəsiİş prinsipi: İmmunoxromatoqrafikReferens: Neqativİstifadəsi: A qrupundan olan beta hemolitik streptokokların antigen xüsusiyyətləri əsas götürülərək bu bakteriyalar təyin olunur

STH (GROWTH HORMON)

  • Sinonim: GH; Somatotropin; STHNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLXəstənin hazırlanması: Nümunənin səhər acqarına və 30 dəqiqə istira­hətdən sonra alınması məsləhətdirİş prinsipi: IRMANümunədən imtina səbəbləri: Həddindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <20 μIU/mLİstifadəsi: Hipofizin funksiyasının qiymətləndirilməsi, uşaqlarda dwar­fizm (nanizm) və giqantizmin, bö­yük­lərdə isə akromeqaliyanın diaq­no­zunda və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Uşaqlarda GH çatışmazlığının qiymətləndirilmə­sin­də bazal dəyərlər yetərsiz ola bilər, ona görə də bəzən stimuliyasiya testlərinə ehtiyac yaranır

sTfR (HƏLLOLAN TRANSFERRİN RESEPTORU)

  • Sinonim: sTfRNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: NefelometrikReferens: 0.83-1.76 mg/Lİstifadəsi: Dəmir səviyyəsinin qiy­mət­ləndirilməsində dəmir, dəmir bir­ləşdirmə qabiliyyəti və ferritin testi ilə birlikdə istifadə olunur. Xüsusilə sümük iliyi biopsiyası mümkün ol­mayan xəstələrdə dəmir miqdarının qiymətləndirilməsində sTfR səviy­yə­si əhəmiyyətlidir

STERKOBİLİNOGEN (NƏCİSDƏ STERKOBİLİNOGEN)

  • Nümunə növü: NəcisNümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qabİş prinsipi: Kimyəviİstifadəsi: Ödün 12 barmaq bağır­sağa gəlməsinə mane olan obs­t­ruksiyaların qiymərləndirilməsində, xüsusilə də biliar atreziya ehti­malının tədqiqində istifadə olunur

SS-A ANTİCİSİMİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

  • Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLTestin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2İş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
    RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
    Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
    SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

STABİL FAKTOR (FAKTOR VII)

  • Sinonim: Autoprotrombin I; Pro­kon­vertin; Stabil faktor Nümunə növü: Sitratlı plazmaNümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidirXəstənin hazırlanması: Risk qiymət­ləndirilməsi aparıldıqdan son­ra ku­ma­din cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müali­cə­sin­də isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilmə­lidirİş prinsipi: KaoqulometrikNümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələrReferens: Normal aktivliyin 50-150%-iİstifadəsi: VII faktorun çatışmazlığı, nadir rast gəlinən, autosom resessiv keçən irsi xəstəlikdir. Xəstəlik olan şəxslərdə PT uzanır, APTT isə nor­mal olur. Klinik qanaxmanın şiddəti VII faktorun aktivlik səviyyəsi ilə əla­qə­dardır. Qaraciyər xəstəliyi və K vita­mini çatışmaznığının differen­siasi­ya­sındada istifadə olunur. Pa­renximal qaraciyər xəstəliklərində V faktor və K vitaminindən asılı sintez olunan lax­ta­lanma faktorları (II, VII, IX və X) azal­dığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, di­gər faktor səviyyələri isə aşağı olur. Bu məqsədlə V və VII faktorların ak­tivliyi təyin oluna bilər. Oral kon­traseptiv istifadə edən qadınların plazmaları 4oC-də sax­lanıldıqda VII faktorun aktivliyində 10 dəfəyə qə­dər artım müşahidə oluna bilər. Həm­çinin VII faktorun aktiv­liyinin artması miokard infarktı riskini də artırır. Oral antikoaqulyantların is­tifadəsi, ağır qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmazlığı hallarında isə VII faktorun səviyyəsində azalmalar mü­şahidə oluna bilər

SS-B ANTİCİSİMİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

  • Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLTestin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2İş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
    RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
    Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
    SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

SPİNAL MUSKULYAR ATROFİYA (SMA, ONURĞA ƏZƏLƏLƏRİ ATROFİYASI) MUTASİYA ANALİZİ

  • Sinonim: Werdnig-Hoffmann xəstə­liyi (SMA Tip I); SMA intermedia (SMA Tip II); Kugelberg-Welander sindromu (SMA Tip III)Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLLazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatlarıİş prinsipi: PCR-ə bağlı analizNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, qan nümunəsinin uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmasıİstifadəsi: SMA, onurğa beynindəki ön buynuz hüceyrələrinin de­gen­ra­siyası ilə əlaqədar olaraq simmetrik əzələ zəifliyi və eninəzolaqlı əzə­lə­lərin zəifləməsi ilə müşayiət olunan, autosom resessiv keçə bilən irsi xəstəlikdir. Xəstəliklə əlaqəsi məlum olan bir neçə gendən ən əhəmiy­yət­lisi sayılan SMN geni 5-ci xromo­som üzərində telomerik və sentro­merik iki kopya halında yerləşir. Xəstəlik fenotipinin ortaya çıxma­sında ən böyük səbəblərdən biri faktların 80-85%-ində rast gəlinən və SMNtel genində meydana çıxan delesiya mutasiyalarıdır. Xəstəliyin diaqnozu klinik əlamətlərə uyğun olaraq serumda CPK səviyyəsinin yüksəlməsi, EMG və əzələ biopsi­yasının nəticələri ilə qoyulur

SPESİFİK IgE

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLTestin tərkibi: Əlavə I-da daha əhatəli məlumat verilmişdirİş prinsipi: FEIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: Neqativİstifadəsi: Astma, allergik rinit, der­matit, anaflaksiya və övrə kimi al­lergik xəstəliklərin təyinində istifadə olunur

SPERMOQRAMMA (EAKULYAT ANALİZİ)

  • Sinonim: SpermoqrammaNümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində labaratoriyaya çat­dırıl­malıdır)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: İfraz olunanın hamısıİş prinsipi: Mikroskopikİstifadəsi: Kişi sonsuzluğunun qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur

SPERMA YUMA (SPERMA HAZIRLAMA)

  • Sinonim: Sperma yuma; Sil select; swim upNümunə növü: Təzə eakuylat  (nü­munə laboratoriyaya verilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Sil-select və ya swim upİstifadəsi: Uşaqlıqdaxili mayalan­dır­ma üçün keyfiyyətli spermata­zoidlərin ayrılma prosesidir

SPERMA MORFOLOGİYASI (Kruger)

  • Nümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində gətirilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Xüsusi boyama ilə mikroskopiyaİstifadəsi: Strict kruger kriteri­ya­larına əsasən morfologiyası normal olan sperma hüceyrələrinin faizlə nisbətinin təyinində istifadə olunur. Spermatazoidlərin morfoloji qiymət­lən­dirilməsi dölləndirmə para­metr­ləri arasında ən əhəmiyyətli krite­riyadır

SPERMA MAR TESTİ

  • Sinonim: Sperma autoanticisim testiNümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində gətirilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Mixed antiglobulin reaactionReferens: Neqativİstifadəsi: Seminal plazmada sper­ma autoanticisimlərinin olmasının təyinində istifadə olunur

SPERMA KULTURASI (EAKULYAT ANALİZİ)

  • Sinonim: SpermoqrammaNümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində labaratoriyaya çat­dırıl­malıdır)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: İfraz olunanın hamısıİş prinsipi: Mikroskopikİstifadəsi: Kişi sonsuzluğunun qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur

SPERMA HAZIRLAMA

  • Sinonim: Sperma yuma; Sil select; swim upNümunə növü: Təzə eakuylat  (nü­munə laboratoriyaya verilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Sil-select və ya swim upİstifadəsi: Uşaqlıqdaxili mayalan­dır­ma üçün keyfiyyətli spermata­zoidlərin ayrılma prosesidir

SPERMA AUTOANTİCİSİM TESTİ (SPERMA MAR TESTİ)

  • Sinonim: Sperma autoanticisim testiNümunə növü: Təzə eakulyat (30 dəqiqə ərzində gətirilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Mixed antiglobulin reaactionReferens: Neqativİstifadəsi: Seminal plazmada sper­ma autoanticisimlərinin olmasının təyinində istifadə olunur

SPERMA ANTİCİSİMLƏRİ (ANTİ-SPERMA ANTİCİSİMİ)

  • Sinonim: Sperma anticisimlərı; Sper­ma autoanticisimləri; ASANümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 100 μLİş prinsipi: IFRNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiyaReferens: Neqativİstifadəsi: Hər iki cinsdə sonsuzluğa (dölsüzlüyə) səbəb ola bilən auto­anticimlərin araşdırılmasında istifadə olunur

SOYUQ AQQLÜTİNASİA TESTİ

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: Aqqlütinasiyaİstifadəsi: Soyuq aqqlütininlərin rast gəlindiyi xəstəliklərin diaqnosti­ka­sında istifadə olunur. Bu xəstələrdə adətən IgM quruluşlu anticisimlər eritrositlərə birləşərək xroniki ane­miya və lokal staza səbəb olur. Atipik pnevmoniyalar (Mycoplasma pneumonia, influenza A, influenza B, parainfluenza, adenovirus və s. mənşəli) və bəzi hemolitik ane­miyalarda aqqlütinasiya müşahidə edilir. 37oC inkubasiyada aqqlüti­na­siyada düzəlmə olmursa reaksiya soyuq aqqlütinasiya deyil. Myco­plasma pneumonia infeksiyasında uşaqlarda 50%, böyüklərdə isə 70% aqqlütinasiya müşahidə edilir

SOMATOTROPİN (GROWTH HORMON)

  • Sinonim: GH; Somatotropin; STHNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLXəstənin hazırlanması: Nümunənin səhər acqarına və 30 dəqiqə istira­hətdən sonra alınması məsləhətdirİş prinsipi: IRMANümunədən imtina səbəbləri: Həddindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens: <20 μIU/mLİstifadəsi: Hipofizin funksiyasının qiymətləndirilməsi, uşaqlarda dwar­fizm (nanizm) və giqantizmin, bö­yük­lərdə isə akromeqaliyanın diaq­no­zunda və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Uşaqlarda GH çatışmazlığının qiymətləndirilmə­sin­də bazal dəyərlər yetərsiz ola bilər, ona görə də bəzən stimuliyasiya testlərinə ehtiyac yaranır

SOMATOMEDİN C

  • Sinonim: IGF-14 İnsulin-like gro­wth faktor; Growth faktor 1; GF-1Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Growth hor­monun əksinə gün ərzində və yeməklərdən sonra somatomedin C səviyyəsi sabit olurİş prinsipi: IRMANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <3 yaş 50-143 ng/mL
    4-5 yaş 51-218 ng/mL
    6-12 yaş 106-250 ng/mL
    13-15 yaş 140-496 ng/mL
    16-20 yaş 150-562 ng/mL
    21-25 yaş 84-376 ng/mL
    26-30 yaş 90-271 ng/mL
    31-35 yaş 90-226 ng/mL
    36-50 yaş 90-210 ng/mL
    >50 yaş 70-197 ng/mL

    İstifadəsi: GH sekresiyasını və təsi­rini təqib etmək üçün istifadə olunur. IGFBP3 ilə birlikdə istifadə olun­duqda klinik həssaslıq və spesifikliyi GH funksiya testlərindən daha yüksək olur. IGF-1 akromeqaliyada yüksək, GH çatışmazlığı, anoreksiya nervosa və malnutrisiyası olan şəxs­lərdə isə aşağı olur. Qidalanma və­ziyyətinin qiymətləndirilməsində prealbumin, RBP və ya transfer­rin­dən daha həssas olması Soma­to­medin C-nin başqa bir xüsusiy­yətidir

SMİTH ANTİCİSİM (ENA – 12-Lİ PANEL)

  • Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLTestin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2İş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
    RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
    Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
    SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

SMA MUTASİYA ANALİZİ (ONURĞA ƏZƏLƏLƏRİ ATROFİYASI)

  • Sinonim: Werdnig-Hoffmann xəstə­liyi (SMA Tip I); SMA intermedia (SMA Tip II); Kugelberg-Welander sindromu (SMA Tip III)Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLLazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatlarıİş prinsipi: PCR-ə bağlı analizNümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, qan nümunəsinin uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmasıİstifadəsi: SMA, onurğa beynindəki ön buynuz hüceyrələrinin de­gen­ra­siyası ilə əlaqədar olaraq simmetrik əzələ zəifliyi və eninəzolaqlı əzə­lə­lərin zəifləməsi ilə müşayiət olunan, autosom resessiv keçə bilən irsi xəstəlikdir. Xəstəliklə əlaqəsi məlum olan bir neçə gendən ən əhəmiy­yət­lisi sayılan SMN geni 5-ci xromo­som üzərində telomerik və sentro­merik iki kopya halında yerləşir. Xəstəlik fenotipinin ortaya çıxma­sında ən böyük səbəblərdən biri faktların 80-85%-ində rast gəlinən və SMNtel genində meydana çıxan delesiya mutasiyalarıdır. Xəstəliyin diaqnozu klinik əlamətlərə uyğun olaraq serumda CPK səviyyəsinin yüksəlməsi, EMG və əzələ biopsi­yasının nəticələri ilə qoyulur

SM ANTİCİSİMİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

  • Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLTestin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2İş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
    RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
    Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
    SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

SLA (AUTOİMMUN HEPATİT PANELİ)

  • Sinonim: SLA/LP (Soluble liver anti­gen/liver-pancreas antigen), LKM-1 (Liver-kidney microsomes; cyto­chro­me P450 II D6), LC-1 (Cytosolic liver antigen type 1; formiminotransferase-cylodeaminase), AMA-M2 (pyruvate-dehydrogenase-complex)Nümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirİş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Qaraciyərin autoimmun xəstəlikləri, autoimmun hepatit, bi­rin­cili biliar sirroz və birincili skle­rozlaşan xolangit. Bu proseslərin dif­ferensiasiyasında autoanticisimlər is­ti­fadə olunur. Anti-SLA/LP tək ba­şı­na və ya digər anticisimlərlə birlikdə istifadə oluna bilər. Faktların 30%-də tapılsa da prediktiv dəyəri 100%-ə yaxındır. Üstəlik SLA/LP an­ticisimlərinin hepatit C və digər vi­ral hepatit mənşəli yalançı pozi­tivliyinə rast gəlinmir. LKM-1 an­ticisimləri isə bütün autoimmun hepatitlərin təxminən 1%-də tapılır. LKM-1 anticisimləri nisbətən tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaqlarda daha əhəmiyyətlidir. AMA-M2 titrinin yük­səlməsi isə birincili biliar sirroz üçün xarakterikdir. Bu faktların 96%-də AMA-M2 tapılır. Həmçinin ümumiyyətlə aşağı titrdə olsa da di­gər xroniki qaraciyər xəstəlikləri və proqressiv sistemli sklerozda da AMA-M2 anticisimlərinə rast gəli­nir

SİTRAT TURŞUSU

  • Sinonim: SitratNümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fermentativ (enzimatik)Referens:
    >15 yaş Kişi 116-931 mg/gün
    Qadın 252-1164 mg/gün

    İstifadəsi: Kalsium tərkibli böyrək daşı olan xəstələrin və böyrək bo­ru­cuqları asidozunun (renal tubulyar asidoz) diaqnoz və müşahi­dəsində istifadə olunur. Sidikdəki sitrat kris­tal əmələ gəlməsini inhibisiya edərək xüsusilə kalsium tərkibli böyrək daşlarının əmələ gəlməsinin qarşısını alır

SİTRAT (SİTRAT TURŞUSU)

  • Sinonim: SitratNümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fermentativ (enzimatik)Referens:
    >15 yaş Kişi 116-931 mg/gün
    Qadın 252-1164 mg/gün

    İstifadəsi: Kalsium tərkibli böyrək daşı olan xəstələrin və böyrək bo­ru­cuqları asidozunun (renal tubulyar asidoz) diaqnoz və müşahi­dəsində istifadə olunur. Sidikdəki sitrat kris­tal əmələ gəlməsini inhibisiya edərək xüsusilə kalsium tərkibli böyrək daşlarının əmələ gəlməsinin qarşısını alır

SİSTİN

  • Nümunə növü:  24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirNümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirXəstənin hazırlanması: Sidiklə sistin ifrazı yaşdan asılıdır. Həyatın ilk aylarında ifrazı çox olsa da daha sonra getdikcə azalırİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: >1 ay <0.42 mmol/günİstifadəsi: Sistinuriyanın diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. Sistinuriyalı xəstələrdə arginin, ornitin və lizin ifrazı da artmış olur. İki əsəslı aminoasiduriyalarda isə sistin ifrazı normal olur (Həmçinin Bax Aminturşular)

SİSTEİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

SİSTATİN C

  • Nümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİşləmə zamanı: Hər günNəticə vermə zamanı: 2 saatİş prinsipi: NefolometrikReferens:
    Kişi 0.57-0.96 mg/L
    Qadın 0.50-0.96 mg/L

    İstifadəsi: Böyrək çatışmazlıqlarının təyini və təqibində istifadə olunur. Sabit endogen sekresiya sürəti olub, qlomerulalardan sərbəst süzülür və böyrək borucuqlarından reabsorbsiya edilmir. Bu xüsusiyyətlərindən do­layı qlomerulyar filtirasiya surətinin (GFR) qiymətləndirilməsində sistatin C səviyyəsi əlverişli göstəricidir. GFR azaldıqda serumda sistatin C səviyyəsi artır. Əzələ kütləsi, pəhriz və kəskin iltihabi proseslərin təsirinə məruz qalmadığı üçün, böyrək funksiyalarının qiymətlən­diril­mə­sin­də kreatinin və digər markerlərlə müqayisədə daha üstündür

SİROLİMUS

  • Sinonim: RapamuneNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLİş prinsipi: HPLCReferens: 4-12 ng/mL
    Bu göstərici böyrək transplanta­si­yasından sonra, sirolimusun siklo­sporin ilə kombinasiya olunmuş müalicəsi təyin olunan xəstələr üçün qüvvədədir. Digər orqan transplan­tasiyaları və dərman kombi­nasiyalarından asılı olaraq referens dəyişə bilər. Müayinənin HPLC/UV metodu ilə icra olunduğu müşahidə altında olan xəstələrdə nəzərə alınmalıdırİstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

SİNK (Sidik)

  • Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidikNümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidik nümunələri də qəbul edilirNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: AASReferens:
    Birdəfəlik sidik 180-850 μg/L
    24 saatlıq sidik 290-800 μg/gün

    İstifadəsi: Serumda sink səviy­yə­sinin normadan kənaraçıxma hal­la­rının araşdırılması üçün istifadə olu­nur. Hiperparatiroidizm, alkoqolizm, oraq hüceyrəli anemiya, virus hepa­titləri, qaraciyər sirrozu,  total paren­teral qidalanma və cərrahi əməliy­yatdan sonra sidiklə ifraz olunan sinkin miqdarı artır, hipoqonodal cırtdanboyluq (dwarfizm) zamanı sidiklə ifraz olunan sinkin miqdarı azalır

SİNK (Saç)

  • Nümunə növü: Saç (ənsədən alınması məsləhət görülür)Nümunə miqdarı: 1 gXəstənin hazırlanması: Boyadılmış və ya dəyişdirilmiş tüklərdə sinkin səviyyəsi yüksək ola bilərİş prinsipi: AASReferens: 100-280  μq/q saçİstifadəsi: Sink çatışmazlığının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Diabetes mellitus, celiac sprue və zülal malnutirasiyasında saçdakı sink səviyyəsi azalır

SİNK

  • Sinonim: ZnNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunənin alınma qaydası: Serum 45 dəqiqə ərzində ayrılmalıdırXəstənin hazırlanması: Nümunə alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Qanda Zn səviyyəsinin günlük ritmi var. Səhər saat 09.00 və axşam saat 18.00 pik səviyyəyə çatır. Yeməkdən sonra isə Zn səviyyəsi azalırİş prinsipi: AASNümunədən imtina səbəbləri: HemolizReferens:
    <1 ay 50-125 μg/dL
    1 ay-15 yaş 60-135 μg/dL
    >15 yaş 70-150 μg/dL

    İstifadəsi: Zn yaranın sağalması, immun funksiyalar, və dölün inkişafı üçün lazım olan elemetdir. Osteosar­koma, koronar ürək xəstəlikləri, ate­roskleroz və anemiyalarda se­rumda Zn səviyyəsi aşağı, acroder­matitis enteropatika, ağciyər vərəmi, mədə-bağırsaq sistemi xəstə­likləri, talasemiya major kəskin miokard infa­ktı, hepatosellular xəstəliklər, kəskin infeksiyalar, leykoz, linfoma və hamiləlikdə isə serumda Zn sə­viyyəsi yüksək olur. Zn azlığında dadbilmə və yaranın sağalması po­zulur, dəri zədələri, allopsiya, ane­miya, hepatosple­nomeqaliya, abdo­mi­nal ağrı, diarreya və hipoalbu­minemiya ola bilər

SİKLİNG TESTİ

  • Sinonim: Oraqlaşma testiNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı:Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:1mLİş prinsipi: ÇözünürlükNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı və ya hemolizli olmasıReferens: Neqativİstifadəsi: Oraq hüceyrəli ane­mi­yanın təyinində istifadə ounur. HbS (> 25% olduğu hallar) və digər oraq­laşmaya səbəb olan hemo­qlo­binlər (məs. HbC-Harlen) mövcud olduqda test pozitiv olur. Oraq hüceyrəli ane­miya, sickle trait (oraq xarakterli) və HbS-in digər xəstəliklərlə kombi­na­siya olduğu hallarda (betta-tala­se­miya və s.) HbS tapılır. Siklinq tes­ti­nin pozitiv olduğu hallarda dəqiq diaq­noz üçün dəqiq­ləşdirici testlər (məs. Hb elektroforezi) aparılmalıdır

SİL SELECT (SPERMA HAZIRLAMA)

  • Sinonim: Sperma yuma; Sil select; swim upNümunə növü: Təzə eakuylat  (nü­munə laboratoriyaya verilməlidir)Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı qabNümunə miqdarı: Hamısıİş prinsipi: Sil-select və ya swim upİstifadəsi: Uşaqlıqdaxili mayalan­dır­ma üçün keyfiyyətli spermata­zoidlərin ayrılma prosesidir

SİKLOSPORİN

  • Sinonim: SandomimNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1 mLNümunənin alınma qaydası: Xə­sənin ən son istifadə etdiyi dərman preparatının zamanı və dozası bildirilməlidirXəstənin hazırlanması: C-0 sə­viy­yəsi təyin ediləcəkdirsə nümunə son dozadan 12 saat sonra alınmalıdırİş prinsipi: FPIAReferens: C-0 səviyyəsi üçün tera­pevtik konsentrasiya 150-500 ng/mL-dir. C-2 səviyyəsi üçün isə xəstə və transplantasiyadan asılı olaraq referens aralığı müxtəliflik  göstərirİstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

SİKLİNG TESTİ

  • Sinonim: Oraqlaşma testiNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı:Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:1mLİş prinsipi: ÇözünürlükNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı və ya hemolizli olmasıReferens: Neqativİstifadəsi: Oraq hüceyrəli ane­mi­yanın təyinində istifadə ounur. HbS (> 25% olduğu hallar) və digər oraq­laşmaya səbəb olan hemo­qlo­binlər (məs. HbC-Harlen) mövcud olduqda test pozitiv olur. Oraq hüceyrəli ane­miya, sickle trait (oraq xarakterli) və HbS-in digər xəstəliklərlə kombi­na­siya olduğu hallarda (betta-tala­se­miya və s.) HbS tapılır. Siklinq tes­ti­nin pozitiv olduğu hallarda dəqiq diaq­noz üçün dəqiq­ləşdirici testlər (məs. Hb elektroforezi) aparılmalıdır

SİKLİNG TESTİ

  • Sinonim: Oraqlaşma testiNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı:Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı:1mLİş prinsipi: ÇözünürlükNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı və ya hemolizli olmasıReferens: Neqativİstifadəsi: Oraq hüceyrəli ane­mi­yanın təyinində istifadə ounur. HbS (> 25% olduğu hallar) və digər oraq­laşmaya səbəb olan hemo­qlo­binlər (məs. HbC-Harlen) mövcud olduqda test pozitiv olur. Oraq hüceyrəli ane­miya, sickle trait (oraq xarakterli) və HbS-in digər xəstəliklərlə kombi­na­siya olduğu hallarda (betta-tala­se­miya və s.) HbS tapılır. Siklinq tes­ti­nin pozitiv olduğu hallarda dəqiq diaq­noz üçün dəqiq­ləşdirici testlər (məs. Hb elektroforezi) aparılmalıdır

SİDİK TURŞUSU (Sidik)

  • Nümunə növü: 24 saatlıq sidikNümunə qabı: soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 5 mLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ (enzimatik)Referens: 0.25-0.75 mg/günİstifadəsi: Böyrək daşı olan xəstə­lərin qiymətləndirilməsi və müşahi­dəsində istifadə olunur. Sidiklə ifraz olunan sidik turşusunun miqdarının artması adətən artmış plazma UA səviyyəsi ilə bərabərdir

SİDİK TURŞUSU

  • Sinonim: Urat; UANümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativReferens:
    1 həftə-5 yaş
    6-12 yaş
    13-15 yaş
    Kişi Qadın
    16-50 yaş 3.0-7.2 mg/dL 2.6-6.0 mg/dL
    51-60 yaş 3.5-7.2mg/dL 2.6-6.3 mg/dL
    >60 yaş 3.5-7.5mg/dL 2.6-6.5 mg/dL

    İstifadəsi: Podaqra və digər purin mübadiləsi pozğunluqlarının diaqnoz və müalicəsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Podaqra, böyrək çatış­mazlığı, leykoz, multiple myeloma, po­lisitemia, limfoma, hamiləlik tok­semiyası, psoriaz, polikistik böyrək xəstəliyi, purinlə zəngin qidalanma (qaraciyər, böyrək və s.)ağır idman­dan sonra qanda sidik turşusumiqdarı yüksəldiyi halda, Wilson xəstəliyi, Fanconi sindromu, ksanturiya və purinlə məhdud qidalanma zamanı  isə bu göstəricinin qanda səviyyəsi azalır

SİDİK KULTİVASİYASI VƏ KOLONİYA SAYILMASI

  • Nümunə növü: SidikNümunə qabı: Steril, burğulu qa­pağı olan qabNümunə miqdarı: 1 mLİş prinsipi: KultivasiyaNümunədən imtina səbəbləri: Steril olmayan və 2 saatdan çox saxlanılan sidik nümunələriİstifadəsi: Sidik yolları infeksiyası və ya bakteriuriyaya səbəb olan bakteriyaların izolə olunması və koloniyalarının sayılmasında istifadə olunur

SİDİK CÖVHƏRİ DÖVRANININ DEFFEKTLƏRİ

  • Sitrullinemiya
  • Argininosuksinik asiduriya
  • Argininemiya

SİDİK ANALİZİ (TAM SİDİK MÜAYİNƏSİ)

  • Sinonim: TSM, tam sidik analizi, sidiyin ümumi analizi və s.Nümunə növü: Birdəfəlik sidik (sidiyin orta porsiyasına  üstünlük verilir)Nümunə miqdarı: 10 mLİş prinsipi: Strip+ mikroskopik müa­yinə, avtomatlaşdırılmış sistem­lərNümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin menstruasiya müddə­tində verilməsi, uzun müddət saxlanılması və çirkli qabda gətirilməsiİstifadəsi: Sidikdə patoloji dəyi­şikliklərə səbəb olan xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

SİDEROFİLİN (TRANSFERRİN)

  • Sinonim: Siderofilin; TfNümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidirNümunə miqdarı: 300 μLNümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: NefelometrikReferens:
    Serum <6 ay 130-275 mg/dL
    >6 ay 200-360 mg/dL

    İstifadəsi: Plazmada dəmir trans­portunu təmin edən major zülaldır. Də­mir çatışmazlığı anemiyası, hami­ləlik, esterogen istifadəsi və hər növ kəskin iltihabi hallarda serum trans­ferrin səviyyəsi artır, irsi atrans­fer­rinemiya, xroniki iltihabi xəstəliklər, bədxassəli törəmələr, hepatosellular xəstəliklər, malnutirasiya və nefrotik sindromda isə transferrinin səviyyəsi azalır

SİANOKOBALAMİN (VİTAMİN B12)

  • Sinonim: SianokobalaminNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 160-1300 pg/mL
    >7 gün 197-866 pg/mL

    İstifadəsi: Hematopoez və normal neyron fuksiyaları üçün Vit B12 lazımlıdır. Xroniki böyrək çatış­mazlığı, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, kəskin mielositar leykoz, xronik mielositar leykoz, leykositoz, polistemia vera, qara­ciyər xəstəlikləri və zülal mal­nutriasiyasında qanda vitamin B12 səviyyəsi yüksək olur, intrensek faktor çatışmazlığı və malabsorbsya zamanı və vegeterianlarda vitamin B12 səviyyəsi az olur

SİANİD

  • Sinonim: CnNümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 5 mLİş prinsipi: SpektrofotometrikReferens: <0.2 mg/Lİstifadəsi: Sianidin bu maddə ilə işləyən şəxslərə təsirinin təyinində istifadə olunur

Sink (Eritrosit daxili)

  • Nümunə növü: EDTA-lı tam qanNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLİş prinsipi: AASReferens: 1000-2000 μg/dLİstifadəsi: Qandakı ümumi sinkin 75-88 %-i eritrositlərin daxilində yer­ləşir. Xüsusilə oraq hüceyrəli anemiyada eritrosit daxili sinkin səviyyəsi azalır

SHBG (CİNSİ HORMON-BİRLƏŞ­DİRİCİ QLOBULİN)

  • Sinonim:SHBG; Testosteron-estra­diol-binding globulin; TeBGNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırzımı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi:FIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    1-12 yaş 4.9-9.0 mg/L
    13-15 yaş 1.8-9.0 mg/L
    Kişi Qadın
    16-50 yaş 0.9-6.3 mg/L 1.8-9.0 mg/L
    51-60 yaş 0.6-4.7 mg/L 1.2-7.7 mg/L
    >60 yaş 0.6-4.5 mg/L

    İstifadəsi: Testesteron və estero­gen­lər mənşəli cinsi hormonlar SHBG tərəfindən birləşdirilirək qanda da­şınır. Hipertiroidizim, anoreksiya  ner­vosa, hamiləlik və sirrozda SHBG səviyyəsi azalır, hipoti­roidizim, hirşutizm, piylənmə və yu­murtalıqların polikistoz sindromunda isə bu göstərici artır

SERUM GLUTAMAT PİRUVAT TRANSAMİNAZA (ALANİN AMİNOTRANSFERAZA)

  • Sinonim: ALT, Serum glutamik piruvat transaminaza, SGPTNümunə qabı:  qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μlİş prinsipi: spektrofotometrik, kinetikNümunədən imtina səbəbləri: he­molizReferens:
    göbək ciyəsindən alınmış qanda 10-90 u/l
    <7 gün 10-90 u/l
    7 gün-1 yaş 10-80 u/l
    1-60 yaş 10-60 u/l
    >60 yaş 10-70 u/l

    İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir. Qaraciyər xəs­tə­likləri, öd yolları obstruksiyası, əzələ zədələnmələri, əzələ distrofiyaları, kəskin pankreatit, kəskin ürək ça­tışmazlığı, böyrək çatışmazlığı və hepatatoksik preparatlar  ALT-nin miq­­darında artmaya səbəb olur

SGPT (ALANİN AMİNOTRANSFERAZA)

  • Sinonim: ALT, Serum glutamik piruvat transaminaza, SGPTNümunə qabı:  qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μlİş prinsipi: spektrofotometrik, kinetikNümunədən imtina səbəbləri: he­molizReferens:
    göbək ciyəsindən alınmış qanda 10-90 u/l
    <7 gün 10-90 u/l
    7 gün-1 yaş 10-80 u/l
    1-60 yaş 10-60 u/l
    >60 yaş 10-70 u/l

    İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir. Qaraciyər xəs­tə­likləri, öd yolları obstruksiyası, əzələ zədələnmələri, əzələ distrofiyaları, kəskin pankreatit, kəskin ürək ça­tışmazlığı, böyrək çatışmazlığı və hepatatoksik preparatlar  ALT-nin miq­­darında artmaya səbəb olur

SGOT (ASPARTAT AMİNOTRANSFERAZA)

  • Sinonim: AST; SGOT; Serum glu­tamik oksaloasetik transminazNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: Sperktrofotometrik, ki­netikNümunədən imtina səbəbləri: He­molizReferens:
    <7 gün 25-75 IU/L
    7 yaş-1yaş 15-60 IU/L
    2-12 yaş 15-50 IU/L
    13-15 yaş 10-45 IU/L
    16-60 yaş 10-42 IU/L
    >60 yaş 12-50 IU/L

    İstifadəsi: Orqanizmin bütün toxu­ma­larında olsa da, qaraciyər, ürək və sklet əzələsində daha çox toplanır. Hər hansı bir səbəbdən qaraciyər hü­cey­rəsinin zədələnməsi və ya dağıl­ması, xolestatik və obstruktiv sarılıq, xroniki hepatilər, infeksion monu­nukleoz, ürək və ya sklet əzələsinin nek­roz və ya travması,  həmçinin iltihabi xəstəlikləri, kəskin miokard infaktı, ağır idman, ürək çatış­maz­lı­ğı, ağır dərəcəli yanıqlar, hipoti­ro­idizm, bağırsaq obstruksiyaları, bəd­xassəli hipertermiya və talasemiya ma­jor zamanı serumda  AST səviy­yəsi artır

SERUM GLUTAMAT OKSALOASETAT TRANSMİNAZA (ASPARTAT AMİNOTRANSFERAZA)

  • Sinonim: AST; SGOT; Serum glu­tamik oksaloasetik transminazNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLİş prinsipi: Sperktrofotometrik, ki­netikNümunədən imtina səbəbləri: He­molizReferens:
    <7 gün 25-75 IU/L
    7 yaş-1yaş 15-60 IU/L
    2-12 yaş 15-50 IU/L
    13-15 yaş 10-45 IU/L
    16-60 yaş 10-42 IU/L
    >60 yaş 12-50 IU/L

    İstifadəsi: Orqanizmin bütün toxu­ma­larında olsa da, qaraciyər, ürək və sklet əzələsində daha çox toplanır. Hər hansı bir səbəbdən qaraciyər hü­cey­rəsinin zədələnməsi və ya dağıl­ması, xolestatik və obstruktiv sarılıq, xroniki hepatilər, infeksion monu­nukleoz, ürək və ya sklet əzələsinin nek­roz və ya travması,  həmçinin iltihabi xəstəlikləri, kəskin miokard infaktı, ağır idman, ürək çatış­maz­lı­ğı, ağır dərəcəli yanıqlar, hipoti­ro­idizm, bağırsaq obstruksiyaları, bəd­xassəli hipertermiya və talasemiya ma­jor zamanı serumda  AST səviy­yəsi artır

Se (SELEN)

  • Sinonim: SeNümunə növü:  Serum, 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­də­rilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə toplanmış sidik nümunələri də qəbul edilirNümunə miqdarı: 1 mL (serum) (daha əvvəl heç istifadə edilməmiş və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş  və distillə və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış  sınaq şüşələrində göndə­rilməlidir, 10 mL (24 saatlıq sidik).Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: AAS-FIASReferens:
    Serum 46-143 μg/L
    24 saatlıq sidik <35 μg/gün

    İstifadəsi: Retikuloendotelial neo­plaziyalar və sənayedə çalışanların selen toksikozlarında qanda selen səviyyəsi yüksəlir, mədə-bağırsaq sistemi xərçəngləri, malnutirasiya, total parenteral qidalanma, hami­ləlik, sirroz və hepatitlərdə Se sə­viyyəsi azalır. Se zəhərlənmələrində nəfəs və sidikdə sarımsaq qoxusu, ağızda metallik dad, baş ağrısı, ürək bulanma, qusma, ağciyər ödemi və qan dövranının kollapsı ola bilər

SEDİMENTASİYA (ERİTROSİTLƏRİN ÇÖKMƏ SÜRƏTİ)

  • Sinonim: Sedimentasiya; Western çökmə sürəti; ESR, EÇSNümunə növü: Sitratlı qanNümunə qabı: Qara qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 1.5 mLİş prinsipi: Qapalı sistemNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı, hemolizli və ya həd­dindən artıq lipemiyalı olması, uzun müddət gözləməsi, qan/sitrat nisbə­tinin düzgün olmaması və miqda­rı­nın lazım olandan az və ya çox olmasıReferens:
    Yaş Kişi Qadın
    <7gün <10mm/saat <10mm/saat
    7gün-50yaş <15mm/saat <20mm/saat
    >50yaş <20mm/saat <25mm/saat

    İstifadəsi: İltihabi xəstəliklər, kəskin və xroniki infksiyalar, toxuma nek­ro­zu, temporal arterit, bəd xassəli törəmələr, revmatoid xəstəliklər və autoimmun xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

SELEN

  • Sinonim: SeNümunə növü:  Serum, 24 saatlıq sidikNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­də­rilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə toplanmış sidik nümunələri də qəbul edilirNümunə miqdarı: 1 mL (serum) (daha əvvəl heç istifadə edilməmiş və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş  və distillə və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış  sınaq şüşələrində göndə­rilməlidir, 10 mL (24 saatlıq sidik).Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidirİş prinsipi: AAS-FIASReferens:
    Serum 46-143 μg/L
    24 saatlıq sidik <35 μg/gün

    İstifadəsi: Retikuloendotelial neo­plaziyalar və sənayedə çalışanların selen toksikozlarında qanda selen səviyyəsi yüksəlir, mədə-bağırsaq sistemi xərçəngləri, malnutirasiya, total parenteral qidalanma, hami­ləlik, sirroz və hepatitlərdə Se sə­viyyəsi azalır. Se zəhərlənmələrində nəfəs və sidikdə sarımsaq qoxusu, ağızda metallik dad, baş ağrısı, ürək bulanma, qusma, ağciyər ödemi və qan dövranının kollapsı ola bilər

SELLOFAN BANT TESTİ (ENTEROBİUS VERMİCULARİS YUMURTASININ AXTARILMASI)

  • Sinonim: Enterobius vermicularis yumurtasının axtarılması, Sellofan bant testiNümunə növü: Peri-anal sellofan bant nümunəsiNümunə qabı: Nümunə götürmək üçün lazım olan materialı labaro­toriya təmin edirNümunənin alınma qaydası: Səhər tezdən xəstə yataqdan qalxmamış nümunə alınmalıdırİş prinsipi: Mikroskopikİstifadəsi: Enterobius vermicularis yumurtasının axtarılması

SERİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

  • Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidirNümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mLNümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilirİş prinsipi: HPLCNümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsiReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

SEROTONİN

  • Sinonim:5-OH triptaminNümunə növü: SerumNümunə< qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLXəstənin hazırlanması: Serotonin tərkilbi qoz, banan, badımcan, po­midor, fındıq, fıstıq, avokado və s. bəzi meyvə və tərəvəzlər son 72 saat ərzində yeyilməməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:
    Serum >15 yaş 50-230 ng/mL

    İstifadəsi: Karsinoid şişlərin di­aq­noz və müalicəsinin  müşahidəsində istifadə olunur. Karsinoid sindrom, miqren, şizofreniya, esensial hiper­ten­ziya, Huntington xəstəliyi və Duchenne əzələ distrofiyasında se­rumda serotonin miqdarıartır. Dum­ping sindromu, kəskin bağırsaq obstruksiyası, kistik fibrozis və kəs­kin miokard infarktında da se­rotonin səviyyəsində yüngül yüksəlmə ola bilər. Litium, MAO inhibitorları, me­tildopa, morfin və rezerpin isti­fadəsi serotonin səviyyəsinə tesir edə bilər

SERULOPLAZMİN

  • Sinonim: Mis oksidaza; CpNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: NefolometrikReferens:
    <6 ay  5-18 mg/dL
    7-12 ay 33-43 mg/dL
    1-3 yaş 26-55 mg/dL
    4-5 yaş 27-56 mg/dL
    6-12 yaş 20-54 mg/dL
    >12 yaş 20-63 mg/dL

    İstifadəsi: Mis birləşdirici zülaldır. Wilson xəstəliyinin diaqnos­tikasında və kəskin faza reaktantı kimi istifadə olunur. Hamiləlik, esterogen və oral kontraseptiv istifadəsi, iltihab, toxu­ma nekrozu, osteosarkomalar, biliar sirroz və travmalarda serumda seru­loplazminin səviyyəsi artır, Wilson xəs­təliyi, Menkes kinky hair sind­ro­mu və qastroenteropatiyalarda azalır

SCL-70 ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

  • Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləriNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsiNümunə miqdarı: 2 mLTestin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2İş prinsipi: Western BlotReferens: Nəticədə bildirilirİstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
    RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
    Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
    SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

SAXAROZA HEMOLİZ TESTİ

  • Sinonim: Şəkər su testiNümunə növü: Xəstədən və eyni qan qrupundan olan sağlam insandan alınmış EDTA-lı tam qan və serumNümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şəşəsiNümunə miqdarı: 3 mL EDTA-lı tam qan və 3 mL serumİş prinsipi: Kalitativ (keyfiyyət)Referens:
    Lizis <5% Neqativ
    6-10% Şübhəli
    >10% Povitiv

    İstifadəsi: Paroksizmal nokturnal (gecə) hemoqlobinuriyanın təyinində istifadə olunan skrininq testdir

SALMONELLA KULTURASI (Selektiv)

  • Nümunə növü:  NəcisNümunə qabı: Carry-Blair qidalı mühitiNümunə miqdarı: 1 gİş prinsipi: Selektiv zənginləştirmə kulturasıİstifadəsi: Salmonella cinsli bakteri­yaların izolə edilməsi

SALİSİLAT

  • Sinonim: Asetilsalisil turşusu; ASA; Salisil turşusuNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: FermentativReferens:
    Analgetik konsentrasiya 30-100 μg/mL
    İltihab əleyhinə konsentrasiya  150-300 μg/mL
    Toksik konsentrasiya >300 μg/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

SALMONELLA ANTİCİSİMİ (GRUBER-WİDAL TESTİ)

  • Nümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: Aqqlütinasiyaİstifadəsi: Qarın yatalağı və paratif infeksiyaları zamanı O aqqlü­tininləri 8-ci gündən, H aqqlütininləri isə 10-12-ci gündən sonra təyin oluna bilən səviyyəyə çatır. Kəskin xəstəliyin təyini üçün 10-15 gün fasilə ilə alınan qan nümunələrində titr artımı müşahidə olunmalıdır. Yalnız H aqqlütininin olması vaksinasiyanı, O isə xəstəliyi bildirir. Erkən mər­hə­lədə müalicəyə başlanılan hallarda pozitivlik müşahidə olunmaya bilər. Dəqiq diaqnoz üçün bu test tək­ba­şına yetərli deyil. Qeyri-spesifik reak­siyalara da rast gəlinə bilər

SALİSİL TURŞUSU (SALİSİLAT)

  • Sinonim: Asetilsalisil turşusu; ASA; Salisil turşusuNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 200 μLİş prinsipi: FermentativReferens:
    Analgetik konsentrasiya 30-100 μg/mL
    İltihab əleyhinə konsentrasiya  150-300 μg/mL
    Toksik konsentrasiya >300 μg/mL

    İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şa­hidəsində istifadə olunur

SABRİL (VİGABATRİN)

  • Sinonim: SabrilNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 500 μLNümunə alınma qaydası: Xəstənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidirİş prinsipi: HPLCReferens:Terapevtik konsentrasiya: 2-40 μg/mLİstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

s-TSH (TİROİD-STİMULƏ EDİCİ HORMON)

  • Sinonim: TSh; s-TSH; TirotropinNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 250 μLXəstənin hazırlanması: Sutkalıq ritmi vardır. Saat 02.00-04.00 ara­sın­da maksimum, 17.00-18.00 arasında isə minimum səviyyədə olurİş prinsipi:ECLIANümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıqReferens:
    <7 gün 0.5-20.0 μIU-mL
    7 gün-1 yaş 0.5-10.0 μIU-mL
    2-12 yaş 0.5-6.5 μIU-mL
    13-15 yaş 0.5-5.5 μIU-mL
    >15 yaş 0.3-4.0 μIU-mL

    İstifadəsi: Tiroid funksiyalarının qiy­mətləndirilməsi və müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunur. Hipo­tiroidizim, Xaşimoto tiroiditi, ekto­pik TSH ifraz olunan hallar, yarım­kəskin tiroidit və tiroid hormon re­zis­tentliyində serumda TSH səviy­yə­si artır, hipotalamus və hipofiz mən­şəli hipotiroidizim və hiperti­ro­idi­zimdə isə TSH səviyyəsi azalır

RUBEOLA IgM və IgG

  • Sinonim: Məxmərək anticisimi IgM və IgGNümunə növü: Serum, BOMNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum) Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)Nümunə miqdarı:300 μLİş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiyaİstifadəsi:  Məxmərək virusu ilə əlaqədar infeksiyanın varlığının və ehtimal olunan dövrünün təyinində istifadə olunur. IgM-in pozitiv ol­ması yeni başlayan infeksiyanı, köh­nə infeksiyadan qalan qalıq anti­cisimlər və ya vaksinasiya haqqında düşünməyə səbəb olur.Hamilələrdə və immun sistemi zəifləmiş xəstələrdə ağır pnevmoniya və MSS infeksiyasına səbəb ola biləcəyindən bu xəstələrin məxmərək virusuna qarşı immunitetin təyini üçün an­ti­cisimlər əvvəlcədən ölçükməlidir. İm­mun sistemi normal olan uşaq­larda da ağırlaşmalara qarşı diqqətli olunmalıdır

RUBELLA IgG AVİDLİK

  • Nümunə növü:  SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi: EIANümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiyaİstifadəsi: Anadangəlmə Rubella sindromu ağır hallarda səbəb ola bilər. İkinci trimesterdən sonrakı infeksiyalar dölə təsir etmədiyindən infeksiyanın başlanğıc tarixi çox əhəmiyyətlidir. Avidlik testi ilə Rubella infeksiyasının başlanğıc tarixi haqqında məlumat əldə oluna bilər

RUBELLA ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

  • Sinonim: Məxmərək anticisimləri IgM və IgGNümunə növü: SerumNümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsiNümunə miqdarı: 300 μLİş prinsipi:EIANümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kon­taminasiyaİstifadəsi: Məxmərək infeksiyasının diaqnostikasında istifadə olunur. Rubella virusu uşaq və böyüklərdə yüngül ekzantamatoz xəstəliklərə səbəb olur. İnfeksiyanın hamiləlik dövründə keçirilməsi əhəmiyyətlidir. Hamiləliyin I tirimesterində keçirilən infeksiyalar dölün olümünə və ya anadangəlmə rubella sindromuna (katarakt, karlıq, ürək anomaliyaları) səbəb olur. IgG səviyyəsinə baxaraq vaksinasiya edilə bilər

RİVOTRİL (KLONAZEPAM)

Sinonim: Rivotril

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin son qəbul etdiyi dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 27-75 ng/mL
Toksik konsentrasiya >80 ng/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin təyinində istifadə olunur

RNP ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

Ro-52 (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

ROTAVİRUS ANTİGENİ (NƏCİSDƏ ROTAVİRUS ANTİGENİ)

Sinonim: Rotavirus antigeni

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Lateks aqqlütinasiya

İstifadəsi: Rotaviruslar yenidoğul­muşlarda və 6 ay-2 yaşlı uşaqlarda, xüsusilə qış aylarında ishala səbəb olan ən əhəmiyyətli qeyri-bakterial qastroenterit törədiciləridir. Bu viruslara məxsus antigeninin təyinində istifadə olunur

RPR TESTİ

Sinonim:Rapid plasma reagin sifilis testi; VDRL ekspress test

Nümunə növü:  Serum, plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Sifilisin diaqnozunda istifadə olunur. Kəskin sifilis infeksiyası və ya aktiv infeksiyanın başlanğıc dövründə test pozitiv olur. Münasib müalicə ilə neqativləşir

RSV ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Respirator sinsitial virus anticisimləri

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Aktiv və ya keçirilmiş RSV infeksiyasının seroloji üsulla aşkar edilməsində istifadə olunur. RSV yeni doğulmuşların və uşaqlıq dövrünün aşağı tənəffüs yolları infeksiyalarının ən çox rast gəlinən törədicilərindəndir. 5 yaşından böyük uşaqlarda anticisim adətən pozitiv olur. IgG anticisimi aşağı titrdə də tapılır, amma IgM anticisimi tapılmazsa, xəstə sağalma dövründə ola bilər. Belə hallarda iki həftə sonra test təkrarlanmalıdır

RİSTOSETİN KOFAKTOR

Sinonim: von Willebrand faktor fəaliyyəti

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hemoliz edilmədən dərhal ay­rıl­malı və soyuq şəraitdə göndə­rilməlidir

İş prinsipi: Lateks aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli. heparinli nümunələr

Referens: 50-150%

İstifadəsi: İnsanlarda ən çox rast­lanan anadan gəlmə qanaxma poz­ğunluğu olan von Willebrand xəs­təliyinin təyinində istifadə olunur

RİBOSOMAL P – PROTEİN (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

RİBONUKLEOPROTEİN ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

RİBOFLAVİN (VİTAMİN B12)

Sinonim: Sianokobalamin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<7 gün 160-1300 pg/mL
>7 gün 197-866 pg/mL

İstifadəsi: Hematopoez və normal neyron fuksiyaları üçün Vit B12 lazımlıdır. Xroniki böyrək çatış­mazlığı, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, kəskin mielositar leykoz, xronik mielositar leykoz, leykositoz, polistemia vera, qara­ciyər xəstəlikləri və zülal mal­nutriasiyasında qanda vitamin B12 səviyyəsi yüksək olur, intrensek faktor çatışmazlığı və malabsorbsya zamanı və vegeterianlarda vitamin B12 səviyyəsi az olur

RF (REVMATOİD FAKTOR)

Sinonim: RF

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Turbidimetrik

Referens: <20 IU/mL

İstifadəsi: IgG-yə qarşı əmələ gələn anticisimləridir. Revmatoid artrit, birləşdirici toxuma xəstəliyi, Şeqren sindromu, sklerodermiya, derma­tomiozit, SLE kimi autoimmun xəstəliklər, infeksion mononukleoz kimi bəzi virus xəstəlikləri və bəzi kəskin iltihabi xəstəliklərdə serumda RF səviyyəsi artır

REVMATOİD FAKTOR

Sinonim: RF

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Turbidimetrik

Referens: <20 IU/mL

İstifadəsi: IgG-yə qarşı əmələ gələn anticisimləridir. Revmatoid artrit, birləşdirici toxuma xəstəliyi, Şeqren sindromu, sklerodermiya, derma­tomiozit, SLE kimi autoimmun xəstəliklər, infeksion mononukleoz kimi bəzi virus xəstəlikləri və bəzi kəskin iltihabi xəstəliklərdə serumda RF səviyyəsi artır

RETİNOL (VİTAMİN A)

Sinonim: Vit A; Retinol

Nümunə növü: Serum (nümunə işıqdan qorunaraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunə alınma qaydası: Nümu­nənin alınması üçün 10 saatlıq aclıq lazımdır

Xəstənin hazırlanması: Son 24 saat ərzində spirtli içkilərdən istifadə edilməməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

<5 yaş 20-43 μg/dL
6-12 yaş 26-49 μg/dL
13-15 yaş 26-72 μg/dL
>15 yaş 30-80 μg/dL

İstifadəsi: Malabsorbsiya sindro­munun differensiasiyasında və A vitamininin səviyyəsinin qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur

RETİKULOSİT SAYI

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı və ya hemolizli olması

Referens: 0.5-2.5%

İstifadəsi: Retukulosit sayının qiy­mət­ləndirilməsində istifadə olunur. Eritropoezin artdığı hallar və ane­mi­yaların müalicəsi zamanı retukulosit sayı artır, aplastik anemiya, böyrək xəstəlikləri, dəmir çatışmazlığı ane­miyası, xroniki xəstəlik anemiyası, sideroblastik anemiya və meqa­loblastik anemiyalarda isə retikulosit sayı azalır

RETİKULİN ANTİCİSİM (ANTİ-RETİKULYAR ANTİCİSİM)

Sinonim: ARA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: IgA tipli retukulyar anti­cisimlər araşdırılır. Dermatitis herpe­tiformis xəstələrinin 25%-də, celiac sprue xəstələrinin isə 60%-də anti­retikulyar anticisimlər tapılır

RESPİRATOR SİNSİTİAL VİRUS ANTİCİSİMLƏRİ (RSV ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Respirator sinsitial virus anticisimləri

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Aktiv və ya keçirilmiş RSV infeksiyasının seroloji üsulla aşkar edilməsində istifadə olunur. RSV yeni doğulmuşların və uşaqlıq dövrünün aşağı tənəffüs yolları infeksiyalarının ən çox rast gəlinən törədicilərindəndir. 5 yaşından böyük uşaqlarda anticisim adətən pozitiv olur. IgG anticisimi aşağı titrdə də tapılır, amma IgM anticisimi tapılmazsa, xəstə sağalma dövründə ola bilər. Belə hallarda iki həftə sonra test təkrarlanmalıdır

RENİN

Sinonim: Plazma renin aktivliyi; PRA

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Az duzlu pəhriz, ayaq üstə durmaq, diuretiklər və hamiləlik plazmada reninin səviyyəsini artırır, yüksək duzlu pəhriz isə renin səviyyəsini azaldır

İş prinsipi:RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən attıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin soyuq şəraitdə göndərilməməsi

Referens:

<1 yaş 2.4-37.0 ng/mL/saat
2-3 yaş 1.7-11.2 ng/mL/saat
4-5 yaş 1.0-6.5 ng/mL/saat
6-12 yaş 0.5-5.9 ng/mL/saat
13-15 yaş 0.5-5.0 ng/mL/saat
>15 yaş 0.2-3.4 ng/mL/saat

İstifadəsi: Hipertenziyanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Böyrək parenximasının xəstəlikləri, renin ifraz edən şişlər, oral kon­traseptiv mənşəli hipertenziya, feo­xro­masitoma, sirroz, hepatit, ürək ça­tışmazlığı, Bartter sindromu və elektrolit itkisi olan hallarda plaz­mada renin aktivliyi artır, birincili al­dosteronizm, psevdohipe­raldos­te­ro­nizm və hiperkalemiyada isə azalır

REDUKSİYA EDİCİ MADDƏ (Nəcis)

Nümunə növü: Təzə nəcis

Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1g

İş prinsipi: Kimyəvi

Referens: Neqativ

QLUKOHEMOGLOBİN

Sinonim: HbA1C; Hemoglobin A1C

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi:Turbidimetrik

Referens: %4.5-5.7

İstifadəsi: Diabetes mellitusun uzun müddətli müşahidəsində istifadə olu­nur. Son 6-8 həftə müddətində qan­dakı ortalama qlükoza konsen­tra­si­yasını göstərir. Eritrositlərin öm­rü­nün qısaldığı qeyri stabil hemo­qlo­binlərin mövcud olması (Hb SS, Hb CC, Hb SC və s.) və digər hemolitik anemiyalar yalnış aşağı nəticələrə səbəb ola bilər. Dəmir çatışmazlığı eritrositlərin ömrünü uzadaraq yalnış yüksək nəticənin əldə edilməsinə səbəb ola bilər

QLUTAMİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

QLUTAMİN TURŞUSU (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

QLUTAMİN TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ (ANTİ-GLUTAMAT TURŞUSU DEKARBOKSİLAZA ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti-GADGlutamat tur­şusu dekarboksilaza anticisimi, GAD-65; GADA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: < 1 U/mL

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet, auto­immun endokrin xəstəlikləri (tiroidit, pernisioz anemiya və s.) və auto­im­mun ensefalo­miopatiyaların diaqnos­ti­kasında istifadə olunur. Diaqnozu yeni təyin olunmuş I tip şəkərli dia­bet xəstələrinin 70-80%-də müşahidə olunur

QLÜKOZA

Sinonim: Aclıq qan şəkəri; AQŞ

Nümunə növü: Serum, florid/ok­sa­latlı plazma

Nümunə qabı: Boz qapaqlı sınaq şüşəsi (florid/oksalatlı plazma), Qır­mızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum)

Nümunə miqdarı: 200μL

Nümunənin alınma qaydası: Qır­mı­zı qapaqlı sınaq şüşəsinə qan alı­nıbsa gecikmədən sentrifuqadan ke­çi­rilərək serumu tez ayrılmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 8 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: Se­rum ayrılmadan qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsində saxlanılmış qan

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 45-96 mg/dL
Yarımçıq doğulan 20-60 mg/dL
<7 gün 40-60 mg/dL
7 gün-1 ay 50-80 mg/dL
2 ay-15 yaş 60-100 mg/dL
16-60 yaş 70-100 mg/dL
>60 yaş 80-115 mg/dL

İstifadəsi: Karbohidrat metobo­liz­mi­nin qiymətləndirilməsiondə istifadə olunur

QLÜKOZA (Maye)

Nümunə növü: BOM, perikardial, peritoneal, plevral və sinovial ma­yelər

Nümunə qabı: Gelsiz düz steril sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetik

Referens:

BOM <12 yaş 60-80 mg/dL
13-15 yaş 50-75 mg/dL
>15 yaş 40-70 mg/dL
Preval Maye <7 gün 40-60 mg/dL
7 gün- 1 ay 50-80 mg/dL
2 ay-15 yaş 60-100 mg/dL
16-60 yaş 70-110 mg/dL
>60 yaş 80-115 mg/dL

İstifadəsi: Normada BOM-da qlüko­za­nın səviyyəsi, həmin vaxt qanda tə­yin olunan qlükoza miqdarının 60-80%-nə bərəbər olur. Bakterial me­nengitlər, mərkəzi sinir sisteminin bədxassəli şişləri, revmatoid me­nen­git və hipoqlikemiya BOM qlükoza miqdarının azalmasına səbəb olur

QLÜKOZA (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, Bir­dəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmallı və göndərilməlidir. Bor tur­şusu üzərinə toplanan sidik nümunələri də göndərilə bilər

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ, kinetik

Nümunədən imtina səbəbləri: Si­diyin 5 gündən artıq soyuducuda sax­lanılması

Referens:

Birdəfəlik sidik 1.0-15.0 mg/dL
24 saatlıq sidik 0.5 g/gün

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində və şəkərli dia­bet xəstəliyinin müşahidəsində isti­fadə olunur

QLÜKOZA-6-FOSFAT DEHİDROGENAZA

Sinonim: G6PD

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

<1 yaş 6.5-14.4 U/g Hb
>1 yaş 4.6-13.5 U/g Hb

İstifadəsi: G6PD çatışmazlığı ilə əla­qədar inkişaf edən hemolitik ane­mi­yaların təyinində istifadə olur. Gənc eritrositlərdə G6PD ak­tivliyi yüksək olduğundan he­mo­litik epi­zod­dan sonra çatışmazlığı təyini ək­sər hallarda mümkün olmur

QLÜKOZAMİNOQLİKANLAR

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq mühitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı:30 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saat­lıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens:

<3 ay <40.0 mg/mmol kreatinin
4-6 ay <25.0 mg/mmol kreatinin
7 ay-1 yaş <17.5 mg/mmol kreatinin
2-3 yaş <12.4 mg/mmol kreatinin
4-5 yaş <9.6 mg/mmol kreatinin
6-11 yaş <8.0 mg/mmol kreatinin
12-15 yaş <4.1 mg/mmol kreatinin
>15 yaş <3.4 mg/mmol kreatinin

İstifadəsi: Mukopolisaxaridozların skri­ninqi məqsədilə istifadə olunur

QONOKOK KULTURASI

Sinonim: Neisseriae gonorhoeae kul­turası

Nümunə növü: Servikal, uretal tampon

Nümunə qabı: Tampon

İş prinsipi: Selektiv kultivasiya

İstifadəsi: Neisseriae gonorhoeae izolyasiyası və identifikasiyası

QRAM BOYALI PREPARAT

Nümunə növü: İstənilən patoloji ma­­terial

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Patoloji materialda hü­ceyrə və bakteriyanın varlığının tə­yi­ni; törədici agentin morfologiyasının müəyyən edilməsi

QULAQ İFRAZATI KULTİVASİYA

Nümunə növü: Qulaq ifrazatı

Nümunə qabı: Trasnport qidalı mü­hiti

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Qulaq ifrazatına səbəb olan bakteriyanın izolə edilməsi

QURĞUŞUN

Sinonim: Pb

Nümunə növü:  EDTA-lı və ya he­parinli tam qan, 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik, BOM, saç

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi, gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM) (Heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə və ya ionsuzlaşdırılmış  su ilə yaxalanmış sınaq şüşələrində göndə­rilməlidir)

Nümunə miqdarı:1 mL (serum, si­dik, BOM), 0.5 g saç (ənsədən alınan ümunə məsləhət görülür)

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik soyuq şəraitdə sax­la­nıl­malı və göndərilməlidir. 6N HCl, ase­tat turşusu və ya bor turşusu üzə­rinə toplanmış sidik nümunələri də qəbul olunur

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

<15 yaş >15 yaş
Tam qan <1020 μg/dL <20 μg/dL
Sidik <8020 μg/L
Saç <520 μg/g saç

İstifadəsi: Qurğuşun zəhərlən­mə­si­nin təyinində istifadə olunur. Qur­ğuşun zəhərlınməsində, anoreksiya, qarın ağrısı, qusma, əsəbilik, apatiya, ensefalopatiya, anemiya və periferik nevropatiyalarda rast gəlinir

RAPİD PLAZMA REAGİN SİFİLİS TESTİ (RPR TESTİ)

Sinonim:Rapid plasma reagin sifilis testi; VDRL ekspress test

Nümunə növü:  Serum, plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Sifilisin diaqnozunda istifadə olunur. Kəskin sifilis infeksiyası və ya aktiv infeksiyanın başlanğıc dövründə test pozitiv olur. Münasib müalicə ilə neqativləşir

RBC (ERİTROSİT SAYI)

Sinonim: Qırmızı qan hüceyrə­lə­rinin sayı; RBC

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alınarkən turnanın uzun müd­dət qalması səhv nəticələrə səbəb olur

Xəstənin hazırlanması: Saat 17.00-07.00 arasında və yeməklərdən sonra  eritrositlərin sayında bir qədər  azalma müşahidə oluna bilər

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsindən götürülmüş qan 3.9-5.5 milyon/mm3
Erkən doğulmuş uşaqlarda 3.9-5.5 milyon/mm3
<7 gün 4.0-6.6 milyon/mm3
7 gün-1 ay 3.9-6.2 milyon/mm3
2-3 ay 3.0-5.4 milyon/mm3
4-6 ay 3.1-4.5 milyon/mm3
7 ay-3 yaş 3.7-5.3 milyon/mm3
4-5 yaş 3.9-5.3 milyon/mm3
6-12 yaş 4.0-5.2 milyon/mm3
  Kişi Qadın
13-15 yaş 4.5-5.3 milyon/mm3 4.1-5.1 milyon/mm3
>15 yaş 4.5-5.9 milyon/mm3 4.0-5.2 milyon/mm3

İstifadəsi: Polisitemiya, ağır idman, hemokonsentrasiya və yüksək­lik­lər­də eritrositlərin sayı artır, anemiyalar və hemolizə səbəb olan bəzi dərman­ların qəbulu zamanı isə eritrositlərin sayı azala bilər. Bunlardan başqa, so­yuq aqqlütininlərin varlığı da yalnış olaraq eritrositin sayının azlığına və ya avtomatik qan sayım cihazlarında sayılmamasına səbəb ola bilər

REDUKSİYA EDİCİ MADDƏ (Sidik)

Nümunə növü:  Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: Kimyəvi

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Sidikdə reduksiya edici maddənin olmasının qiymətlən­di­ril­mə­sində istifadə olunur. Qlükozuriya, hamiləliyin son dövrləri, laktasiya, qalaktozemiya, esensial pentozuriya, əzələ distrofiyası və infantlarda sidikdə reduksiya edici maddə aşkar oluna bilər

QLOMERULYAR FİLTRASİYA SURƏTİ (KREATİNİN)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 0.6-1.2 mg/dL
Yenidoğulmuş 0.3-1.0 mg/dL
<7 gün 0.3-1.0 mg/dL
7 gün-3 ay 0.2-0.4 mg/dL
4 ay-5 yaş 0.3-0.7 mg/dL
6-12 yaş 0.5-1.0 mg/dL
13-15 yaş 0.5-1.2 mg/dL
>15 yaş Kişi: 0.5-1.4 mg/dL
Qadın: 0.5-1.3 mg/dL

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olnur. Böyrək xəstəlikləri, şok, bəd xassəli törəmələr, SLE, diabetik nefropatiya, kəskin ürək çatışmazlığı və akro­me­qaliyada serumda kreatininin səviy­yəsi artır, əzələ distrofiyası və dia­betik ketoasidozda isə azalır. Bö­yük­lərdə kreatinin ilə birlikdə MDRD formuluna əsasən hesablanan qlo­merulyar filtrasiya sürəti (GFR) dəyəri də verilir

QLOMERULYAR BAZAL MEMBRAN ANTİCİSİMİ (ANTİ-QLOMERULYAR BAZAL MEMBRAN ANTİCİSİMİ)

Sinonim: AGBM; Qlomerulyar bazal membran anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Qlomerulonefrit, Good­pasteur (Qudpasçer) sindromu və na­dir hallarda isə idiopatik ağciyər fib­rozunun diaqnozunun müəyyən edil­məsi və bu xəstəliklərin qiymətlən­dril­məsində istifadə olunur. Böyrək yumaqcığının bazal membranında olan IV tip kollagenə qarşı əmələ gələn anticisimdir. Eyni zamanda  al­veolyar bazal membranla çarpaz re­ak­siya verir və bu xüsusiyyəti ilə  Goodpasteur sinromunun diaqnosti­kasında da istifadə olunur. AGBM normal populyasiyada olmamalıdır

QLİSİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

QLİADİN ANTİCİSİMLƏRİ (ANTİ-GLİADİN ANTİCİSİMLƏRİ IgA və IgG)

Sinonim: Gliadin anticisimləri; AGA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kontami­nasiya

İstifadəsi: Qluten adlı zülala qarşı əmələ gələn anticisimlərdir. Xüsusilə seliyakiya (Celiac) xəstəliyi və digər qlutenə həssas bagırsaq patolo­gi­yaları (dermatitis herpetiformis və s.) üçün skrininq test kimi istifadə olu­nur. Həm­çinin diaqnozu təsdiq­lənmiş xəs­tələrdə qlutensiz pəhrizin müşahi­də­sində də əhəmiyyətlidir. Se­li­yakiya xəs­təliyində IgG sin­fin­dən olan anti­cisimlərin həssaslığı da­ha yüksəkdir. IgA quruluşlu antici­sim­lərin səviyyəsi isə qlutensiz pəh­riz ilə azalır. Glutenə məruz qaldıqda isə, bəzən klinik  simptomlar  mey­da­na çıxmazdan bir neçə ay əvvəl hər iki anticisim nəzərə çarpacaq də­rə­cədə yüksələ bilər

QİDA ANALİZİ (BAKTERİOLOJİ QİDA ANALİZİ)

Sinonim: Qida analizi

Nümunə növü: Qida nümunəsi

Nümunə qabı: Steril burğulu qa­paqlı qab

Nümunə miqdarı: 100 g

İş prinsipi: qidalı mühitlərə kulti­vasiya

İstifadəsi: Qidalarda xəstəlik və ya zəhərlənməyə səbəb ola bilən bakte­riyaların tədqiqi

QIZILCA ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG (RUBELLA ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Məxmərək anticisimləri IgM və IgG

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi:EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və kon­taminasiya

İstifadəsi: Məxmərək infeksiyasının diaqnostikasında istifadə olunur. Rubella virusu uşaq və böyüklərdə yüngül ekzantamatoz xəstəliklərə səbəb olur. İnfeksiyanın hamiləlik dövründə keçirilməsi əhəmiyyətlidir. Hamiləliyin I tirimesterində keçirilən infeksiyalar dölün olümünə və ya anadangəlmə rubella sindromuna (katarakt, karlıq, ürək anomaliyaları) səbəb olur. IgG səviyyəsinə baxaraq vaksinasiya edilə bilər

QIZILCA ANTİCİSİMLƏRİ (RUBELLA IgM və IgG)

Sinonim: Məxmərək anticisimi IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum) Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı:300 μL

İş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi:  Məxmərək virusu ilə əlaqədar infeksiyanın varlığının və ehtimal olunan dövrünün təyinində istifadə olunur. IgM-in pozitiv ol­ması yeni başlayan infeksiyanı, köh­nə infeksiyadan qalan qalıq anti­cisimlər və ya vaksinasiya haqqında düşünməyə səbəb olur.Hamilələrdə və immun sistemi zəifləmiş xəstələrdə ağır pnevmoniya və MSS infeksiyasına səbəb ola biləcəyindən bu xəstələrin məxmərək virusuna qarşı immunitetin təyini üçün an­ti­cisimlər əvvəlcədən ölçükməlidir. İm­mun sistemi normal olan uşaq­larda da ağırlaşmalara qarşı diqqətli olunmalıdır

QIRMIZI QAN HÜCEYRƏLƏRİNİN SAYI (ERİTROSİT SAYI)

Sinonim: Qırmızı qan hüceyrə­lə­rinin sayı; RBC

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alınarkən turnanın uzun müd­dət qalması səhv nəticələrə səbəb olur

Xəstənin hazırlanması: Saat 17.00-07.00 arasında və yeməklərdən sonra  eritrositlərin sayında bir qədər  azalma müşahidə oluna bilər

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsindən götürülmüş qan 3.9-5.5 milyon/mm3
Erkən doğulmuş uşaqlarda 3.9-5.5 milyon/mm3
<7 gün 4.0-6.6 milyon/mm3
7 gün-1 ay 3.9-6.2 milyon/mm3
2-3 ay 3.0-5.4 milyon/mm3
4-6 ay 3.1-4.5 milyon/mm3
7 ay-3 yaş 3.7-5.3 milyon/mm3
4-5 yaş 3.9-5.3 milyon/mm3
6-12 yaş 4.0-5.2 milyon/mm3
  Kişi Qadın
13-15 yaş 4.5-5.3 milyon/mm3 4.1-5.1 milyon/mm3
>15 yaş 4.5-5.9 milyon/mm3 4.0-5.2 milyon/mm3

İstifadəsi: Polisitemiya, ağır idman, hemokonsentrasiya və yüksək­lik­lər­də eritrositlərin sayı artır, anemiyalar və hemolizə səbəb olan bəzi dərman­ların qəbulu zamanı isə eritrositlərin sayı azala bilər. Bunlardan başqa, so­yuq aqqlütininlərin varlığı da yalnış olaraq eritrositin sayının azlığına və ya avtomatik qan sayım cihazlarında sayılmamasına səbəb ola bilər

QEYRİ ÜZVİ FOSFOR (FOSFOR)

Sinonim: PO3; P; Qeyri üzvi fosfor; Fosfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına alınmalı və serum mümkün qədər tez ayrılmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 3.7-8.1
Yeni doğulmuş 5.0-10.0
7 gün 5.0-10.0
7 gün- 1 yaş 4.5-6.7
2-12 yaş 4.5-5.5
13-60 yaş 2.7-4.5
60 yaş 2.3-3.7 (Kişi)
2.8-4.1 (Qadın)

İstifadəsi: Fosfor metobolizminin və Ca-P müvazinətinin qiymətlən­diril­mə­sində istifadə olunur. Osteolitik sümük metastazları, sarkoidoz, süd-qələvi sindromu, vitamin D intok­si­kasiyası, böyrək çatışmazlığı, hipo­pa­ratiroidizm, psevdohipo­paratiroidizm, akromeqaliya, ağciyər emboliyasılak­tik asidoz  və respirator asidoz zamanı serumda fosforun səviyyəsi artır, osteomalyasiya, steatoreya, renal tubulyar asidoz, Qram neqativ bakterial sep­tisemiya, hipokalemiya vitamin D çatışmazlığı, malnutrisiya, ma­labsorbsiya, ağır diarreya, qusma, birin­cili hiperparatiroidizm, hiperkal­semiya, salisilat zəhərlənməsi, respi­rator infeksiyalar, hiperinsulinemiya, respirator alkaloz, osteoblastik sümük metastazları və renal tubulyar defekt­lərdə isə fosforun miqdarı azalır

QEYRİ PROSTATİK TURŞ FOSFATAZA

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens:

Kişi <3.9 U/mL
Qadın <2.9 U/mL

İstifadəsi: Prostatdan kənar toxu­ma­lara aid (qaraciyər, dalaq, eritrositlər, trombositlər və sümük iliyi) turş fosfataza səviyyəsinin qiymətləndi­rilməsində istifadə olunur. Yetkin yaşlı normal kişilərdə ümumi turş fosfataza miqdarının təxminən yarısı prostatdan kənar toxumalardan qaynaqlanır. Qadınlarda isə ümumi turş fosfatazanın böyük hissəsini qaraciyər, eritrosit və trombosit mənşəli turş fosfataza təşkil edir

QASTRİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Həmçinin sutkalıq ritmi var­dır və 03.00-07.00 saatları ara­sın­da ən aşağı səviyyədə olur. Qast­ro­skopiyadan sonra nümunə alınma­malıdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 25-125 pg/mL

İstifadəsi: Zollinger-Ellison sind­romu, axlorhidriya və ya pernisitoz ane­miya, çoxsaylı endokirin neo­pla­ziyalar və digər hiperqastri­ne­mi­ya­ların təyinində istifadə olunur

QARACİYƏR-BÖYRƏK MİKROSOMAL ANTİCİSİMİ TİP 1 (LKM TİP 1 ANTİCİSİMLƏRİ)

Sinonim: Qaraciyər-Böyrək (Liver-Kidney) mikrosomal anticisim tip 1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: ELISA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Daha çox uşaqlarda rast gəliniən autoimmun xroniki aktiv hepatit tip-2-nin təyinində istifadə olunur (Həmçinin Bax Autoimmun hepatit paneli)

PROQRESSİV ƏZƏLƏ DİSTROFİYASI (DUCHENNE / BECKER ƏZƏLƏ DİSTROFİYASI (DMD/BMD) BİRLƏŞMƏ ANALİZİ)

Sinonim: Proqressiv əzələ  distro­fiyası (PƏD)

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ailə barədə ətraflı məlumatlar, CPK nəticələri, delesiya analizinin nəti­cələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, aparılacaq tədqiqatlar çərçivəsində hansı ailə fərdlərinin müayinəsinə ehtiyac ol­du­­ğu nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, materialın uyğun sınaq şüşəsinə alınmaması

İstifadəsi: Xəstə fərdin anasından qəbul etdiyi allel gen, bağlantı ana­lizi adlandırılan dolayı (qeyri düz) metod ilə təyin olunur. Mutasiyası aşkar olunmamış xəstələrin ailəsinə prenatal diaqnozun və/və ya daşıyıcılığın təyinində kömək etmək məqsədilə dolayı (qeyri düz) metod tətbiq oluna bilər (Bax Duchenne / Becker əzələ distrofiyasi delesiya  analizi)

PROSTAT-SPESİFİK ANTİGEN

Sinonim: PSA; f/t PSA; Sər­bəst/total PSA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Test içeriği: Total və sərbəst PSA və onların bir-birinə nisbəti

Nümunənin alınma qaydası: Rektal müayinə və kateter istifadə­sindən sonra nümunənin alınması üçün 72 saat gözləmək lazımdır

Xəstənin hazırlanması: PSA sə­viyyəsi gündən-günə dəyişə bilər və yaşla birlikdə artır. Həmçinin ar­xasıüstdə vəziyyət PSA səviyyəsini azaldır, prostat manipulyasiyaları isə PSA səviyyəsində artıma səbəb olur

İş prinsipi: FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

>20 yaş Total PSA <4 ng/mL
Sərbəst PSA <1 ng/mL

İstifadəsi: Prostat xəstəliklərinin (xüsusilə prostat karsinomaları və xoşxassəli prostat hiperplaziyası) diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

PROSTATİK TURŞ FOSFATAZA

Sinonim: PAP; Prostat spesifik turş fosfataza

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Rek­tal müayinə və kateter istifadəsin­dən sonra nümunə alınması üçün 72 saat gözləmək lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və radioizotop istifadəsi

Referens: <3 ng/mL

İstifadəsi: Prostatdan ifraz olunan qlikoproteindir. Prostat vəzinin bəd­xassəli şişləri, biopsiya, kate­teri­zasiya, əlaqədən sonra, əməliyyatdan sonrakı dövr, xoşxassəli prostat hiperplaziyası, prostatit, prostat infarktı və s. hallarda prostatik turş fosfataza səviyyəsi artır. Prostat xərçəngləri üçün skrininq məqsədilə istifadə etmək olmaz. Klinik istifadəsi metastatik prostat vəzi xərçənglərinin təsdiqlənməsi və dərəcələndərilməsi ilə məhduddur. Həmçinin radikal prostatektomiyalı xəstələrdə təkrarlanmanın (rekur­rens) müşahidəsi və müalicəyə cavabın müşahidəsində də köməkçi testdir

PROTEİN C AKTİVLİYİ

Sinonim: Protein C funksional

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və və soyuq şəraitdə göndə­rilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Kumadin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müalicəsində isə 2 gün əvvəlcədən müalicə dayandırılmalıdır

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalanmış, hemolizə uğ­ramış, heparinli nümunələr

Referens:

<6 ay 15-140 %
>6 ay 70-140 %

İstifadəsi: Anadangəlmə və qa­zanılma protein C çatışmazlıqlarının təyinində istifadə olunur. Protein C çatışmazlıqlarında tromboza meyillik artır. Diabet, nefrotik sindrom, ha­miləlik və oral kontraseptiv isti­fadəsində protein C aktivliyi artır

PROTEİN C ANTİGENİ

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: RID

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalanmış, hemolizə uğ­ramış, heparinli nümunələr

Referens: 1.82-3.90 mg/L

İstifadəsi: Anadangəlmə və qa­zanılma protein C çatışmazlıqlarının təyinində və tipləndirilməsində isti­fadə olunur. Protein C çatışmaz­lıqlarında tromboza meyllilik artır

PROTEİN C FUNKSİONAL (PROTEİN C AKTİVLİYİ)

Sinonim: Protein C funksional

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və və soyuq şəraitdə göndə­rilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Kumadin cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müalicəsində isə 2 gün əvvəlcədən müalicə dayandırılmalıdır

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalanmış, hemolizə uğ­ramış, heparinli nümunələr

Referens:

<6 ay 15-140 %
>6 ay 70-140 %

İstifadəsi: Anadangəlmə və qa­zanılma protein C çatışmazlıqlarının təyinində istifadə olunur. Protein C çatışmazlıqlarında tromboza meyillik artır. Diabet, nefrotik sindrom, ha­miləlik və oral kontraseptiv isti­fadəsində protein C aktivliyi artır

PROTEİN ELEKTROFOREZİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Elektroforez

Referens: Albumin
Alfa-1: 58.8-69.6 %
Alfa-2: 3.7-13.1%
Beta: 8.9-13.6%
Qamma: 8.4-18.3%

İstifadəsi: Serum protein elektro­forezi iltihab, zülal itkisi, qamma­patiyalar və digər disproteinemiyalar üçün geniş istifadə olunan skrininq testidir

PROTEİN ELEKTROFOREZİ (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Normada sidiklə çox az miqdarda zülal ifraz olunur, bəzi xəstəliklərdə isə zülal ifrazı artır. Sidiklə ifraz olunan proteinlərin tipi diaqnostika baxımından əhəmiy­yətlidir. Lipoid nefrozda selektiv proteinuriya (albumin), qlomeru­lo­nef­ritlərdə isə qeyri-selektiv pro­teinu­riya müşahidə olunur. Həmçinin Bence-Jones zülalları da beta və qamma bölgələrinə yer dəyişir

PROTEİN S AKTİVİTLİYİ

Sinonim: protein S funksional

Nümunə növü:  Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: Kumadin tipli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müali­cəsində isə 2 gün əvvəlcədən müali­cə dayandırılmalıdır

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan / antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

<6 ay 15-160%
>6 ay 15-160%

İstifadəsi: Anadangəlmə və qaza­nılma protein S çatışmazlıqlarının təyinində istifadə olunur. Protein S çatışmazlıqlarında tromboza meyillik artır

PROTEİN S ANTİGENİ

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 ml

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: RİD

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan / antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:12-21mg/L

İstifadəsi: Anadangəlmə və qaza­nılmış protein S çatışmazlıqlarının təyinində istifadə olunur

PROTEİN S FUNKSİONAL (PROTEİN S AKTİVİTLİYİ)

Sinonim: protein S funksional

Nümunə növü:  Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: Kumadin tipli antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə 2 həftə, heparin müali­cəsində isə 2 gün əvvəlcədən müali­cə dayandırılmalıdır

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan / antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

<6 ay 15-160%
>6 ay 15-160%

İstifadəsi: Anadangəlmə və qaza­nılma protein S çatışmazlıqlarının təyinində istifadə olunur. Protein S çatışmazlıqlarında tromboza meyillik artır

PROTROMBİN AKTİVLİYİ (FAKTOR II)

Sinonim: Protrombin aktivliyi

Nümunə növü: Sitratli plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nüm­unə alındıqdan sonra plazma hemo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mətləndirilməsi aparıldıqdan sonra komadin cinsli antikoaqulyant isti­fadə edən xəstələr 2 həftə, heparin müa­licəsi alanlar isə 2 gün əvvəldən müalicəni dayandırmalıdırlar

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri:  Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150 %-i

İstifadəsi: Protrombin zamanı ilə ey­ni test kimi qiymətləndirilmə­mə­lidir. İrsi protrombin çatışmazlığı ol­duqca nadir rast gəlinən koaquli­ya­siya poz­ğunluğudur. Autosom reses­siv me­xa­nizmlə keçən bu pozğunluq zamanı orqanizmdə mütəlif dərəcələrdə qan­axmaya meyillik olur. Bu şəxslərdə PT və aPTT testlərində uzanma mü­şahidə edilir. Həmçinin K vitamini çatışmazlığı və oral antikoaquliyant müalicəsi protrombin səviyyələrini azaldır. Protrombin səviyyələrinin yüksəkliyi isə protrombin genindəki mutasiyanın nəticəsi kimi inkişaf edir və tromboz riskini artırır. Belə hallarda xəstədə kardiovaskulyar risk faktorları da varsa, miokard infarktı eh­timalı artır. 115% aktivlikdən yu­xarı nəticələr isə risk kimi qəbul edilmir

PROTROMBİN GEN MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: FII gen analizi; Pro­trombin  2010

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Mutasiya: FII geni 20210 G>A substitusiyası

İş prinsipi: PCR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınması

Referens:

N/N = Homoziqot normal
Mt/N = Heteroziqot
Mt/Mt = Homoziqot mutant

İstifadəsi: Autosom resessiv yolla keçir. İdiopatik serebral vena trom­bozlarında protrombin gen muta­siyasına rast gəlinir. Xüsusilə FV-Leiden mutasiyasını heteroziqot da­şıyanlar, eyni zamanda protrombin gen mutasiyasını da heteroziqot ola­raq daşıyırlarsa, bu şəxslərdə tək­rarlanan dərin vena trombozlarının rastgəlmə sıxlığı, sadəcə FV-Leiden daşıyıcılarına nisbətdə 2.6 dəfə ar­tıqdır

PROTROMBİN ZAMANI

Sinonim: PTZ

Nümunə növü:  Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan / antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli. heparinli nümunələr

Referens: 10.0-13.5 saniyə; 0.85-1.20 INR

İstifadəsi: Protrombin zamanı  xarici yolun göstəricisidir. Adətən oral anti­koaqulyant müalicəsinin izlənil­məsində istifadə olunur. Həmçinin II,V,VII və X faktorun anadangəlmə çatışmazlıqıarı, disfibrino­genemiya, qaraciyər çatışmazlığı, DIC və K vitamini  çatışmazlığının araşdırıl­masında da faydalıdır

PSA (PROSTAT-SPESİFİK ANTİGEN)

Sinonim: PSA; f/t PSA; Sər­bəst/total PSA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Test içeriği: Total və sərbəst PSA və onların bir-birinə nisbəti

Nümunənin alınma qaydası: Rektal müayinə və kateter istifadə­sindən sonra nümunənin alınması üçün 72 saat gözləmək lazımdır

Xəstənin hazırlanması: PSA sə­viyyəsi gündən-günə dəyişə bilər və yaşla birlikdə artır. Həmçinin ar­xasıüstdə vəziyyət PSA səviyyəsini azaldır, prostat manipulyasiyaları isə PSA səviyyəsində artıma səbəb olur

İş prinsipi: FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

>20 yaş Total PSA <4 ng/mL
Sərbəst PSA <1 ng/mL

İstifadəsi: Prostat xəstəliklərinin (xüsusilə prostat karsinomaları və xoşxassəli prostat hiperplaziyası) diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur

SEVDOMEMBRANOZ KOLİT SEROLOJİ TESTİ (CLOSTRİDİUM DİFFİCİLE TOKSİN A)

Sinonim: Psevdomembranoz kolit seroloji testi

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 20 g

İş prinsipi: EIA

İstifadəsi: Clostridium difficile,an­tibiotik qəbulu ilə əlaqədar ishal və psevdomembranoz kolitə səbəb olur. Eyni zamanda A və B toksini adlan­dırılan iki toksin ifraz edir. A toksini maye itkisi, selikli qişalarda zədə­lənmə və bağırsaq iltihabına səbəb olur. A toksininin nəcisdə tapılması ilə mövcud ishalın səbəbi məlum olur. İshalın başlamasından əvvəlki son 8 həftə müddətində antibiotik is­tifadə edənlər mütləq müayinə olunmalıdırlar. Bir çox hallarda Clostridium difficile daşıyıcılığına da rast gəlinir

PSEVDOXOLİNESTERAZA

Sinonim: PchE; kolinesteraz II; SchE; Axilkolin axilhidrolaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Kişi 5400-13200 U/L
Qadın 15 yaş 5400-13200 U/L
16-50 yaş 4300-11500 U/L
50 yaş 5400-13200 U/L
Hamilə 3700-9300 U/L

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional testlərindən biridir. Uzanmış anes­teziya sinir qazı və üzvi fosforlu insektisid zəhərlənmələrinin qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Ge­netik psevdo-xolinesteraza variant­ları (anesteziyanın uzanmasına səbəb olur), hepatitlər, sirroz, malnutrisiya, anemiyalar, kəskin infeksiyalar, kəs­kin miokard infarktı, ağciyər emboliyası, əməliyyatdan sonrakı dövr, xroniki böyrək çatışmazlığı, hamiləliyin son dövrləri və serumda albumin konsentrasiyasını azaldan hallarda serumda psevdo-xolines­terazanın miqdarı azalır

PTH (PARATİROİD HORMON (İNTAKT))

Sinonim: PTH; Parathyrin; Pa­rathormon

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma, serum

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum)

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin 1 saatdan artıq otaq temperaturunda saxlanılması

Referens:10-65 pg/mL

İstifadəsi: Sadəcə bioloji baximdan intakt olan PTH molekulları ölçülür. İlkin hiperparatiroidizm və bəd­xas­səli törəmə mənşəli hiperkal­se­mi­yanın differensasiyasında istifadə olunur. İonlaşmış kalsium tərəfindən tənzimlənir

PTT (AKTİV PARSİAL TROMBOPLASTİN ZAMANI)

Sinonim: aPTT, Parsial trombo­plas­tin zamanı, PTT

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μl

Nümunənin alınma qaydası: nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir. Xəstənin hazırlanması: Xəstə he­parin qəbul edirsə növbəti dozadan 1 saat əvvəl nümunə alınmalıdır. He­parin vurulan qoldan qan alınma­malıdır.

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, hemolizli, heparinli nümu­nələr, uyğun olmayan qan/anti-koauqulyant nisbəti

Referens: 25-36 san

İstifadəsi: Daxili (intrensek) laxta­lanma sisteminin qiymətləndirilməsi, heparin müalicəsinin nəzarətdə sax­lanılması, A və B hemofiliyanın skri­ninqi, II, V, VIII, IX, X, XI və XII faktorların kongenital çatışmazlıq­la­rının skrininqi, DIC, disfibrino­ge­ne­miya, qaraciyər çatışmazlığı, dövr edən anti-koaqulyantlar və K vita­mini çatışmazlığının qiymətləndiril­məsində istifadə olunur

PTT-LA (LUPUS ANTİKOAQULYANT SKRİNİNQ)

Sinonim: PTT-LA; LA-DVV; dRVVT testi; Dilite Russell viper venom time

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimləri, SLE, trombotik hallar, təkrarlanan döl it­kiləri, trombositopeniya və müxtəlif nevroloji pozğunluqlarla əlaqəlidir. Digər autoimmun pozğunluqlar, bəd­xassəli törəmələr, infeksiyalar və bə­zi dərmanların istifadəsində də (məs. fenotiazinlər və ürək antiaritmik preparatları) lupus antikoaqulyantları tapıla bilər. Bu xəstələrdə aPTT kimi fosfolipid asılı in vitro laxtalanma testlərində uzanma ola bilər

PTZ (PROTROMBİN ZAMANI)

Sinonim: PTZ

Nümunə növü:  Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan / antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli. heparinli nümunələr

Referens: 10.0-13.5 saniyə; 0.85-1.20 INR

İstifadəsi: Protrombin zamanı  xarici yolun göstəricisidir. Adətən oral anti­koaqulyant müalicəsinin izlənil­məsində istifadə olunur. Həmçinin II,V,VII və X faktorun anadangəlmə çatışmazlıqıarı, disfibrino­genemiya, qaraciyər çatışmazlığı, DIC və K vitamini  çatışmazlığının araşdırıl­masında da faydalıdır

PURKİNYE HÜCEYRƏSİ SİTOPLAZMATİK ANTİCİSİMİ – TİP 1 (ANTİ-YO)

Sinonim: Purkinye hüceyrəsi si­to­plazmatik anticisimi-tip 1; PCA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens:  Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Adətən qadınlarda tapılır və yumurtalıq karsinoması, mülle­ri­an neoplazma və ya süd vəzi xər­çən­gi ilə əlaqədardır. Anti-yo pozitivliyi olan xəstələrdə ümumiyyətlə yarım kəskin serebellar ataksiya və ensefa­lomiyeloradikulopatiyalar olur. Skri­ninq test kimi istifadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Hu, Anti-Ri, Paraneoplastik panel)

QAMMA QLUTAMİL TRANSFERAZA

Sinonim: γ-Glutamil transferaza; GGT; Gama GT; Gama glutamil transpeptidaza

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 11-194 IU/L
Yarımçıqdoğulan 11-194 IU/L
<7 gün 10-300 IU/L
7 gün-1 ay 7-180 IU/L
2-3 ay 7-100 IU/L
4 ay-15 yaş 7-50 IU/L
>15 yaş 7-60 IU/L (Kişi)
7-40 IU/L (Qadın)

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional test­lərindən biridir, alkaqol və dər­manların qaraciyərə toksiki təsirinin müşahidəsində istifadə olunur. Obst­ruktiv sarılıq, qaraciyərdaxili xoles­taz, pankreatit və qaraciyərdəki me­tastatik karsinomaların təyinində də əhəmiyyətlidir. Serumda QQT-nin sə­viyyəsi, qaraciyər xəstəlikləri za­manı ALP ilə paralel dəyişdiyi halda, sümük xəstəliklərində bu nisbət gözlənilmir

QAN pH

Nümunə növü: Heparinli tam qan

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Ar­te­rial qan alınmalı, anaerob və soyuq şəraitdə təcili laboratoriyaya çatdırıl­malıdır

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: Ge­cik­tirilmiş nümunə

Referens: 7.35-7.45

İstifadəsi: Turşu-qələvi müvazi­nə­ti­nin qiymətləndirilməsi

QAN QRUPLARI və Rh TƏYİNİ

Sinonim: ABO qrupları

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­nin adı mütləq sınaq şüşəsinin üzə­rində olmalıdır

İş prinsipi: Sınaq şüşəsində aglu­tinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

İstifadəsi: Qan qrupları və Rh tip­lən­dirilməsində istifadə olunur

QANAXMA ZAMANI

Nümunə növü: Kapillyar qan

Nümunənin alınma qaydası: Labo­ratoriyada, xəstənin oturaq vəziy­yətində ölçülür

Xəstənin hazırlanması: Ölçüləcək nahiyədə dəri tamlığı pozulmamış və ödemsiz olmalıdır. Yoxlama aparı­lacaq əl çox soyuq olduqda otaq temperaturuna uyğunlaşana qədər gözləmək lazımdır

Referens: 3-7 dəqiqə

İstifadəsi: Kapillyar funksiyaların, həm­çinin trombositlərin sayı və funk­siyasının qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur. Kapillyar və spontan qan­ax­maların təyinində əhəmiyyət kəsb edir. Aspirin həssaslığı, Glanz­man və von Willerbrand xəstə­lik­lə­rin­də qanaxma zamanı uzanır. Həm­çinin Bernard–Souler sindromu, ure­miya, birləşdirici toxuma xəstə­lik­lə­ri, irsi telan­giektaziya və qaraciyər xəstəliklərində də qanaxma zamanı uzana bilər

QANGLİOSİD ANTİCİSİMLƏRİ (GQ1b)

Sinonim: Qanqliozid anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qanqliozidlərə qarşı sin­tez olunan poliklonal anticisim­lərdir. Motor neyron xəstəlikləri və motor neyropatiyaların qiymərlən­di­ril­mə­sin­də istifadə olunur. GQ1b xüsusilə motor və sensormotor neyropa­ti­ya­lar, Miller-Fisher sindromu və Bic­ker­staff’s brainstem ensofalitində əhə­miy­yətlidir. (Həmçinin Bax GM1)

QANIN KULTİVASİYASI

Sinonim: Hemokultura

Nümunə növü: Qan

Nümunə qabı: xüsusi hemokultura şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1-10 mL

İş prinsipi: Kultivasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Dəri düzgün qaydada təmizlənmədən alı­nan və ya birbaşa xüsusi qidalı mühitə alınmamış qan nümunələri

İstifadəsi: Bakteremiya və ya sepsis törədən mikroorqanizmlərin izolə olunması və identifikasiyası

PROQESTERON

Sinonim: C-21 steroid; P4

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL
Follikulyar faza 0.10-1.10 ng/mL
Pik 0.10-1.10 ng/mL
Lüteal faza 3.00-20.00 ng/mL
Kişi <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL

İstifadəsi:  Ovulyasiya, sarı cisimin funksiyaları və hamiləlikdə plasental funksiyaların qiymətləndirilməsi, in­duk­siyanın müşahidəsi, proqes­teron müalicəsinin və erkən abort riski olan xəstələrin müşahidəsində istifadə olu­nur. Anadangəlmə ad­re­nal hiper­pla­ziya, lipoid yumurtalıq şişləri, teka lütein kistası, molyar hamiləlik və yumurtalıq xorioepi­teliomalarında pro­qesteron səviyyəsi artır, düşük (abortus) riskində, bi­rin­cili və ya ikincili hipoqonadizm və qısa lüteal faza sindromunda isə azalır

PROLAKTİN

Sinonim: PRL

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Yuxu, stress, idman, hamiləlik və cinsi əlaqədən (koitus) sonra prolaktin səviyyəsi artır. Səhərlər prolaktin səviyyəsi maksimum olur. Buna görə də xəstə oyandıqdan 3-4 saat sonra nümunə alınmalıdır.  Həmçinin xəs­tənin acqarına  olması məsləhətdir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Göbək ciyəsi qanı <5650 ng/mL
Yenidoğulmuş <330 ng/mL
<7 gün <495 ng/mL
7 gün-1 ay <125 ng/mL
Yaş Qadın Kişi
2-12 ay 8.25-41.25 ng/mL 8.25-24.75 ng/mL
1-3 yaş 3.00-19.75 ng/mL 4.60-16.50 ng/mL
4-15 yaş 5.25-29.50 ng/mL 4.60-18.00 ng/mL
16-60 yaş 6.50-30.00 ng/mL 3.50-20.00 ng/mL
>60 yaş 4.50-25.00 ng/mL 3.50-20.00 ng/mL
Follikulyar faza 6.50-30.00 ng/mL
Pik 6.50-30.00 ng/mL
Lüteal faza 6.50-33.00 ng/mL

İstifadəsi: Prolaktin ifraz edən şişlər, hipotalamo-hipofizar xəstəlik­lər, birincili hipotiroidizim, ano­reksiya nervosa, yumurtalıqların po­likistoz sindromu, böyrək çatış­mazlığı, insulin mənşəli hipo­qli­ke­miya və böyrəküstü vəzin çatışmaz­lığında serumda prolaktin səviyyəsi artır, Sheehan sindromunda isə prolaktin səviyyəsi azalır. Prolaktin ifraz edən şişlərdə müalicənin müşahidəsində əhəmiyyətlidir

PROKONVERTİN (FAKTOR VII)

Sinonim: Autoprotrombin I; Pro­kon­vertin; Stabil faktor 

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiymət­ləndirilməsi aparıldıqdan son­ra ku­ma­din cinsli antikoaqulyant istifadə edən xəs­tələrdə 2 həftə, heparin müali­cə­sin­də isə 2 gün əvvəl müalicə kəsilmə­lidir

İş prinsipi: Kaoqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Normal aktivliyin 50-150%-i

İstifadəsi: VII faktorun çatışmazlığı, nadir rast gəlinən, autosom resessiv keçən irsi xəstəlikdir. Xəstəlik olan şəxslərdə PT uzanır, APTT isə nor­mal olur. Klinik qanaxmanın şiddəti VII faktorun aktivlik səviyyəsi ilə əla­qə­dardır. Qaraciyər xəstəliyi və K vita­mini çatışmaznığının differen­siasi­ya­sındada istifadə olunur. Pa­renximal qaraciyər xəstəliklərində V faktor və K vitaminindən asılı sintez olunan lax­ta­lanma faktorları (II, VII, IX və X) azal­dığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, di­gər faktor səviyyələri isə aşağı olur. Bu məqsədlə V və VII faktorların ak­tivliyi təyin oluna bilər. Oral kon­traseptiv istifadə edən qadınların plazmaları 4oC-də sax­lanıldıqda VII faktorun aktivliyində 10 dəfəyə qə­dər artım müşahidə oluna bilər. Həm­çinin VII faktorun aktiv­liyinin artması miokard infarktı riskini də artırır. Oral antikoaqulyantların is­tifadəsi, ağır qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmazlığı hallarında isə VII faktorun səviyyəsində azalmalar mü­şahidə oluna bilər

PROAKSELERİN (FAKTOR V)

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

PRL (PROLAKTİN)

Sinonim: PRL

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Yuxu, stress, idman, hamiləlik və cinsi əlaqədən (koitus) sonra prolaktin səviyyəsi artır. Səhərlər prolaktin səviyyəsi maksimum olur. Buna görə də xəstə oyandıqdan 3-4 saat sonra nümunə alınmalıdır.  Həmçinin xəs­tənin acqarına  olması məsləhətdir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həddən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Göbək ciyəsi qanı <5650 ng/mL
Yenidoğulmuş <330 ng/mL
<7 gün <495 ng/mL
7 gün-1 ay <125 ng/mL
Yaş Qadın Kişi
2-12 ay 8.25-41.25 ng/mL 8.25-24.75 ng/mL
1-3 yaş 3.00-19.75 ng/mL 4.60-16.50 ng/mL
4-15 yaş 5.25-29.50 ng/mL 4.60-18.00 ng/mL
16-60 yaş 6.50-30.00 ng/mL 3.50-20.00 ng/mL
>60 yaş 4.50-25.00 ng/mL 3.50-20.00 ng/mL
Follikulyar faza 6.50-30.00 ng/mL
Pik 6.50-30.00 ng/mL
Lüteal faza 6.50-33.00 ng/mL

İstifadəsi: Prolaktin ifraz edən şişlər, hipotalamo-hipofizar xəstəlik­lər, birincili hipotiroidizim, ano­reksiya nervosa, yumurtalıqların po­likistoz sindromu, böyrək çatış­mazlığı, insulin mənşəli hipo­qli­ke­miya və böyrəküstü vəzin çatışmaz­lığında serumda prolaktin səviyyəsi artır, Sheehan sindromunda isə prolaktin səviyyəsi azalır. Prolaktin ifraz edən şişlərdə müalicənin müşahidəsində əhəmiyyətlidir

PRİMİDON

Sinonim: Mysoline

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəstənin qəbul etdiyi dərman prepa­ratının son istifadə zamanı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 5-12 μg/mL
Toksiki konsentrasiya: >15 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

PRİDOKSİN (VİTAMİN B6)

Sinonim: Pridoksin

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunə alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan dərhal ayrılaraaq dondu­rulmalı və işıqdan qorunmalıdır

İş prinsipi: HPLC

Referens: 13.6-18.0 mg/L

İstifadəsi: Zülal, karbohidrat və lipid metobolizmasında rol oynayan koenzimdir. Qida ilə qəbulunun çatışmazlığı çox nadir olur. Daha çox rast gəlinən çatışmazlıq səbəbi cycloserine, hydralazine, isoniazid və penisillamine kimi vitamin B6 üçün antoqonist dərmanların istifa­dəsidir. Xəstələrdə EEG dəyiş­kənliyi, dermatit və glossit kimi simptomlar müşahidə olunur

PRİDİNOLİN KOLLAGEN CROSSLİNKS

Sinonim: Pyrilinks; Pyrilinks-D

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə toplanılmalıdır. Asetat turşusu və bor turşusu üzərinə toplanan sidik nümunələri də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Test işeriği: Pridinolin, Deok­sipri­dinolin

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Pridinolin
Kişi >20 yaş 18-40 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 20-62 nM/mM kreatinin
Deoksipridinolin
Kişi >20 yaş 5-14 nM/mM kreatinin
Qadın 20-50 yaş 5-22 nM/mM kreatinin

İstifadəsi: Sümük metobolizminin qıy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Sümük rezorbsiyası üçün spe­sifik göstəricidir. Xüsusilə xəstəliyin aktivliyinin təyini və müalicəsinin müşahidəsində əhəmiyyətlidir. Pri­di­nolin qığırdaq və sümüklərdə, de­ok­sipiridinolin isə sümük və diş to­xu­masında olur. Osteoporoz, birincili hiperparatiroidzm, hipertiroidzm, Pa­get xəstəliyi və sümük metastazları sidikdə pridinolin kollagen çarpaz bağlarında (crosslink) artıma səbəb olur

PRENATAL DİAQNOZ

Sinonim: Doğuşdan əvvəl diaqnoz

Nümunə növü: Toxuma, döl materialı (göbək ciyəsi qanı, korion villus (CVS) və amnion mayesi (AFS)), kultivasiya materialı

Nümunə qabı: Nümunələr materialı götürən mütəxəssis tərəfindən məsləhət görülən müvafiq sınaq şüşəsinə alınır

Nümunə miqdarı: Toxuma (10 mg), CVS (10 mg), AFS (10 mL), göbək ciyəsi qanı (500 μL)

Lazimi məlumatlar: Nəsil ağacı, ət­raflı ailə məlumatları və ailədə daha əvvəl icra olunmuş DNT analiz nə­ticələri göndərilməlidir. Ailəyə dair məlumatların tam və doğru verilməsi prenatal diaqnoz testinin nəticəsinin dəqiqliyi baxımdan əhəmiyyətlidir

Ailə üzvləri: Maternal kon­ta­mi­na­siya çalışması üçün dölə aid material ilə birlikdə ana və atanın EDTA-lı tam qan nümunələri də gödəril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: 24-cü hamiləlik həftəsindən əvvəl aparıla bilər

Cinsiyyət analizi: X-lə əlaqəli irsilik xüsusiyyəti daşıyan xəstəliklərdə dölün cinsiyyəti təyin olunur

İş prinsipi: PzR

Maternal kontaminasiya: Dölə aid materialın ana toxuması ilə qarışıb qarışmadığı analiz edilir

Nümunədən imtina səbəbləri: Hamiləliyin sonrakı həftələri, ailədə daha əvvəl DNT analizinin icra olunmaması və ya aparılan DNT analizinin prenatal diaqnozu üçün yetərli məlumat verməməsi

İstifadəsi: Nəsildə rast gəlinən və irsi xəstəliyə səbəb olan mutasiyalar və ya ailə içərisindəki “xəstəliyin keçiş paterni“ əvvəlcədən təyin olunmuşdursa, döldə DNT analizi aparılaraq həmin xəstəliyin meydana çıxıb çıxmayacağı dəqiqləşdirilə bilər

PREALBUMİN

Sinonim: Transthyretin; PA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 17-42 mg/dL

İstifadəsi: Qidalanmanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Xü­su­silə yenidoğulmuş infantlar və pa­renteral qidalanma müalicəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur. Həm­çi­nin neqativ kəskin faza reak­tant­la­rından biridir. Oral kontraseptiv, korti­kosteroid, ana­bo­lik steroid istifadəsi və Hodgkin xəstəliyində prealbumin səviyyəsi artır, malnutrisiya, iltihab, bəd xassəli törəmələr, xroniki xəstəliklər, sirroz və zülal itkisi olan hallarda isə azalır

PRA (RENİN)

Sinonim: Plazma renin aktivliyi; PRA

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Az duzlu pəhriz, ayaq üstə durmaq, diuretiklər və hamiləlik plazmada reninin səviyyəsini artırır, yüksək duzlu pəhriz isə renin səviyyəsini azaldır

İş prinsipi:RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən attıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin soyuq şəraitdə göndərilməməsi

Referens:

<1 yaş 2.4-37.0 ng/mL/saat
2-3 yaş 1.7-11.2 ng/mL/saat
4-5 yaş 1.0-6.5 ng/mL/saat
6-12 yaş 0.5-5.9 ng/mL/saat
13-15 yaş 0.5-5.0 ng/mL/saat
>15 yaş 0.2-3.4 ng/mL/saat

İstifadəsi: Hipertenziyanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Böyrək parenximasının xəstəlikləri, renin ifraz edən şişlər, oral kon­traseptiv mənşəli hipertenziya, feo­xro­masitoma, sirroz, hepatit, ürək ça­tışmazlığı, Bartter sindromu və elektrolit itkisi olan hallarda plaz­mada renin aktivliyi artır, birincili al­dosteronizm, psevdohipe­raldos­te­ro­nizm və hiperkalemiyada isə azalır

PR3 ANCA (ANCA)

Sinonim: ANCA (cANCA-pANCA)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: Neytrofil lizosomal fer­ment­lərə qarşı əmələ gələn spesifik an­ticisimləri təyin edir. Wegener gra­­nu­lomatozu və sistemik vasku­litlərin (xü­susilə böyrək və ağciyəri əhatə edən) diaqnostikasında və müa­licə pro­sesinin müşahidəsində istifadə olu­nur

PHILADELPHIA XROMOSOMU

Sinonim: bcr/abl4 t(9;22)

Nümunə növü: EDTA-lı və ya heparinli tam qan, EDTA-lı və ya heparinli sümük iliyi

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra soyuq şə­raitdə saxlanılmalı və göndə­ril­məlidir. Nümunə 48 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: RT-PCR

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin 48 saatdan uzun müddət saxlanılması və soyuq şəraitdə göndərilməməsi

İstifadəsi: Xroniki mieloid leykoz və kəskin limfositar leykozun diaq­nozunda istifadə olunur. Kəmiyyətcə ölçmə aparıldığı üçün təkrarlanan və minimal rezidual (qalıq) xəstəliyin müşahidəsində əhəmiyyətlidir. Tes­tin müşahidə aralıqları xəstəliyin klinikasından asılı olaraq nə qədər dəyişsə də, mövcud məlumatlara əsasən müşahidə olunan xəstələrdə müayinə 3 aydan bir aparılmalıdır

PİRUVAT

Sinonim: Piruvat turşusu

Nümunə növü: Tam qan, BOM

Nümunə qabı: 8%-li perxlorat tur­şulu düz sınaq şüşəsi (laborato­ri­yadan verilir)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munənin stabilləşdirilməsi məqsə­dilə tam qan və ya BOM-dan 2 mL gö­türülür, üzərinə 4 mL 8%-li perxlorat turşusu əlavə olunaraq 30 san. qa­rışdırılır. Daha sonra nü­munə 5 dəqiqə soyuducuda saxlanılmalı və sentrifuqadan keçirilərək əldə edilən supernatant göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə ac və istirahət etmiş olmalıdır

İş prinsipi: Spektrometrik, fer­men­tativ

Referens:

Tam qan 0.3-1.0 mg/dL
BOM 0.5-1.7 mg/dL

İstifadəsi: Metabolik asidozun qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Plazmada piruvat səviyyəsi qidalanma, cinsiyyət, yaş, sutkalıq ritm, fiziki aktivlik, menstrual tsikl,  hamiləlik və ətraf mühit faktor­la­rından asılı olaraq dəyişir. Qaraciyər xəstəlikləri, ürək çatışmazlığı, ure­miya, ağır metal zəhərlənməsi, I tip şəkərli diabet, ürək dayanması, hemorragiya, kəskin miokard infarktı, şok, diabetik ketoasidoz, bədxassəli hipertermiya və Reye sindromunda piruvat səviyyəsi artır

PİRUVAT KİNAZA

Sinonim: PK

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens: 60-220 MU/milyard eritrosit

İstifadəsi: Piruvat kinaza çatış­mazlığı anadangəlmə qeyri-sferositar hemolitik anemiyaya səbəb olur. Həmçinin kəskin miokard infarktı, əzələ xəstəlikləri, Duchenne əzələ distrofiyası və idman da piruvat ki­naza səviyyəsində atrmaya səbəb olur

PİRUVAT TURŞUSU (PİRUVAT)

Sinonim: Piruvat turşusu

Nümunə növü: Tam qan, BOM

Nümunə qabı: 8%-li perxlorat tur­şulu düz sınaq şüşəsi (laborato­ri­yadan verilir)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munənin stabilləşdirilməsi məqsə­dilə tam qan və ya BOM-dan 2 mL gö­türülür, üzərinə 4 mL 8%-li perxlorat turşusu əlavə olunaraq 30 san. qa­rışdırılır. Daha sonra nü­munə 5 dəqiqə soyuducuda saxlanılmalı və sentrifuqadan keçirilərək əldə edilən supernatant göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə ac və istirahət etmiş olmalıdır

İş prinsipi: Spektrometrik, fer­men­tativ

Referens:

Tam qan 0.3-1.0 mg/dL
BOM 0.5-1.7 mg/dL

İstifadəsi: Metabolik asidozun qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Plazmada piruvat səviyyəsi qidalanma, cinsiyyət, yaş, sutkalıq ritm, fiziki aktivlik, menstrual tsikl,  hamiləlik və ətraf mühit faktor­la­rından asılı olaraq dəyişir. Qaraciyər xəstəlikləri, ürək çatışmazlığı, ure­miya, ağır metal zəhərlənməsi, I tip şəkərli diabet, ürək dayanması, hemorragiya, kəskin miokard infarktı, şok, diabetik ketoasidoz, bədxassəli hipertermiya və Reye sindromunda piruvat səviyyəsi artır

PİTUİTAR GONADOTROPİN (FOLLİKUL STİMULLAŞTIRICI HORMON)

Sinonim: FSH; Follitropin; Pituiter gonadotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
13-15 yaş 1.0-8.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
51-60 yaş 20.0-140.0 mIU/mL
>60 yaş 30.0-118.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-10.0 mIU/mL
Pik 8.5-30.0 mIU/mL
Lüteal faza 2.0-10.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-10.0 mIU/mL
Menopauza 20.0-140.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-4.0 mIU/mL
7 ay-12 yaş 0.2-3.0 mIU/mL
>12 yaş 1.0-15.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipofiz funksiyalarının qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. Xü­susilə ilkin və ikincili yu­murtalıq çatış­mazlığının differen­siasiyası üçün qiy­mət­lidir. İlkin qonadal çatışmazlıq, ova­rial və tes­ti­kulyar agenez, Turner və Kleinifelter sidnromu, kastrasiya, alko­qo­­lizm, me­nopauza və orxit za­manı serumda FSH səviyyəsi yüksəlir, hipo­fizin ön payının hipofunksiyası, hipo­ta­la­mu­sun xəstəlikləri, hamiləlik, ano­rek­sia nervosa, yumurtalıqların polikistoz sind­romu, hemaxromatoz, oraq hü­cey­rəli anemiya, hiperprolak­ti­ne­mi­ya və es­­te­rogen və ya andro­gen­lərlə müalicə edilən xəstələrdə isə FSH səviyyəsi azalır

PK (PİRUVAT KİNAZA)

Sinonim: PK

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens: 60-220 MU/milyard eritrosit

İstifadəsi: Piruvat kinaza çatış­mazlığı anadangəlmə qeyri-sferositar hemolitik anemiyaya səbəb olur. Həmçinin kəskin miokard infarktı, əzələ xəstəlikləri, Duchenne əzələ distrofiyası və idman da piruvat ki­naza səviyyəsində atrmaya səbəb olur

PKU (FENİLKETONURİYA SKRİNİNQİ)

Nümunə növü: Yenidoğulmuşun skrininq kartına hopturulmuş qan nümunəsi

Nümunə miqdarı: Kart üzərinə uyğun üsulla hopturulmuş minimum iki işərəli sahə

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­xanada doğulmuş sağlam uşaqlarda nümunə doğuşdan sonrakı 24 saat- 1 həftə ərzində alınmalı, uşaq ən azı 1 dəfə ana südü və ya süni qida kimi proteinli qida almış olmalıdır. nümu­nənin 24 saatdan əvvəl alınması za­manı 2 həftə ərzində testin təkrar olunması üçün yeni nümunə alınma­lıdır. Körpəyə qan transfuziyası olunacaqsa nümunə transfuziyadan əvvəl alınmalıdır. Nümunənin trans­fuziyadan sonra alındığı körpələr isə xəstə və vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlara olunan ilk skrinin testinin uşaq həkimi ilə görüşülərək münasib vaxtda təkrar edilməsi lazımdır

İş prinsipi: Elektrospray tandem mas spektrometriya (ESI-MS/MS)

İstifadəsi: Nümunədə fenilalanin, tirozin, metionin, valin, leysin/izo­ley­sin, qlisin, sitrullin və ornitin amin­turşuları ilə asilkarnitin səviy­yələri qiymətləndirilərək yeni doğul­muşun aşağıdakı irsi metabolik xəs­təliklər yönündən skrininqi məqsədi ilə istifadə olunur

PKU MOLEKULYAR ANALİZİ (FENİLKETONURİYA (PKU) MOLEKULYAR ANALİZİ)

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, yenido­ğu­lanın skrininq nəticələri

Ailə fərdləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, görü­lə­cək iş çərçivəsində hansı ailə üzv­lərinin müayinəsinə ehtiyac olduğu nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PZR-REA-RFLP

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: PKU, fenilalanin hidrok­silaza (PAH) fermentinin pozğun­luğu və ya çatışmazlığı ilə baş verən irsi xəstəlikdir. Autosom resessiv ke­çir. PAH, fenilalanini tirozinə çe­vi­rir. PAH çatışmazlığı və ya funk­sional pozğunluğu zamanı qanda fenilalanin toplanır ki, bu  da beyin üçün toksikdir. Doğuşdan sonrakı günlərdə skrininq testlərlə PKU təyin oluna bilər və bu xəstələr müvafiq pəhrizlə normal həyata davam edə bilərlər. Əks halda yaş ötdükcə, geridönməz əqli və ya nevroloji pozğunluqlar meydana çıxa bilər. Xəstəlik PAH genində baş verən mutasiyalarla əlaqədar əmələ gəlir. Bunun üçün üçün həm ana, həm də ata mutant gen daşıyıcısı olmalıdır. Daşıyıcı ana və atadan olan uşaqların xəstələnmə ehtimalı 25%-dir. Xəstə şəxsin valideyinlərindən aldığı allel genlər “bağlantı analizi” adlandırılan dolayı metod ilə təyin olunur. Muta­siyası aşkar olunmayan xəstə ailə­lə­rinə prenatal diaqnoz və ya daşıyı­cı­lığın təyinində kömək etmək məq­sə­dilə dolayı analiz tətbiq oluna bilər

PLAP (TEMPERATURA DAVAMLI QƏLƏVİ FOSFATAZA (65 oC))

Sinonim: Plasentar Qələvi Fosfa­taza; PLAP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kine­tik

Referens: <1%

İstifadəsi: Qələvi fosfatazanın tem­pe­ratura davamlı, plasentar izoen­zi­midir. Hamiləliyin 12-ci həftəsindən etibarən tapılır. Həmçinin semino­ma­ların 50%-i və süd vəzi və yu­mur­talıq xərçəngli xəstələrin 20 %-ində də plasentar qələvi fosfataza tapıla ilər

PLASENTAL QƏLƏVİ FOSFATAZA (TEMPERATURA DAVAMLI QƏLƏVİ FOSFATAZA (65 oC))

Sinonim: Plasentar Qələvi Fosfa­taza; PLAP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kine­tik

Referens: <1%

İstifadəsi: Qələvi fosfatazanın tem­pe­ratura davamlı, plasentar izoen­zi­midir. Hamiləliyin 12-ci həftəsindən etibarən tapılır. Həmçinin semino­ma­ların 50%-i və süd vəzi və yu­mur­talıq xərçəngli xəstələrin 20 %-ində də plasentar qələvi fosfataza tapıla ilər

PLATELET SAYI (TROMBOSİT SAYI)

Sinonim: Platelet miqdarı

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan və periferik yaxma preparatı

Nümunə qabı: Bənöbşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması) +mikroskopik

Referens:

3 yaş 130-400 K/mm3
4-5 yaş 180-510 K/mm3
6-12 yaş 160-510 K/mm3
13-15 yaş 170-405 K/mm3
15 yaş 130-400 K/mm3

İstifadəsi: Laxtalanma sistemi və hemostaz pozğunluqlarının qiymət­ləndirilməısində istifadə olunur. Bədxassəli törəmələr, mielopro­li­ferativ xəstəliklər, splenektomiyadan sonrakı vəziyyət, revmatoid artrit, dəmir çatışmazlığı anemiyası və kəskin infeksiyalar zamanı trom­bositlərin miqdarı artır, idiopatik trombositopenik purpura (ITP), leykozlar, aplastik və pernisitoz anemiya, hipersplenizm, trombotik trombositopenik purpura, massiv qan transfuziyaları, bəzi infeksiyalar və sümük iliyi fəaliyyətinin zəifləməsi ilə trombosit sayı azalır

PLAZMA AKSELERATOR QLOBULİN (FAKTOR V)

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

PLAZMA RENİN AKTİVLİYİ (RENİN)

Sinonim: Plazma renin aktivliyi; PRA

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındıqdan sonra plazma hemolizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Az duzlu pəhriz, ayaq üstə durmaq, diuretiklər və hamiləlik plazmada reninin səviyyəsini artırır, yüksək duzlu pəhriz isə renin səviyyəsini azaldır

İş prinsipi:RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən attıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin soyuq şəraitdə göndərilməməsi

Referens:

<1 yaş 2.4-37.0 ng/mL/saat
2-3 yaş 1.7-11.2 ng/mL/saat
4-5 yaş 1.0-6.5 ng/mL/saat
6-12 yaş 0.5-5.9 ng/mL/saat
13-15 yaş 0.5-5.0 ng/mL/saat
>15 yaş 0.2-3.4 ng/mL/saat

İstifadəsi: Hipertenziyanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Böyrək parenximasının xəstəlikləri, renin ifraz edən şişlər, oral kon­traseptiv mənşəli hipertenziya, feo­xro­masitoma, sirroz, hepatit, ürək ça­tışmazlığı, Bartter sindromu və elektrolit itkisi olan hallarda plaz­mada renin aktivliyi artır, birincili al­dosteronizm, psevdohipe­raldos­te­ro­nizm və hiperkalemiyada isə azalır

PLAZMA TROMBOPLASTİN ANTESEDAN (FAKTOR XI)

Sinonim: Plazma tromboplastin an­te­sedan

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan tez ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Risk qiy­mət­ləndirmə aparıldıqdan sonra he­parin müalicəsi müayinədən 2 gün əvvəl kəsilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan qan/antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens:

Normal aktivliyin %-i <7gün 20-50
7gün-1ay 25-70
2-3ay 40-100
4-6ay 50-130
>60ay 50-150

trong>İstifadəsi: Homoziqot XI faktor çatışmazlığı olan xəstələrdə laxtalanma zamanı və APTT uzanır, dəyişkən qanaxma mənzərəsi müşahidə olunur. PT, TT, trombosit sayı və trombositlərin funksional testləri isə normaldır

PLAZMİNOGEN

Nümunə növü:  Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/ antikoaqulyant nisbəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: 55-145 %

İstifadəsi: İrsi plazminogen çatış­mazlığı venoz tromboza meyilliklə əlaqəlidir. Həmçinin qaraciyər xəs­təliyi, DIC və trombolitik müalicə zamanı da plazminogen səviyyəsində azalma baş verəbilər

PLAZMODİUM CİNSLİ PARAZİTLƏRİN TƏYİNİ

Sinonim: Malyariyanın təyini

Nümunə növü:  Qalın və nazik qan yaxması preparatları

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Maliyariya törədicisi olan plazmodiumların axtarılması

PM-SCL (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

PNH (PAROKSİZMAL NOKTURNAL HEMOQLOBİNURİYA)

Sinonim: PNH

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: PNH damar daxilində eritrositlərin hemolizi, hemoqlobinin sidiklə ifrazı və damardaxili lax­ta­lan­ma ilə xarakterizə olunan he­mopoetik kök hüceyrə xəstəliyidir. Flow cytometr-də CD55 və CD59 yoxluğunun aşkar olunması, HAM tezti və sidikdə hemosiderin pa­rok­sizmal nokturnal hemo­qlobi­nu­riyanın diaqnozunda istifadə olunur. PNH-li xəstələrin bir hissəsi aplastik anemiya kimi klinik əlamətlər verir. Buna görə də aplastik anemiyalı xəstələrin PNH baxımından araş­dırılması tövsiyə olunur

POLİOVİRUS (ENTEROVİRUS PZR)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, enterovirus 68-71 və s. bütün enteroviruslar

İş prinsipi: RT-PZR

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Enteroviruslar, Picorna­vi­ri­dae fəsiləsinə məxsusdurlar və 70-dən çox serotipi (Coxsackie A və B, ECHO-virus, poliovirus, ente­rovirus 68-71 və s.) var. Bunların çoxu fekal-oral yolla yoluxsa da, yuxarı tənəffüs yolları ilə də yo­lux­ma mümkündür. Non-polio entero­viruslar adətən yuxarı tənəffüs yol­ları infeksiyaları və səpkilərlə ya­naşı, aseptik meningit və ensefalitə də səbəb ola bilərlər

PORFİRİNLƏR

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 10 mL

Testin tərkibi: Uroporfirin I, III, koproporfirin I, III və digər porfirin izomerləri

Nümunənin alınma qaydası: Qa­ranlıq və soyuq şəraitdə toplanmalı, işıqdan qorunmaqla soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Uropofinin I, III 25 mg/gün
Koproporfirin I 25 mg/gün
Koproporfirin III 75 mg/gün
Total porfirinlər 150 mg/gün

İstifadəsi: Porfiriyaların təyinində və tipinin müəyyənləşdirilməsində is­tifadə olunur. Xüsusilə dəri  foto­həssaslığı müşahidə olunan porfiri­yalarda sidik porfirinləri əhə­miy­yət­lidir. HPLC üsulu ilə sidikdəki bütün porfirin növləri və izomerləri kə­miyyətcə təyin oluna bilər. Həmçinin civə zəhərlənməsi, qaraciyər xəs­tə­liyi, kəskin miokard infarktı, he­mo­litik və pernisitoz anemiyalar, alko­qol mənşəli sirroz, idman, Hodgkin xəstəliyi, leykoz, triotoksikoz və vi­tamin çatış­mazlıqları kimi səbəb­lər­dən əmələ gələn qazanılmış por­fi­ri­yalardada sidikdə koproporfirinin səviyyəsi artır. Kəskin porfiriyaların qiymət­ləndirilməsində isə sidikdə ALA və porfobilinogen səviyyəsi is­tifadə olunmalıdır

PORFOBİLİNOGEN

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu və ya 6N HCl üzərinə qaranlıq şəraitdə toplanılmalı və işıqdan qorunaraq göndərilməlidir. Nümunə 24 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası:  24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Xromatoqrafik, spek­trometrik

Referens: <2 mg/gün

İstifadəsi: Kəskin fasiləli porfiriya və digər kəskin tutmalarla müşahidə olunan porfiriyaların diferensa­siyasında istifadə olunur

PHADİOTOP (İNHALYASİON ALLERGENLƏR)

Sinonim: Phadiotop

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Tənəffüs yolu ilə qəbul olunan allergenlərə qarşı əmələ gə­lən IgE-nin təyinində istifadə olu­nur

1

PETİMİT (ETOSUKSİMİD)

Sinonim: Petimit

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İşləmə zamanı: Cümə

Nəticə vermə zamanı: Həmin gün saat 18.00

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­nin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtikkonsentrasiya 40-100μg/mL
Toksikkonsentrasiya >150μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur

PERİFERİK YAXMA MÜAYİNƏSİ

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan və ya periferik yaxma preparatı

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayıl­ması+­mikroskopik

PEMPHIGUS ANTİCİSİM (ANTİ-SKİN (DƏRİ) ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Anti skin basement mem­brane anticore; Pemphigus antici­simi; Epidermal anticisim

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Flüoressensiya spek­trinə əsasən pemfiqoid, pemfiqus, herpes ges­tationis (pemfiqoid) və para­neo­plastik pemfiqusun diaq­nos­tikasında istifadə olunur

PCNA (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

PchE (PSEVDOXOLİNESTERAZA)

Sinonim: PchE; kolinesteraz II; SchE; Axilkolin axilhidrolaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Kişi 5400-13200 U/L
Qadın 15 yaş 5400-13200 U/L
16-50 yaş 4300-11500 U/L
50 yaş 5400-13200 U/L
Hamilə 3700-9300 U/L

İstifadəsi: Qaraciyərin funksional testlərindən biridir. Uzanmış anes­teziya sinir qazı və üzvi fosforlu insektisid zəhərlənmələrinin qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Ge­netik psevdo-xolinesteraza variant­ları (anesteziyanın uzanmasına səbəb olur), hepatitlər, sirroz, malnutrisiya, anemiyalar, kəskin infeksiyalar, kəs­kin miokard infarktı, ağciyər emboliyası, əməliyyatdan sonrakı dövr, xroniki böyrək çatışmazlığı, hamiləliyin son dövrləri və serumda albumin konsentrasiyasını azaldan hallarda serumda psevdo-xolines­terazanın miqdarı azalır

PCA-1 (ANTİ-YO)

Sinonim: Purkinye hüceyrəsi si­to­plazmatik anticisimi-tip 1; PCA-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Western blot

Referens:  Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Adətən qadınlarda tapılır və yumurtalıq karsinoması, mülle­ri­an neoplazma və ya süd vəzi xər­çən­gi ilə əlaqədardır. Anti-yo pozitivliyi olan xəstələrdə ümumiyyətlə yarım kəskin serebellar ataksiya və ensefa­lomiyeloradikulopatiyalar olur. Skri­ninq test kimi istifadə olunmamalıdır (Həmçinin Bax Anti-Hu, Anti-Ri, Paraneoplastik panel)

Pb (CİVƏ)

Sinonim: Hg

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə, yaxud, ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində gön­də­rilməlidir), saç

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 5 mL EDTA-lı tam qan, 10 g saç

İş prinsipi: AAS

Referens:

Tam qan <10 μg/L
Saç <1μg/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki civə zəhərlənməsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Bəzi dərmanlar, fun­qu­sidlər və sənaye maddələrində civəyə rast gəlinir

PARVOVİRUS B-19 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Nümunə növü:  Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: B 19 infeksiyası asimpto­matik və ya həyati təhlükə törədən klinik ağırlaşmalarla müşahidə oluna bilər. Uşaqlarda tipik səpkilərlə mü­şahidə olunan infeksiya 5-ci xəstəlik də adlandırılır. Müvəqqəti aplastik krizlər, dölün hidropsu, artropatiya, müxtəlif vaskulyar sindromlar, eri­te­ma multiforme və eritema nodosum kimi əlamətlərə də səbəb ola bilir. IgM anticisimləri virusla təmasdan dərhal sonra, 7-14-cü gündə təyin olunur, IgG isə 14-cü gündən sonra pozitivləşməyə başlayır

PARVOVİRUS B19 PZR

Nümunə növü: Serum, plazma, BOM, amniotik maye, sümük iliyi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi, bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi, gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Döldə və yenidoğulanda, həmçinin immun sistemi və ya im­mun cavabı zəifləmiş xəstələrdə Par­vovirus B19 anticisimləri diaqnostik baxımdan yetərli olmaya bilər. Belə hallarda infeksiyanın diaqnozu üçün Parvovirus B19 PZR ilə DNT təyini mümkündür

PARSİAL TROMBOPLASTİN ZAMANI (AKTİV PARSİAL TROMBOPLASTİN ZAMANI)

Sinonim: aPTT, Parsial trombo­plas­tin zamanı, PTT

Nümunə növü: sitratlı plazma

Nümunə qabı: mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μl

Nümunənin alınma qaydası: nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan tez ayrılmalı və so­yuq şəraitdə göndərilməlidir. Xəstənin hazırlanması: Xəstə he­parin qəbul edirsə növbəti dozadan 1 saat əvvəl nümunə alınmalıdır. He­parin vurulan qoldan qan alınma­malıdır.

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, hemolizli, heparinli nümu­nələr, uyğun olmayan qan/anti-koauqulyant nisbəti

Referens: 25-36 san

İstifadəsi: Daxili (intrensek) laxta­lanma sisteminin qiymətləndirilməsi, heparin müalicəsinin nəzarətdə sax­lanılması, A və B hemofiliyanın skri­ninqi, II, V, VIII, IX, X, XI və XII faktorların kongenital çatışmazlıq­la­rının skrininqi, DIC, disfibrino­ge­ne­miya, qaraciyər çatışmazlığı, dövr edən anti-koaqulyantlar və K vita­mini çatışmazlığının qiymətləndiril­məsində istifadə olunur

PAROTİT ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Mumps anticisimləli IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA / ELFA (seum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: IgM kəskin infeksiyanı, IgG isə təbii və ya vaksinasiya ilə qa­zanılan immuniteti göstərir. İnku­ba­siya dövrü 18-21 gündür. Xəstə­liyin başlamasından 7-14 gün sonra anticisim tapıla bilər. Bəzi xəstələrdə təxminən bir il ərzində aşağı titrdə pozitiv təyin olunur. Parotit virusu MSS-ə də yoluxa bilər. Belə hallarda BOM-dakı anticisim səviyyəsi təyin olunmalıdır

PAROKSİZMAL NOKTURNAL HEMOQLOBİNURİYA

Sinonim: PNH

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: PNH damar daxilində eritrositlərin hemolizi, hemoqlobinin sidiklə ifrazı və damardaxili lax­ta­lan­ma ilə xarakterizə olunan he­mopoetik kök hüceyrə xəstəliyidir. Flow cytometr-də CD55 və CD59 yoxluğunun aşkar olunması, HAM tezti və sidikdə hemosiderin pa­rok­sizmal nokturnal hemo­qlobi­nu­riyanın diaqnozunda istifadə olunur. PNH-li xəstələrin bir hissəsi aplastik anemiya kimi klinik əlamətlər verir. Buna görə də aplastik anemiyalı xəstələrin PNH baxımından araş­dırılması tövsiyə olunur

PARİETAL HÜCEYRƏ ANTİCİSİMİ (ANTİ-PARİETAL HÜCEYRƏ ANTİCİSİMİ)

Sinonim: APCA; Parietal hüceyrə anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: A tip autoimmun qastritin diaqnostikasında istifadə olunur. Bu xəstələrdə pernisioz anemiya da müşahidə olunmuşdur. Bu baxımdan pernisioz anemiyanın səbəbinin araş­dırılmasında da qiy­mətli testdir. Per­nisioz anemiyası olan xəstələrin 90%-də, atrofik qas­tritli xəstələrin isə 60%-ə qə­dərində müşahidə olu­nur. Həm­çi­nin digər autoimmun xəs­təliklərdə və ailəsində pernisioz anemiyalı qohumu olanlarda APCA pozitiv ola bilər

PARATİROİD HORMON (İNTAKT)

Sinonim: PTH; Parathyrin; Pa­rathormon

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma, serum

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum)

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin 1 saatdan artıq otaq temperaturunda saxlanılması

Referens:10-65 pg/mL

İstifadəsi: Sadəcə bioloji baximdan intakt olan PTH molekulları ölçülür. İlkin hiperparatiroidizm və bəd­xas­səli törəmə mənşəli hiperkal­se­mi­yanın differensasiyasında istifadə olunur. İonlaşmış kalsium tərəfindən tənzimlənir

PARATHYRİN (PARATİROİD HORMON (İNTAKT))

Sinonim: PTH; Parathyrin; Pa­rathormon

Nümunə növü:  EDTA-lı plazma, serum

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum)

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və nümunənin 1 saatdan artıq otaq temperaturunda saxlanılması

Referens:10-65 pg/mL

İstifadəsi: Sadəcə bioloji baximdan intakt olan PTH molekulları ölçülür. İlkin hiperparatiroidizm və bəd­xas­səli törəmə mənşəli hiperkal­se­mi­yanın differensasiyasında istifadə olunur. İonlaşmış kalsium tərəfindən tənzimlənir

PARASETAMOL (ASETAMİNOFEN)

Sinonim: Parasetamol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: Fermentativ

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-30 μg/mL
Toksik konsantrasiya >200 μg/mL (dərman qəbulundan 4 saat sonra)
>100 μg/mL (dərman qəbulundan 8 saat sonra)
>50 μg/mL (dərman qəbulundan 12 saat sonra)

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

PARANEOPLASTİK PANEL

Sinonim: Anti-Hu, Anti-Yo, Anti-Ri

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi:Western blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Xüsusilə ağciyər, yu­mur­talıq və süd vəzi xərçənglərində mü­şahidə olunan nevroloji simp­tom­ların qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Bu anticisimlərin tapılması erkən diaqnoz və müalicəni təmin edərək ölüm riskini azaldır. Bununla belə, neqativ nəticə xərçəng ehti­malını təkzib etmir. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır. (Həm­çinin bax Anti-HU, anti-YO, anti-Rİ)

PAP (PROSTATİK TURŞ FOSFATAZA)

Sinonim: PAP; Prostat spesifik turş fosfataza

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Rek­tal müayinə və kateter istifadəsin­dən sonra nümunə alınması üçün 72 saat gözləmək lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və radioizotop istifadəsi

Referens: <3 ng/mL

İstifadəsi: Prostatdan ifraz olunan qlikoproteindir. Prostat vəzinin bəd­xassəli şişləri, biopsiya, kate­teri­zasiya, əlaqədən sonra, əməliyyatdan sonrakı dövr, xoşxassəli prostat hiperplaziyası, prostatit, prostat infarktı və s. hallarda prostatik turş fosfataza səviyyəsi artır. Prostat xərçəngləri üçün skrininq məqsədilə istifadə etmək olmaz. Klinik istifadəsi metastatik prostat vəzi xərçənglərinin təsdiqlənməsi və dərəcələndərilməsi ilə məhduddur. Həmçinin radikal prostatektomiyalı xəstələrdə təkrarlanmanın (rekur­rens) müşahidəsi və müalicəyə cavabın müşahidəsində də köməkçi testdir

PANKREATİK AMİLAZA

Nümunə növü:  Serum, sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum). Sidik nümunəsi soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, Fer­men­tativ

Referens: 11-54 U/L

İstifadəsi: Mədəaltı vəz xəstəlik­lə­rinin qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Amilaza aktivliyinin ən yüksək olduğu toxumalar pankreas və qulaqaltı vəzdir. Həmçinin yumurtalıqlar, nazik və yoğun ba­ğırsaqlar və skelet əzələlərində də az miqdarda amilaza vardır. Pankreatik amilazanın tədqiqi ilə yalnız pan­kreas mənşəli amilaza təyin olunur

pANCA ANTİCİSİMLƏRİ

Sinonim: MPO ANCA; Anti-ney­trofil mieloperoksidaza; Anti-Mpo

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: EIA

İstifadəsi: Neytrofillərdə olan mie­lo­peroksidaza fermentinə qarşı əmə­lə gələn anticisimlər təyin olunur. Sistemik vaskulitlərin (xüsusilə böy­rək və ağciyər zədələnmələrinin) diaq­noz və müalicəsinin müşa­hidəsində istifadə olunur

PA (PREALBUMİN)

Sinonim: Transthyretin; PA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 17-42 mg/dL

İstifadəsi: Qidalanmanın qiymət­lən­dirilməsində istifadə olunur. Xü­su­silə yenidoğulmuş infantlar və pa­renteral qidalanma müalicəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur. Həm­çi­nin neqativ kəskin faza reak­tant­la­rından biridir. Oral kontraseptiv, korti­kosteroid, ana­bo­lik steroid istifadəsi və Hodgkin xəstəliyində prealbumin səviyyəsi artır, malnutrisiya, iltihab, bəd xassəli törəmələr, xroniki xəstəliklər, sirroz və zülal itkisi olan hallarda isə azalır

P4 (PROQESTERON)

Sinonim: C-21 steroid; P4

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL
Follikulyar faza 0.10-1.10 ng/mL
Pik 0.10-1.10 ng/mL
Lüteal faza 3.00-20.00 ng/mL
Kişi <12 yaş 0.10-0.31 ng/mL
>12 yaş 0.10-1.00 ng/mL

İstifadəsi:  Ovulyasiya, sarı cisimin funksiyaları və hamiləlikdə plasental funksiyaların qiymətləndirilməsi, in­duk­siyanın müşahidəsi, proqes­teron müalicəsinin və erkən abort riski olan xəstələrin müşahidəsində istifadə olu­nur. Anadangəlmə ad­re­nal hiper­pla­ziya, lipoid yumurtalıq şişləri, teka lütein kistası, molyar hamiləlik və yumurtalıq xorioepi­teliomalarında pro­qesteron səviyyəsi artır, düşük (abortus) riskində, bi­rin­cili və ya ikincili hipoqonadizm və qısa lüteal faza sindromunda isə azalır

P (FOSFOR)

Sinonim: PO3; P; Qeyri üzvi fosfor; Fosfat

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına alınmalı və serum mümkün qədər tez ayrılmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 3.7-8.1
Yeni doğulmuş 5.0-10.0
7 gün 5.0-10.0
7 gün- 1 yaş 4.5-6.7
2-12 yaş 4.5-5.5
13-60 yaş 2.7-4.5
60 yaş 2.3-3.7 (Kişi)
2.8-4.1 (Qadın)

İstifadəsi: Fosfor metobolizminin və Ca-P müvazinətinin qiymətlən­diril­mə­sində istifadə olunur. Osteolitik sümük metastazları, sarkoidoz, süd-qələvi sindromu, vitamin D intok­si­kasiyası, böyrək çatışmazlığı, hipo­pa­ratiroidizm, psevdohipo­paratiroidizm, akromeqaliya, ağciyər emboliyasılak­tik asidoz  və respirator asidoz zamanı serumda fosforun səviyyəsi artır, osteomalyasiya, steatoreya, renal tubulyar asidoz, Qram neqativ bakterial sep­tisemiya, hipokalemiya vitamin D çatışmazlığı, malnutrisiya, ma­labsorbsiya, ağır diarreya, qusma, birin­cili hiperparatiroidizm, hiperkal­semiya, salisilat zəhərlənməsi, respi­rator infeksiyalar, hiperinsulinemiya, respirator alkaloz, osteoblastik sümük metastazları və renal tubulyar defekt­lərdə isə fosforun miqdarı azalır

OXCARBAZEPİNE

Sinonim:Trileptal

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­paratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:Terapevtik konsantrasiya: 15-35 μg/ mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunu

OSTEOKALSİN

Sinonim: Sümük gla proteini; BGP

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Səhər aclığı məsləhət görülür

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

6 ay-5 yaş 10-40 ng/mL
6-15 yaş 5-60 ng/mL
16-60 yaş 2-15 ng/mL
<50 yaş Kişi: 2-10 ng/mL
Qadın: 2-22 ng/mL

İstifadəsi: Serumda osteokalsin sə­viy­yəsi sümük sintezi ilə əlaqəlidir. Bu baxımdan osteokalsin səviy­yə­sinin yüksəlməsi osteoblastik aktiv­li­yin artdığını göstərir. Serumda os­teokalsin səviyyəsi qələvi fosfataza səviyyəsi ilə paralel dəyişir. Paget xəstəliyi, böyrək mənşəli os­teodistrofiya, birincili və ikincili hipertiroidizim, skelet metastazları və xroniki böyrək çatışmazlığında osteokalsinin səviyyəsi artır, birincili biliar sirroz, hamiləlik, qliko­kor­ti­koid müalicəsi və GH çatışmaz­lı­ğında isə bu göstərici azalır. Os­teoparozda isə osteokalsin səviyyəsi yüksək və ya aşağı ola bilər. Həmçinin kalsitriol müalicəsinin müşahidəsində də osteokalsin istifa­də oluna bilər

OSMOTİK REZİSTENTLİK

Sinonim: Eritrosit rezistentliyi

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: Kalitativ

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens: Xəstəyə aid nəticələrlə bərabər işlənilən kontrol nümunəsi müqayisə olunaraq verilir

İstifadəsi: Eritrosit rezistentliyinin pozulması baş verən xəstəliklərin diaq­nozunda istifadə olunur. Erit­rositlərin lizisə uğramadan mak­simum su udma qabiliyyətini gös­tərir. İrsi sferositoz, irsi stoma­to­si­toz, hemolitik anemiyalar, mexaniki travmalar (məs. prostatik ürək qa­paqcığı) və ferment çatışmaz­lıq­la­rında (məs. G6PD) osmotik rezis­tentlik artır, hipoxrom-mikrositar ane­miyalar (məs. dəmir çatışmazlığı anemiyası, talasemiya), qaraciyər xəsəlikləri,  polisitemiya vera, sple­nek­tomiyadan sonra və leptositozda isə osmotik rezistentlik azalır

OSMOLYARLIQ (Sidik)

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Osmometrik

Referens: 300-1090 mOsm/kg

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının, elektrolit və su müvazinətinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Diabetes insipitus və birincili polidipsiyada sidiyin osmolyarlığı azalır

OSMOLYARLIQ (Nisbi çəki)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Osmometrik

Referens:

<60 yaş 275-295 mOsm/kg
>60 yaş 280-300 mOsm/kg

İstifadəsi: Osmolyarlıq 1 kq məhlul­dakı həll olmuş hissəciklərin miq­darını göstərir. Eloktrolit müvazinəti və hidratasiyanın  qiymətləndiril­mə­sində istifadə olunur. Dehidratasiya, hiperosmoliyar qeyri-ketotik diabetik koma, diabetik ketoasidoz, hiper­natremik etanol zəhərlənməsi, şəkər­siz diabet, hiperkalsemiya və sereb­ral lezyonlarda serumun osmol­yar­lığı artır, adrenokortikal çaışmazlıq, panhipopituiterizim və həddən artıq maye qəbulu ilə osmolyarlıq azalır

ORNİTİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

ORAQLAŞMA TESTİ (SİKLİNG TESTİ)

Sinonim: Oraqlaşma testi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı:Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1mL

İş prinsipi: Çözünürlük

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı və ya hemolizli olması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Oraq hüceyrəli ane­mi­yanın təyinində istifadə ounur. HbS (> 25% olduğu hallar) və digər oraq­laşmaya səbəb olan hemo­qlo­binlər (məs. HbC-Harlen) mövcud olduqda test pozitiv olur. Oraq hüceyrəli ane­miya, sickle trait (oraq xarakterli) və HbS-in digər xəstəliklərlə kombi­na­siya olduğu hallarda (betta-tala­se­miya və s.) HbS tapılır. Siklinq tes­ti­nin pozitiv olduğu hallarda dəqiq diaq­noz üçün dəqiq­ləşdirici testlər (məs. Hb elektroforezi) aparılmalıdır

OLİQOKLONAL BANT ARAŞTIRILMASI (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (BOM))

Sinonim: BOM-da oliqoklonal zolaqların (bant) axtarılması

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Dağınıq (multipl) skle­ro­zun təyinində istifadə olunur. Kripto­kokkal menengit, idiopatik poli­nev­rit, neyrosifilis, xroniki məxmərək pa­nensefaliti və yarımkəskin skle­roz­laşan panensefalitdə  BOM-da oliqoklonal zolaq tapıla bilər

OKSALAT

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə toplanmalıdır. Asetat və ya bor turşusu üzərinə toplanan sidik nümunələri və toplanma müddətində soyuq mühitdə saxlanılan nümunələr də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Son 24 saat ərzində C vitaminindən istifadə edilməməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ

Referens:

<15 yaş 0.01-0.46 mmol/gün
>15 yaş 0.08-0.49 mmol/gün (Kişi)
0.04-0.32 mmol/gün (Qadın)

İstifadəsi: Urolitiazın qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. Birincili hiperoksaluriya, şəkərli diabet, sir­roz, piridoksin çatışmazlığı, sar­koidoz, mədəaltı vəz çatışmazlığı, seliakiya (celiac sprue), ileal re­zek­siya, yeyunoileal şuntlar, öd yolları xəstəlikləri və nazik bağırsaq xəstə­liklərində sidikdə oksalat miqdarı artır, böyrək çatışmazlığında isə azalır

NƏCİSİN MİKROSKOPİK MÜAYİNƏSİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Nəcisdə eritrosit, leykosit və s. hüceyrələrin təyinində istifadə olunur

NƏCİSDƏ TRİPSİN

Nümunə növü: Təzə götürülmüş nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İstifadəsi: Mukovissidozun (Kistik fibrozis) diaqnozunda istifadə olu­nun skrininq tetlərdən biridir. Nə­cisdəki tripsin miqdarı malab­sorb­siyada artır, mədəaltı vəz funksi­yasının itirilməsi və mukovissidoz zamanı azalır. 4 yaşından böyük uşaqlarda miqdarı aşağı olur

NƏCİSDƏ STERKOBİLİNOGEN

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Kimyəvi

İstifadəsi: Ödün 12 barmaq bağır­sağa gəlməsinə mane olan obs­t­ruksiyaların qiymərləndirilməsində, xüsusilə də biliar atreziya ehti­malının tədqiqində istifadə olunur

NƏCİSDƏ ROTAVİRUS ANTİGENİ

Sinonim: Rotavirus antigeni

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Lateks aqqlütinasiya

İstifadəsi: Rotaviruslar yenidoğul­muşlarda və 6 ay-2 yaşlı uşaqlarda, xüsusilə qış aylarında ishala səbəb olan ən əhəmiyyətli qeyri-bakterial qastroenterit törədiciləridir. Bu viruslara məxsus antigeninin təyinində istifadə olunur

NƏCİSDƏ REDUKSİYA EDİCİ MADDƏ (REDUKSİYA EDİCİ MADDƏ (Nəcis))

Nümunə növü: Təzə nəcis

Nümunə qabı: Təmiz, ağzı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1g

İş prinsipi: Kimyəvi

Referens: Neqativ

NƏCİSDƏ pH TƏYİNİ

Nümunə növü: Təzə götürülmüş nəcis nümunəsi

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İstifadəsi: Nəcisin pH-ı neytral və ya zəif qələvi olmalıdır. Karbohidrat və ya zülal parçalanmasının təyi­nində istifadə olunur

NƏCİSDƏ PARAZİTLƏRİN TƏYİNİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunənin alınma qaydası: Nəcis nümunəsi xüsusi qoruyucu içərisində saxlanıldıqda 24 saat müddətində müayinə üçün yararlı qəbul edilir. Bu tipli qoruyucu maddələr laboratoriyadan əldə edilə bilər

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: Nəcisdə qurd yumurtaları və protozoaların müayinəsi

NƏCİSDƏ PARAZİT ANTİGENLƏRİ

Nümunə növü: Nəcis (kip qapaqlı qabda, ən gec 24 saat müddətində, soyuq şəraitdə göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 10 g

Testin tərkibi: Giardia antigeni, Entamoeba hystolitica antigeni, Cryptosporidium antigeni, Lazım gəldikdə bu antigenlərin hər biri ayrıca da təyin oluna bilər.

İş prinsipi: EIA

İstifadəsi: Nəcisdə parazit antigen­lərinin təyinində istifadə olunur

NƏCİSDƏ HƏZMİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Mikroskopik

NƏCİSDƏ GİZLİ QANIN TƏYİNİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Guaiac metodu

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Nəcisdə kimyəvi qan reaksiyasının araştırılması

NƏCİSDƏ CRYPTOSPORİDUM TƏYİNİ

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Xüsusi boyama ilə mikroskopik

İstifadəsi: HIV xəstələrində, qocalar evlərində və su mənbəli epide­mi­yalar zamanı ishala səbəb olan ibtidailərdir. İmmun sistemi normal olan şəxslərdə asiptomatik keçir, yaxud öz-özünə tədricən  kəsilən ishala səbəb olur

NƏCİSDƏ AMÖB TƏYİNİ

Nümunə növü: Təzə alınmış nəcis nümunəsi

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə 30 dəqiqə müddətində labora­toriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: Mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin 30 dəqiqə ərzində labora­toriyaya çatdırılmaması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Entamoeba histolytica-nın sista və trofozoitlərinin axta­rılması

NƏCİS KULTİVASİYASI

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

İş prinsipi: Kultivasiya

İstifadəsi: Nəcisdə bakterial ishal səbəblərinin izolə edilməsi və identifikasiyası

NƏCİS ANALİZİ (Tam)

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Testin tərkibi: Nəcisin mikro­sko­piyası, parazitlərin axtarılması, nə­cisdə gizli qan, həzmin qiymət­ləndirilməsi və pH ölçülməsi

NUKLEOSOM ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

NUKLEAR MATRİKS PROTEİN 22

Sinonim: NMP-22

Nümunə növü:  Birdəfəlik sidik (Bax nümunə alma)

Nümunə qabı: Sidik nümunəsi laboratoriya tərəfindən verilən xü­susi stabilizatorun üzərinə alın­malıdır

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası:  Saat 24.00-08.00 arasında, səhər ilk sidik nümunəsi alınaraq 10 mL-i labo­ratoriya tərəfindən verilən stabi­lizatorla göndərilməlidir

İş prinsipi: EIA

Referens:

Y>16 yaş <10 U/mL

İstifadəsi: Sidik yolları transizional hüceyrə karsinomalarında sidikdə NMP-22 nin səviyyəsi yüksəlir. Bu xəstələrdə NMP22 səviyyəsi ilə xəstəliyin dərəcəsi düz mütənasibdir. Həmçinin əməliyyatdan sonrakı təkrarlanmanın müşahidəsində də istifadə olunur. İdman hərəkətləri və sistemik kimyəvi terapiya yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər. Sistoskopiya və sidik yollarına kateterlə müdaxilədən sonra toxuma zədələnməsi olduğu üçün 5 gün müddətində NMP-22 səviyyəsi yüksək ola bilər

NTx (N-TELOPEPTİD)

Sinonim: NTx

Nümunə növü:  Səhər ikinci sidik, 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə toplanılmalı və göndərilməlidir. Bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Səhər ikinci sidik alınacaqsa, sidiyin ha­mısını bir qaba toplayıb 5 mL-ini soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: EIA

Referens:

20-50 yaş Kişi 3-63 nmol BCE / nmol kreatinin
Qadın 5-65 nmol BCE / nmol kreatinin

İstifadəsi: Sümük zədələnməsini göstərən markerlərdəndir. Osteopa­rozun diaqnoz və müalicəsinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Müalicənin müşahidəsi üçün ilk növbədə müa­licədən əvvəl bazal NTx miqdarının təyini əhəmiyyətlidir

NSE (NEYRON SPESİFİK ENOLAZA)

Sinonim: NSE

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­munə alındıqdan sonra hemolizə uğramadan serum dərhal ayrılmalıdır

İş prinsipi: IRMA

Referens: <12.5 μg/dL

İstifadəsi: APUD hüceyrəli neyro­endokrin şişlərə (məs. neyro­blas­toma, retinoblastoma, tiroid medullar karsinoması, karsinoid şişlər, feoxro­mositoma və kiçik hüceyrəli ağciyər karsinoması) spesifik markerdir. Bu şişlərin diaqnoz və müşahidəsində NSE istifadə olunur. Xüsusilə neyro­blastoma və ağciyər ca üçün həs­saslığı yüksəkdir. Həmçinin septik şok, pnevmoniya və sinir travmaları da NSE səviyyəsində yüksəlməyə səbəb ola bilər

NORMETANEFRİN (METANAFERİNLƏR)

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, bir­dəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə top­lanılmalıdır. Asetat turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Test içeriği: Metanefrin, Norme­tanefrin

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Yaş Metanefrin Normetanefrin
3 ay 5.9-37.0 μg/gün 47.0-156.0 μg/gün
4-6 ay 6.1-42.0 μg/gün 31.0-111.0 μg/gün
7-12 ay 8.5-101.0 μg/gün 23.0-103.0 μg/gün
1-3 yaş 6.7-52-0 μg/gün 32.0-118.0 μg/gün
4-5 yaş 11.0-99.0 μg/gün 50.0-111.0 μg/gün
6-12 yaş 54.0-198.0 μg/gün 47.0-176.0 μg/gün
13-15 yaş 39.0-243.0 μg/gün 53.0-290.0 μg/gün
15 yaş 52.0-341.0 μg/gün 88.0-444.0 μg/gün

İstifadəsi: Feoxromasitoma və nev­rogen şişlərin diaqnoz və müşa­hidəsində istifadə olunur. Feoxro­masitoma üçün skrininq test kimi istifadə oluna biləcək ən əlverişli test­dir. Hipertenziv şəxslərdə də si­diklə ifraz olunan metanefrin səviy­yəsi artır. Stres, buspiron, MAO inhibitorları, amfetaminlər, kofein, klonidin, deksametazon, diure­tiklər, metildopa, tsiklik antidepressantlar və vazodilatatorlar yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

NMP-22 (NUKLEAR MATRİKS PROTEİN 22)

Sinonim: NMP-22

Nümunə növü:  Birdəfəlik sidik (Bax nümunə alma)

Nümunə qabı: Sidik nümunəsi laboratoriya tərəfindən verilən xü­susi stabilizatorun üzərinə alın­malıdır

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası:  Saat 24.00-08.00 arasında, səhər ilk sidik nümunəsi alınaraq 10 mL-i labo­ratoriya tərəfindən verilən stabi­lizatorla göndərilməlidir

İş prinsipi: EIA

Referens:

Y>16 yaş <10 U/mL

İstifadəsi: Sidik yolları transizional hüceyrə karsinomalarında sidikdə NMP-22 nin səviyyəsi yüksəlir. Bu xəstələrdə NMP22 səviyyəsi ilə xəstəliyin dərəcəsi düz mütənasibdir. Həmçinin əməliyyatdan sonrakı təkrarlanmanın müşahidəsində də istifadə olunur. İdman hərəkətləri və sistemik kimyəvi terapiya yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər. Sistoskopiya və sidik yollarına kateterlə müdaxilədən sonra toxuma zədələnməsi olduğu üçün 5 gün müddətində NMP-22 səviyyəsi yüksək ola bilər

NİKEL

Sinonim: Ni

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: AAS

Referens: 0.1-8.0 μg/L

İstifadəsi:  Xroniki nikelə məruz qalmanın qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur

NH3 (AMMONYAK)

Sinonim: NH3; NH4; Ammonium

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Sınaq şüşəsinin üzərindəki xəttə qədər qan alınmalı və soyuq şəraitdə, gecik­mə­dən laboratoriyaya çatdırıl­malıdır. Gecikdirilmiş nümunələrdə ammon­yak səviyyəsinin arta bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­mentativ

Nümunədən imtina səbəbləri: Sı­naq şüşəsindəki işarəli yerə qədər qan alınmaması, nümunənin soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırıl­ma­ması, hemolizli və ya uzun müddət gözləmiş olması, lipemiya

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 0.90-1.50
Erkən doğulmuş uşaqlarda 0.90-3.00
<7 gün 0.90-3.00
7 gün-1 ay 0.30-2.00
2-3 ay 0.30-1.50
4-12ay 0.30-1.40
>1 yaş 0.24-1.02 (Kişi)
>1 yaş 0.19-0.87 (Qadın)

İstifadəsi: Qaraciyər ensefalopa­ti­ya­sının diaqnozu və hiperalimen­tasiya müalicəsi alan xəstələrin müşa­hi­də­sində istifadə olunur. Qaraciyər ça­tış­­mazlığı, Reye sindromu, sirroz, mədə-bağırsaq qanaxmaları, portal-sistemik şuntlar və bəzi böyrək xəs­təliklərində də ammonyak səviyyəsi arta bilər. Sidik cövhəri mübadi­lə­si­nin pozulması ilə müşaiyət olunan xəstəliklərdən I tip hiperammo­niemi­ya, argininemiya və ornitinemiyada aclıq amonyak səviyyəsi artdığı hal­da, II tip hiperammoniemiya, sitruli­nuriya, argininosuksinl-asiduriya və lizin intoleransı zamanı isə pəhrizlə zülal qəbulunun ardından ammonyak səviyyəsi artır

NEYTROFİL QƏLƏVİ FOSFATAZA (LEYKOSİT QƏLƏVİ FOSFATAZA)

Sinonim: LAP; LAP skoru; LAPA; Neytrofil qələvi fosfataza

Nümunə növü: Heparinli və ya adi qandan təzə hazırlanmış 8-10 ədəd preparat (yaxma). (barmaq ucundan hazirlanan yaxmalar da istifadə oluna bilər)

İş prinsipi: Xüsusi boyama + mikro­skopik müayinə

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan sınaq şüşəsi və ya uzun müddət saxlanılmış qandan hazır­lanan yaxmalar

Referens: 30-140 %

İstifadəsi: Xroniki mieloid leykoz ilə leykomoid reaksiyası və polisi­temia vera ilə ikincili polisite­mi­ya­nın differensasiyasında istifadə olu­nur. Polisitemia vera, leykomoid reaksiyalar, Daun sindromu, mielo­proliferativ xəstəliklər, stress, hami­lə­lik, kəskin limfositar leykoz, Hodgkin limfoması, aplastik ane­miya və bakterial infeksiyalarda LAP yüksəlir, xroniki mieloid ley­koz, sideroblastik anemiya, İTP (İm­mun Trombositopenik Purpura), PHN (Paroksizmal Nokturnal Hemo­qlobinuriya), kollagen toxuma xəstə­likləri, kəskin mielositar leykoz, sir­roz, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, podaqra, pernisitoz anemiya və sarkoidozda isə LAP azalır. Həm­çinin xroniki mieloid leykozun re­mis­siya dövründə LAP normallaşa bi­lər. Blast krizi və ya aqressiv fazada isə LAP arta bilər

NEYRON SPESİFİK ENOLAZA

Sinonim: NSE

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­munə alındıqdan sonra hemolizə uğramadan serum dərhal ayrılmalıdır

İş prinsipi: IRMA

Referens: <12.5 μg/dL

İstifadəsi: APUD hüceyrəli neyro­endokrin şişlərə (məs. neyro­blas­toma, retinoblastoma, tiroid medullar karsinoması, karsinoid şişlər, feoxro­mositoma və kiçik hüceyrəli ağciyər karsinoması) spesifik markerdir. Bu şişlərin diaqnoz və müşahidəsində NSE istifadə olunur. Xüsusilə neyro­blastoma və ağciyər ca üçün həs­saslığı yüksəkdir. Həmçinin septik şok, pnevmoniya və sinir travmaları da NSE səviyyəsində yüksəlməyə səbəb ola bilər

NEONATAL TSH

Nümunə növü: Xüsusi kağıza hopdurulmuş qan

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin doğuşdan 3 gün sonra alınması daha əlverişlidir. Yenidoğulanlarda do­ğuş­dan sonra 15-ci günə qədər neotanal TSH təyin oluna bilər. Bu müddətdən sonra TSH-ın serumda təyini məsləhət görülür

İş prinsipi: ELISA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­parinli və ya EDTA-lı kapillyar sı­naq şüşələrindən xüsusi kağıza hopdurulmuş nümunələr, qanın mü­vafiq şəkildə kağıza hopdurulması

Referens: <20 mIU/L

İstifadəsi: Anadan gəlmə hipotiroid skrinqində istifadə olunur. Pozitiv nəticələr, klinik əlamətlər və digər biokimyəvi testlər ilə dəqiqləş­dirilməlidir

NEİSSERİAE GONORHOEAE KULTURASI (QONOKOK KULTURASI)

Sinonim: Neisseriae gonorhoeae kul­turası

Nümunə növü: Servikal, uretal tampon

Nümunə qabı: Tampon

İş prinsipi: Selektiv kultivasiya

İstifadəsi: Neisseriae gonorhoeae izolyasiyası və identifikasiyası

NATRİUM (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir. Sidiklə Na ifrazının sutkalıq variasiyası var. Sidikdə Na səviyyəsi gündüz ən yüksək səviyyədə olur

İş prinsipi: ISE

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<12 yaş 40-115 mEq/gün 20-70 mEq/gün
12-15 yaş 60-180 mEq/gün 50-170 mEq/gün
>15 yaş 40-220 mEq/gün 40-220 mEq/gün

İstifadəsi: Sidiklə Na ifrazı qida qəbulu və hidratasiya dərəcəsindən asılıdır. Qida ilə Na qəbulunun azal­ması, postmenstrual diurez, böy­rək­üstü vəzin çatışmalığı, tubuloin­ter­sitisial xəstəliklər, renal tubulyar asidozu, diuretiklərlə müalicə, Bart­ter sindromu və alkaloz zamanı sidiklə ifraz olunan Na miqdarı artır, qida ilə Na qəbulunun azalması pre­menstrual dövr, adrenokortikal hi­per­funksiya, qlomerulyar filtrasiya sürətinin azaldığı hallar, diarreya və həddindən artıq tərləmə zamanı isə sidiklə ifraz olunan Na miqdarı azalır

NATRİUM (Tər)

Nümunə növü: Tər

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: ISE

Referens: 10-40 mEq/L

İstifadəsi: Mukovissidozun diaq­nozunda istifadə olunur. Mukovis­sidoz, Addison xəstəliyi, irsi hipo­paratiroidizm və hipoparatiroidzmdə tərlə ifraz olunan Na miqdarı artır, adrenokortikal hiperfunksiyada isə azalır. Həmçinin qida ilə qəbul edilən duzun məhdudlaşdırılması ya­lançı aşağı nəticələrə, mekonium ileus, ektodermal displaziya, muko­po­lisaxaridoz, G6PD çatışmazlığı, al­kaqol mənşəli pankreatit və mal­nutrisiya isə yalançı yüksək nəti­cələrə səbəb ola bilər

NAG (N-ASETİL-QLUKOZAMİNİDAZA)

Sinonim: NAG; Total heksoza­mi­nidaza; β-N-asetil- heksozaminidaza

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 1.5-6.1 U/L

İstifadəsi: Böyrək xəstəliklərinin diaqnostikasında istifadə olunur. Böy­rək zədələnməsi olan hallarda si­dikdə NAG səviyyəsi artır. Nefro­toksik dər­manlarla əlaqədar olaraq əmələ gələn böyrək zədələn­mə­lə­rin­də sidikdə NAG səviyyəsi, serum­dakı kreatinin səviyyəsindən daha tez yüksəlir. Böyrək transplan­ta­si­yaların­dan sonra orqan rəddinin er­kən diaqnozunda da NAG çox dəyərlidir

NATRİUM (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: ISE

Referens: 142-150 mEq/L

İstifadəsi: BOM elektrolit müva­zi­nətinin qiymətləndirilməsində isti­fa­də olunur

NATRİUM

Sinonim: Na

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

Yenidoğulan 116-140 mEq/L
<7 gün 134-146 mEq/L
>7 gün 130-150 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və su müva­zi­nətinin qiymətləndirilməsində istifa­də olunur

Na-NİTROPRUSSİAT TESTİ

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik (səhər ilk sidik məsləhət görülür)

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Kolorimetrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Sistinuriyanın təyinində is­tifadə olunur. Skrininq test oldu­ğundan pozitiv nəticələr dəqiqləşdi­rilməlidir

Na (NATRİUM)

Sinonim: Na

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

Yenidoğulan 116-140 mEq/L
<7 gün 134-146 mEq/L
>7 gün 130-150 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və su müva­zi­nətinin qiymətləndirilməsində istifa­də olunur

N-TELOPEPTİD

Sinonim: NTx

Nümunə növü:  Səhər ikinci sidik, 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə toplanılmalı və göndərilməlidir. Bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Səhər ikinci sidik alınacaqsa, sidiyin ha­mısını bir qaba toplayıb 5 mL-ini soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: EIA

Referens:

20-50 yaş Kişi 3-63 nmol BCE / nmol kreatinin
Qadın 5-65 nmol BCE / nmol kreatinin

İstifadəsi: Sümük zədələnməsini göstərən markerlərdəndir. Osteopa­rozun diaqnoz və müalicəsinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Müalicənin müşahidəsi üçün ilk növbədə müa­licədən əvvəl bazal NTx miqdarının təyini əhəmiyyətlidir

N-ASETİL-QLUKOZAMİNİDAZA

Sinonim: NAG; Total heksoza­mi­nidaza; β-N-asetil- heksozaminidaza

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: 1.5-6.1 U/L

İstifadəsi: Böyrək xəstəliklərinin diaqnostikasında istifadə olunur. Böy­rək zədələnməsi olan hallarda si­dikdə NAG səviyyəsi artır. Nefro­toksik dər­manlarla əlaqədar olaraq əmələ gələn böyrək zədələn­mə­lə­rin­də sidikdə NAG səviyyəsi, serum­dakı kreatinin səviyyəsindən daha tez yüksəlir. Böyrək transplan­ta­si­yaların­dan sonra orqan rəddinin er­kən diaqnozunda da NAG çox dəyərlidir

MYSOLİNE (PRİMİDON)

Sinonim: Mysoline

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Xəstənin qəbul etdiyi dərman prepa­ratının son istifadə zamanı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 5-12 μg/mL
Toksiki konsentrasiya: >15 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

MYOQLOBİN (Sidik)

Nümunə növü:  Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Turbidimetrik

Referens: <200 ng/mL

İstifadəsi: Sidikdəki mioqlobin kon­sentrasiyası böyrək funksiyalarından asılıdır. Skelet və ya ürək əzələsinin zədələnməsi, ikincili toksik mio­qlo­binuriya (Haff xəstəliyi), elektrik şo­ku və termal yanıqlarda sidikdə mio­qlobin səviyyəsi artır. Yüksək mio­qlo­bin miqdarı nefrotoksikdir və kəs­kin tubulyar nekroza səbəb ola bilər

MYOQLOBİN

Sinonim: Mb

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens:

Kişi 16-74 ng/mL
Qadın 7-64 ng/mL

İstifadəsi: Serumda mioqlobinin sə­viy­yəsi birbaşa əzələ kütləsi ilə əla­qə­dar­dır. Skelet və ürək əzələsində zədə­lən­mə, nekroz və ya lizisə səbəb olan bü­tün hallar (məs. iskemiya, rab­domioliz, miopatiya, əzələ distro­fiyası, miozit), uremiya, travma, if­lic, iltihabi mio­pa­tiya, əzələdaxili in­yeksiya, idman və yanıqlarda se­rum­da mioqlobin səviy­yə­si artır, qanda mioqlobinə qarşı an­ti­cisim olduqda və revmatoid artritdə isə azalır. KMİ-dan sonra 1-4-cü saatlarda mioqlobin səviyyəsi yüksəlir və 24-cü saatda normala enir

MYCOPLASMA PNEUMONIA IgM və IgG

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Kəskin və ya keçirilmiş Mycoplasma pneumonia infeksi­ya­sına qarşı əmələ gələn anticisimlərin təyinində istifadə olunur. M.pneumo­nia əsasən birincili atipik pnevmoniyanın törədicisidir. IgM və IgG-nin hər ikisinin pozitiv olması yaxın zamanlarda keçirilmiş infek­siyanı, sadəcə IgG-nin pozitiv olması isə keçirilmiş infeksiyanı göstərir

MYCOPLASMA HOMİNİS (UROGENİTAL MİCOPLAZMA KULTURASI VƏ ANTİBİYOTİK HƏSSASLIQ TESTİ)

Nümunə növü: Servikal tampon, uretral tampon, ilk sidik, eakulyat

Nümunə qabı: Xüsusi transport qidalı mühiti

İş prinsipi: Kultuvasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Uyğun olmayan transport qidalı mühitində gələn nümunələr

İstifadəsi: Ureaplasma urealyticum  Mycoplasma hominis bakteri­ya­larının varlığının təyini ilə semik­vantitativ səviyyədə antibakterial həssaslıq testləri üçün istifadə olunur

MYCOBACTERİUM KULTURASI

Sinonim:  Vərəm törədicilərinin kul­ti­va­siyası

Nümunə növü:  Bəlğəm, bronxoal­velyar lavaj mayesi, mədə şirəsi, sidik, BOM, plevra, perikard, assit və oynaq mayesi kimi orqanizm mayeləri, toxuma nümunələri, qan, sümük iliyi, abses və nəcis

Nümunə qabı: Steril, burğulu qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: Bəlğəm (10 mL), sidik (2 mL), orqanizm mayeləri (10-15 mL), BOM (2 mL), qan (4 mL)

Tip idenfikasiyası: PCR-RFLP, lazım gəldikdə Bactec-NAP

Nümunənin alınma qaydası :Bəlğəm: qarqara və s. kimi təmizlik proseduralarına ehtiyac yoxdur. Sə­hər çağı alınan bəlğəm məslə­hətdir, lakin vacib deyil.
Ac qarına mədə şirəsi: Əgər müm­künsə xəstə bir gecə xəstəxanada ya­tırıldırdan sonra, heç bir şey yemə­dən və yataqdan qalxmazdan əvvəl, səhər erkən saatlarda alınmalıdır.
Sidik: Səhər erkən saatlarda ən az 40 mL sidik və ya səhər sidiyinin ha­mısı götürülməlidir. Digər vaxtlarda alınan sidik nümunələri əlverişli hesab olunmur. Sidik götürülməzdən əvvəl genital nahiyənin təmizlənməsi məsləhət olunur.
Orqanizm mayeləri: aspirasion və ya cərrahi üsullarla alınmalıdır

İş prinsipi: BACTEC və Löwenstein Jansen birlikdə işlənilir

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­­nənin uyğun olmayan qabda top­lan­ması, miqdarının kifayət qədər ol­maması, bəlğəm əvəzinə ağız suyu verilməsi

İstifadəsi: Mikobakteriyaların sürətli kultivasiya üsulu ilə izoliyasiyası üçün istifadə olunur. İnkişaf müddəti 3-21 gündür (orta hesabla 12 gün). Bak­teriyanın çoxaldılması, daha sonra tip təyini və rezistentlik testlə­rinin icrası baxımından Mycobac­te­rium kultura­sının alınması əhəmiy­yətlidir

MURAMİDAZA (LİZOSİM)

Sinonim: Muramidaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RID

Referens: 9.6-16.8 mg/L

İstifadəsi: Qranulosit və monosit çev­rilməsinin (turn over) göstə­ri­cisidir. Qranulositar və ya monositar leykozlar, mielopro­liferativ xəstə­lik­lər və bədxassəli histiositozun təyi­nində istifadə olunur. Kəskin mo­nositar və ya mielomonositar ley­kozlar, xroniki mieloid  leyke­mi­yalar, polisitemiya vera, bəzi böyrək xəstəlikləri və xroniki infeksiyalarda (məs.vərəm)  serumda lizosimin səviyyəsi artır

MUMPS ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG (PAROTİT ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Mumps anticisimləli IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA / ELFA (seum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

İstifadəsi: IgM kəskin infeksiyanı, IgG isə təbii və ya vaksinasiya ilə qa­zanılan immuniteti göstərir. İnku­ba­siya dövrü 18-21 gündür. Xəstə­liyin başlamasından 7-14 gün sonra anticisim tapıla bilər. Bəzi xəstələrdə təxminən bir il ərzində aşağı titrdə pozitiv təyin olunur. Parotit virusu MSS-ə də yoluxa bilər. Belə hallarda BOM-dakı anticisim səviyyəsi təyin olunmalıdır

MTHFR MUTASİYA ANALİZİ C677T və Al298C

Sinonim: Metilentetrahidrofolat re­duk­taza fermentinin çatışmazlığı ilə əlaqəli homosistinuriya; MTHFR çatışmazlığı

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5mL

İstifadə şəkli: Autosom resessiv

İş prinsipi: PCR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, qanın uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınması

Referens:

N/N = Homoziqot normal
Mt/N = Heteroziqot
Mt/Mt = Homoziqot mutant

İstifadəsi: Erkən yaşlarda ate­rosklerotik vaskulyar xəstəlik və ya tromboz anamnezi olan xəstələrin MTHFR gen mutasiya analizindən keçmələri məsləhət görülür. MTHFR genindəki C677T və A1298C muta­si­yaları ferment aktivliyinin zəiflə­məsinə səbəb olur. C677T muta­siyasına əhali arasında sıx rastlanır və bu mutasiyanı homoziqot kimi da­şıyanlarda plazmada homosistein səviyyəsi və bu səbəbdən kardiovas­kulyar xəstəlik və venoz tromboz riski yüksək olur. Qeyd etmək lazımdır ki, bu xəstlələr fol turşusu ilə müalicəyə yaxşı cavab verir

MPO ANCA (pANCA ANTİCİSİMLƏRİ)

Sinonim: MPO ANCA; Anti-ney­trofil mieloperoksidaza; Anti-Mpo

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: EIA

İstifadəsi: Neytrofillərdə olan mie­lo­peroksidaza fermentinə qarşı əmə­lə gələn anticisimlər təyin olunur. Sistemik vaskulitlərin (xüsusilə böy­rək və ağciyər zədələnmələrinin) diaq­noz və müalicəsinin müşa­hidəsində istifadə olunur

MONOSPOT TEST (HETEROFİL ANTİCİSİM)

Sinonim:  Monospot test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:100 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: EBV infeksiyasının təyi­nində istifadə olunur. EBV B limfositlərə təsir etdiyindən spesifik və qeyri spesifik anticisim sintezi müşahidə olunur. Testin nəticəsi xəs­təliyin ağırlığı haqqında məlumat ver­mir, lakin titrin artmasının mü­şahidəsi faydalıdır. (Həmçinin Bax  EBV IgM və IgG profilləri)

MİTOXONDRİYAL ANTİCİSİM (ANTİ-MİTOXONDRİAL ANTİCİSİM)

Sinonim: AMA

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: İlkin biliar sirrozun diaq­noztikasında istifadə olunur, amma diaqnoz təsdiqləndikdən sonra xəstə­liyin gedişi haqqında məlumat ver­mir. Həmçinin CREST sindromu və bə­zi autoimmun xəstəliklərdə də mü­şahidə oluna bilər

MİS OKSİDAZA (SERULOPLAZMİN)

Sinonim: Mis oksidaza; Cp

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

<6 ay  5-18 mg/dL
7-12 ay 33-43 mg/dL
1-3 yaş 26-55 mg/dL
4-5 yaş 27-56 mg/dL
6-12 yaş 20-54 mg/dL
>12 yaş 20-63 mg/dL

İstifadəsi: Mis birləşdirici zülaldır. Wilson xəstəliyinin diaqnos­tikasında və kəskin faza reaktantı kimi istifadə olunur. Hamiləlik, esterogen və oral kontraseptiv istifadəsi, iltihab, toxu­ma nekrozu, osteosarkomalar, biliar sirroz və travmalarda serumda seru­loplazminin səviyyəsi artır, Wilson xəs­təliyi, Menkes kinky hair sind­ro­mu və qastroenteropatiyalarda azalır

MİS (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanmalı və göndərilməlidir. 6N HCl,asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidik nümunələri də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Birdəfəlik sidik 2-80μg/L
24 saatlıq sidik 3-35μg/gün

İstifadəsi: Wilson xəstəliyində müa­licənin müşahidəsi üçün istifadə olunur. Sidikdə misin səviyyəsinin ölçülməsi üçün 24 saatlıq sidik nü­mu­nəsinin götürülməsi məsləhətdir. Wilson xəstəliyi ilə yanaşı, xroniki aktiv hepatit, biliar sirroz, revmatoid artrit və proteinuriyalarda da sidiklə xaric olunan misin miqdarı yüksək olur

MİS (Eritrosit içi)

Nümunə növü: EDTA-lı tam kan

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens: 90-150 μg/dL

İstifadəsi: Ağciyər vərəmində erit­rosit daxili Cu səviyyəsinin artması xarakterikdir. Həmçinin qurğuşun  zəhərlənmələrində eritrosit daxili Cu səviyyəsi artır, zülal malnutri­siya­sında isə azalır

MİS

Sinonim: Cu

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

<3 ay 20-70 μg/dL
4 ay-5 yaş 85-190 μg/dL
6-15 yaş 80-160 μg/dL
>15 yaş 80-155 μg/dL

İstifadəsi: Mis metabolizminin qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. İnfeksiya, iltihab, hamiləlik, ley­koz, biliar sirroz, Hockin xəstəliyi, pelleqra, ağciyər vərəmi, anemiya, talasemiya minor və major, kəskin miokard infarktı, beyin infarktı, revmatoid artrid, hipotireoidizim, hipertireoidizim, birləşdirici toxuma xəstəlikləri, SLE və bəzi bədxassəli törəmələrdə serumda Cu-un səviy­yəsi artır, Wilson xəstəliyi, qastro­intestinal  sistem xəstəlikləri, muko­vissidoz, nefrotik sindrom, yanıqlar, zülal malnutrisiyası və xronik işemik ürək xəstəliklərində isə Cu səviyyəsi azalır. Həmçinin esterogen, oral kontraseptiv və antiepileptiklərin isti­fadəsi və hamiləlik zamanı, qaraciyərdə seruloplazmin sintezinin artması ilə əlaqədar olaraq serumda Cu səviyyəsi də artır

MİKROALBUMİN

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, bir gecəlik sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitda sax­lanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Sidik toplanma vaxtı və miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: İmmunturbidimetrik

Referens:

24 saatlıq sidik 30 mg/gün
Bir gecəlik sidik 20 mg/gün
Birdəfik sidik 30 mg/g kreatinin

İstifadəsi: Diabetik nefropariya, retinopatiya və I tip şəkərli diabetin erkən diaqnozunda, müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

Mg (MAQNEZİUM)

Sinonim: Mg

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşələrində göndərilməlidir)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün xəstə acqarına olmalıdır

İş prinsipi: AAS

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens: 1.2-2.5 mg/dL

İstifadəsi: Maqnezium metobalizmi və elektrolit müvazinətinin qiymət­lən­dirilməsi ilə preeklampsiya müa­li­cəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur. Maqneziumun se­rumdakı konsentrasiyası adətən BOM və eritrositlərdəki ilə paralel hərəkət edir. Dehidratasiya, böyrək çatışmazlığı, adrenokortikal çatış­mazlıq, Addison xəstəliyi, travma, hipotiroidizim və multiple mielo­mada serumda Mg səviyyəsi artır, pəhriz ilə Mg qəbulunun azalması, kəskin pankreatit, hipoparatiroidizm, xroniki alkoqolizm, delirium tre­mens, xroniki qlomeru­lonefrit, hiper­al­dosteronizm, diabetik ketoasidoz və hamiləlikdə isə Mg səviyyəsi azalır

ETİONİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

METOTREKSAT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­paratının vaxtı və dozası bildi­ril­məlidir. Nümunə alındıqdan sonra ən qısa müddətdə plazması ayrılaraq, soyuq şəraitdə və qaranlıqda labo­ratoriyaya göndərilməlidir. Zəif do­zalı dərman preparatı istifadəsindən (IV və ya PO) 0.5 və 2 saat, yüksək dozalı infuziyalarda isə 24, 48 və 72 saat sonra nümunə alınmalıdır

İş prinsipi:FPIA

Referens:4-6 saata 50 mg/m2 -15 mg/m2 doza IV infuziya şəklində tətbiq olunduqda;

Terapevtik konsentrasiya 24. Satda 5.0-10.0 μmol/L
Saatda 0.5-1.0 μmol/L
Saatda <0.2 μmol/L
Toksiki konsentrasiya 24 Saatda >10.0 μmol/L
48 Saatda >1.0 μmol/L
72 Saatda >0.2 μmol/L

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

METİLHİPPURAT TURŞUSU

Sinonim: Orto-, meta- və ya para-metilhippur turşusu

Nümunə növü:  Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens: <50 mg/L

İstifadəsi: Ksilen ilə işləyən şəxslərin bu maddənin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

METİLENTETRAHİDROFOLAT REDUKTAZA MUTASİYA ANALİZİ (MTHFR MUTASİYA ANALİZİ C677T və Al298C)

Sinonim: Metilentetrahidrofolat re­duk­taza fermentinin çatışmazlığı ilə əlaqəli homosistinuriya; MTHFR çatışmazlığı

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5mL

İstifadə şəkli: Autosom resessiv

İş prinsipi: PCR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, qanın uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınması

Referens:

N/N = Homoziqot normal
Mt/N = Heteroziqot
Mt/Mt = Homoziqot mutant

İstifadəsi: Erkən yaşlarda ate­rosklerotik vaskulyar xəstəlik və ya tromboz anamnezi olan xəstələrin MTHFR gen mutasiya analizindən keçmələri məsləhət görülür. MTHFR genindəki C677T və A1298C muta­si­yaları ferment aktivliyinin zəiflə­məsinə səbəb olur. C677T muta­siyasına əhali arasında sıx rastlanır və bu mutasiyanı homoziqot kimi da­şıyanlarda plazmada homosistein səviyyəsi və bu səbəbdən kardiovas­kulyar xəstəlik və venoz tromboz riski yüksək olur. Qeyd etmək lazımdır ki, bu xəstlələr fol turşusu ilə müalicəyə yaxşı cavab verir

METHEMOQLOBİN

Sinonim: MetHb; HbM

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin laxtalı və ya hemolizli olması

Referens: <1.5%

İstifadəsi: Anadangəlmə və qaza­nılmış methemoqlobinemiya, karbon monooksid zəhərlənməsi, benzokain, nitroqliserin, lidokain, nitratlar, fena­setin, sulfanilamidlər və radiasiya methemoqlobin səviyyəsinin artma­sına səbəb ola bilər

METANAFERİNLƏR

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, bir­dəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə top­lanılmalıdır. Asetat turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Test içeriği: Metanefrin, Norme­tanefrin

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Yaş Metanefrin Normetanefrin
3 ay 5.9-37.0 μg/gün 47.0-156.0 μg/gün
4-6 ay 6.1-42.0 μg/gün 31.0-111.0 μg/gün
7-12 ay 8.5-101.0 μg/gün 23.0-103.0 μg/gün
1-3 yaş 6.7-52-0 μg/gün 32.0-118.0 μg/gün
4-5 yaş 11.0-99.0 μg/gün 50.0-111.0 μg/gün
6-12 yaş 54.0-198.0 μg/gün 47.0-176.0 μg/gün
13-15 yaş 39.0-243.0 μg/gün 53.0-290.0 μg/gün
15 yaş 52.0-341.0 μg/gün 88.0-444.0 μg/gün

İstifadəsi: Feoxromasitoma və nev­rogen şişlərin diaqnoz və müşa­hidəsində istifadə olunur. Feoxro­masitoma üçün skrininq test kimi istifadə oluna biləcək ən əlverişli test­dir. Hipertenziv şəxslərdə də si­diklə ifraz olunan metanefrin səviy­yəsi artır. Stres, buspiron, MAO inhibitorları, amfetaminlər, kofein, klonidin, deksametazon, diure­tiklər, metildopa, tsiklik antidepressantlar və vazodilatatorlar yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

METANAFERİN (METANAFERİNLƏR)

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik, bir­dəfəlik sidik

Nümunə qabı: 6N HCl üzərinə top­lanılmalıdır. Asetat turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 10 mL

Test içeriği: Metanefrin, Norme­tanefrin

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Yaş Metanefrin Normetanefrin
3 ay 5.9-37.0 μg/gün 47.0-156.0 μg/gün
4-6 ay 6.1-42.0 μg/gün 31.0-111.0 μg/gün
7-12 ay 8.5-101.0 μg/gün 23.0-103.0 μg/gün
1-3 yaş 6.7-52-0 μg/gün 32.0-118.0 μg/gün
4-5 yaş 11.0-99.0 μg/gün 50.0-111.0 μg/gün
6-12 yaş 54.0-198.0 μg/gün 47.0-176.0 μg/gün
13-15 yaş 39.0-243.0 μg/gün 53.0-290.0 μg/gün
15 yaş 52.0-341.0 μg/gün 88.0-444.0 μg/gün

İstifadəsi: Feoxromasitoma və nev­rogen şişlərin diaqnoz və müşa­hidəsində istifadə olunur. Feoxro­masitoma üçün skrininq test kimi istifadə oluna biləcək ən əlverişli test­dir. Hipertenziv şəxslərdə də si­diklə ifraz olunan metanefrin səviy­yəsi artır. Stres, buspiron, MAO inhibitorları, amfetaminlər, kofein, klonidin, deksametazon, diure­tiklər, metildopa, tsiklik antidepressantlar və vazodilatatorlar yalançı yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

METABOLİK XƏSTƏLIK SKRİNİNQİ (YENİDOĞULMUŞLARIN İRSİ METABOLİK XƏSTƏLİKLƏRİNİN SKRİNİNQİ)

Nümunə növü: Yenidoğulmuşun skrininq kartına hopturulmuş qan nümunəsi

Nümunə miqdarı: Kart üzərinə uyğun üsulla hopturulmuş minimum iki işərəli sahə

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tə­xanada doğulmuş sağlam uşaqlarda nümunə doğuşdan sonrakı 24 saat- 1 həftə ərzində alınmalı, uşaq ən azı 1 dəfə ana südü və ya süni qida kimi proteinli qida almış olmalıdır. nümu­nənin 24 saatdan əvvəl alınması za­manı 2 həftə ərzində testin təkrar olunması üçün yeni nümunə alınma­lıdır. Körpəyə qan transfuziyası olunacaqsa nümunə transfuziyadan əvvəl alınmalıdır. Nümunənin trans­fuziyadan sonra alındığı körpələr isə xəstə və vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlara olunan ilk skrinin testinin uşaq həkimi ilə görüşülərək münasib vaxtda təkrar edilməsi lazımdır

İş prinsipi: Elektrospray tandem mas spektrometriya (ESI-MS/MS)

İstifadəsi: Nümunədə fenilalanin, tirozin, metionin, valin, leysin/izo­ley­sin, qlisin, sitrullin və ornitin amin­turşuları ilə asilkarnitin səviy­yələri qiymətləndirilərək yeni doğul­muşun aşağıdakı irsi metabolik xəs­təliklər yönündən skrininqi məqsədi ilə istifadə olunur

Mb (MYOQLOBİN)

Mb (MYOQLOBİN)

MAQNEZİUM (Eritrositdaxili)

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2mL

İş prinsipi: AAS

Referens: 4.0-6.4 mg/dL

İstifad­əsi: Eritrositdaxili Mg kon­sen­trasiyası adətən serum Mg konsentrasiyası ilə paralel dəyişir

MAQNEZİUM

Sinonim: Mg

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə və ya ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşələrində göndərilməlidir)

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün xəstə acqarına olmalıdır

İş prinsipi: AAS

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens: 1.2-2.5 mg/dL

İstifadəsi: Maqnezium metobalizmi və elektrolit müvazinətinin qiymət­lən­dirilməsi ilə preeklampsiya müa­li­cəsi alan xəstələrin müşahidəsində istifadə olunur. Maqneziumun se­rumdakı konsentrasiyası adətən BOM və eritrositlərdəki ilə paralel hərəkət edir. Dehidratasiya, böyrək çatışmazlığı, adrenokortikal çatış­mazlıq, Addison xəstəliyi, travma, hipotiroidizim və multiple mielo­mada serumda Mg səviyyəsi artır, pəhriz ilə Mg qəbulunun azalması, kəskin pankreatit, hipoparatiroidizm, xroniki alkoqolizm, delirium tre­mens, xroniki qlomeru­lonefrit, hiper­al­dosteronizm, diabetik ketoasidoz və hamiləlikdə isə Mg səviyyəsi azalır

MANDELİK TURŞUSU

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndə­ril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: <5 mg/L

İstifadəsi: Etilbenzin və styren ilə işləyən şəxslərin bu maddələrin təsirinə məruz qalma dərəcəsinin təyinində istifadə olunur

LİPAZA

Sinonim:Triasilqliserol asilhidrolaza

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: Kolorimetrik

Referens:

<12 yaş <60 U/L
>12 yaş 13-60 U/L

İstifadəsi: Mədəaltı vəzin funksional testlərindəndir. Pankreatitlər, öd kisəsi koliti, boğulmuş və ya infarkta uğramış bağırsaq, mədəaltı vəzin kistaları və ya psevdokistləri və peri­tonitlər zamanı serumda lipazanın səviyyəsi artır. Kəskin pankreatitdə serumda lipazanın aktivliyi, ami­lazadan daha uzun müddət yüksək qalır. Həmçinin kəskin pankreatit üçün lipazanın həssaslığı və spe­sifikliyi amilazadan daha yüksəkdir. Pankreatitlərdə assit mayesindəki lipaza da yüksələ bilər. Ağciyər şiş­ləri ilə əlaqədar olaraq əmələ gələn plevral transsudatlarda da nadir hallarda lipaza səviyyəsi artır. ERCP, oddi sfinktorunda spazma səbəb olan narkotik analgetiklər və heparin də serumda lipaza səviy­yəsinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər

LİPİD ELEKTROFOREZİ (LİPOPROTEİN ELEKTROFOREZİ)

Sinonim: Lipid elektroforezi

Nümunə növü: Serum, EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı:400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alınması üçün 12-14 saatlıq aclıq vacibdir

Xəstənin hazırlanması:  Müayi­nədən əvvəlki son 2 həftə ərzində normal pəhriz saxlanılmalıdır. Son 24 saat müddətində spirtli içkilərdən istifadə olunmamalıdır

İş prinsipi: Elektroforez

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Serum ümumi xolesterol və ya lipoprotein miqdarında anor­mallıq olan xəstələrin qiymət­ləndirilməsində istifadə olunur

LİPOPROTEİN (a)

Sinonim: Lp (a)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: İmmunoturbidimetrik

Referens: <30 mg/dL

İstifadəsi: Lp(a) səviyyəsinin yüksək olması miokard infarktı, iflic və koronar arteriyaların xəstəliyi üçün riski artıran faktordur. Həmçinin kontrolsuz diabet və ağır hipotiroidizimdə də Lp(a) səviyyəsi arta bilər

LİPOPROTEİN ELEKTROFOREZİ

Sinonim: Lipid elektroforezi

Nümunə növü: Serum, EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı:400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alınması üçün 12-14 saatlıq aclıq vacibdir

Xəstənin hazırlanması:  Müayi­nədən əvvəlki son 2 həftə ərzində normal pəhriz saxlanılmalıdır. Son 24 saat müddətində spirtli içkilərdən istifadə olunmamalıdır

İş prinsipi: Elektroforez

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Serum ümumi xolesterol və ya lipoprotein miqdarında anor­mallıq olan xəstələrin qiymət­ləndirilməsində istifadə olunur

LİSTERİA AQQLÜTİNASİYA TESTİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

İstifadəsi: Listeriozun təyinində istifadə olunur

LİTİUM

Sinonim: Li

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nünumənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman preparatının vaxtı və dozası bildi­rilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə son dozadan ən azı 12 saat sonra alınmalıdır

İş prinsipi: AAS

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.5-1.0 mEq/L
Toksiki konsentrasiya >2.0 mEq/L

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

LİZİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

LİZOSİM

Sinonim: Muramidaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RID

Referens: 9.6-16.8 mg/L

İstifadəsi: Qranulosit və monosit çev­rilməsinin (turn over) göstə­ri­cisidir. Qranulositar və ya monositar leykozlar, mielopro­liferativ xəstə­lik­lər və bədxassəli histiositozun təyi­nində istifadə olunur. Kəskin mo­nositar və ya mielomonositar ley­kozlar, xroniki mieloid  leyke­mi­yalar, polisitemiya vera, bəzi böyrək xəstəlikləri və xroniki infeksiyalarda (məs.vərəm)  serumda lizosimin səviyyəsi artır

LKM TİP 1 ANTİCİSİMLƏRİ

Sinonim: Qaraciyər-Böyrək (Liver-Kidney) mikrosomal anticisim tip 1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: ELISA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Daha çox uşaqlarda rast gəliniən autoimmun xroniki aktiv hepatit tip-2-nin təyinində istifadə olunur (Həmçinin Bax Autoimmun hepatit paneli)

Lp (LİPOPROTEİN)

Sinonim: Lp (a)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: İmmunoturbidimetrik

Referens: <30 mg/dL

İstifadəsi: Lp(a) səviyyəsinin yüksək olması miokard infarktı, iflic və koronar arteriyaların xəstəliyi üçün riski artıran faktordur. Həmçinin kontrolsuz diabet və ağır hipotiroidizimdə də Lp(a) səviyyəsi arta bilər

LUMİNAL (FENOBARBİTAL)

Sinonim: Luminal

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tə­nin ən son qəbul etdiyi dərmanın vaxtı və dozası bildirilməlidir

İş prinsipi: FPIA

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 10-40 μg/mL
Toksiki konsentrasiya > 40 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin mü­şahidəsində istifadə olunur (Bax Cəd­vəl-20). Fenobarbitalla birlikdə va­l­proy turşusu və salisilatlar istifədə olun­duqda fenobarbitalın səviyyəsi 40% artır

LUPUS ANTİKOAQULYANT SKRİNİNQ

Sinonim: PTT-LA; LA-DVV; dRVVT testi; Dilite Russell viper venom time

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimləri, SLE, trombotik hallar, təkrarlanan döl it­kiləri, trombositopeniya və müxtəlif nevroloji pozğunluqlarla əlaqəlidir. Digər autoimmun pozğunluqlar, bəd­xassəli törəmələr, infeksiyalar və bə­zi dərmanların istifadəsində də (məs. fenotiazinlər və ürək antiaritmik preparatları) lupus antikoaqulyantları tapıla bilər. Bu xəstələrdə aPTT kimi fosfolipid asılı in vitro laxtalanma testlərində uzanma ola bilər

LUPUS ANTİKOAQULYANT TƏSDİQLƏMƏ

Sinonim: Hegzagonal fosfolipid neytralizasiya testi

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli, heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimlərinin varlığının təsdiqində istifadə olunur

LUPUS ERYTHEMATOSUS HÜCEYRƏ TESTİ (LE HÜCEYRƏSİ)

Sinonim: Lupus erythematosus hü­ceyrə testi

Nümunə növü: Düz qan (serumu ayrılmadan və otaq temperaturunda göndərilməlidir), maye

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (düz qan), gelsiz düz sı­naq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı:10 mL

İş prinsipi: Mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin uyğun olmayan sınaq şü­şəsində alınması, sentrifuqadan keçi­rilməsi, miqdarının az olması və hemolizli olması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: SLE-li xəstələrin 70-90 %-də LE hüceyrəsi tapılır. Həmçinin rev­matoid artrid, sklerodermiya, bir­ləş­dirici toxuma xəstəlikləri, dərman reaksiyaları və lupoid hepatitdə də LE hüceyrəsi 3-9 % nisbətində ta­pılır

LUTOTROPİN (LÜTEİNLƏŞDİRİCİ HORMON)

Sinonim: LH; Lutotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı:Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq variasiyası  var. Xüsusilə pubertat dövründə yuxuda ifraz olunan LH miqdarı yüksək olur

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6ay 1.0-18.0 mIU/mL
7 ay-5 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
6-12 ya 0.1-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
13-15 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-15.0 mIU/mL
>50 yaş 20.0-90.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-15.0 mIU/mL
Menopauza 10.0-90.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-15.0 mIU/mL
Pik 12.0-80.0 mIU/mL
Luteal faza 5.0-20.0 mIU/mL
Ovulyasiyanın müşahidəsi 2.0-15.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-18.0 mIU/mL
6 ay-12 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipotalamus və hipofizin funksiyalarının qiymətlən­diril­mə­sin­də və birincili-ikincili cinsi çatışmaz­lığın differensasiyasında istifadə olu­nur. Birincili qonadal disfunksiyalar, PKOS və postmeno­pauzada LH sə­viyyəsi artır, hipofiz və ya hipo­talamusun zədələnməsi, Kallmann sindromu (izolyasiya olunmuş qona­dotropik çatışmazlıq), anoreksiya ner­voza, stress, malnutrisiya və xroniki xəstəliklərdə LH-ın səviyyəsi azalır

LYME SCREEN (BORRELİA BURGDORFERİ ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Lyme screen (total anticisim)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi.

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Borrelia burqdorferi-nin səbəb olduğu Lyme xəstəliyinin diaqnozunda istifadə olunur. Xəstəliyin ilkin mərhələsində yalançı neqativlik ola bilər. Anticisimlərin tədqiqində ilkin nəticələrin neqativ olmasına baxmayaraq, xəstəliyin başlanğıc mərhələdə olduğu düşü­nülürsə, 2-4 həftə sonra yeni qan nümunəsi ilə test təkrarlanmalıdır. Pozitiv nəticələr isə Western blot ilə dəqiqləşdirilməlidir. Sifilis, HIV və hiperqammaqlobulinemiya da antici­sim testində yalançı pozitivliklərə səbəb ola bilər

LÜTEİNLƏŞDİRİCİ HORMON

Sinonim: LH; Lutotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı:Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq variasiyası  var. Xüsusilə pubertat dövründə yuxuda ifraz olunan LH miqdarı yüksək olur

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6ay 1.0-18.0 mIU/mL
7 ay-5 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
6-12 ya 0.1-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
13-15 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-15.0 mIU/mL
>50 yaş 20.0-90.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-15.0 mIU/mL
Menopauza 10.0-90.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-15.0 mIU/mL
Pik 12.0-80.0 mIU/mL
Luteal faza 5.0-20.0 mIU/mL
Ovulyasiyanın müşahidəsi 2.0-15.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-18.0 mIU/mL
6 ay-12 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipotalamus və hipofizin funksiyalarının qiymətlən­diril­mə­sin­də və birincili-ikincili cinsi çatışmaz­lığın differensasiyasında istifadə olu­nur. Birincili qonadal disfunksiyalar, PKOS və postmeno­pauzada LH sə­viyyəsi artır, hipofiz və ya hipo­talamusun zədələnməsi, Kallmann sindromu (izolyasiya olunmuş qona­dotropik çatışmazlıq), anoreksiya ner­voza, stress, malnutrisiya və xroniki xəstəliklərdə LH-ın səviyyəsi azalır

MAGNEZİUM (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə toplanan  sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 5mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: AAS

Referens: 50-150 mg/gün

İstifadəsi: Mg metobolizmi və elektrolit müvazinətinin qiymətlən­dirilməsində istifadə edilir. Qida ilə qəbul edilən Mg miqdarı sidiklə ifraz olunan miqdara təsir edir. Həmçinin alkoqol istifadəsi, diuretiklər, Bartter sindromu, kortikosteroidlər və cisplatin sidiklə ifraz olunan Mg miqdarını artırır

MAKROPROLAKTİN SKRİNİNQİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: PEG çöktürmə+ ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Klinik əlamətlərlə uyğun olmayan hiperprolaktinemiyalı xəs­tə­lərdə makroprolaktinin təyinində istifadə olunur.  Prolaktinin IgG ilə əlaqəli olan və fizioloji baximdan inaktiv formasıdır. Əhali arasında makroprolaktin rastgəlmə tezliyi 1,5% olsa da, hiperprolaktinemiyası olan şəxslərdə bu rəqəm daha yüksəkdir. Hiperprolaktinemiyanın deferensial diaqnozunda makro­prolaktin varlığı inkar edilməlidir

LİMFOSİT TİPLƏNDİRİLMƏSİ (LİMFOMA PANELİ)

Nümunə növü: EDTA-lı və ya hepa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya heparinli sümük iliyi

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: Perifirik qan (5 mL)

Test tərkibi: Əlavə H-da bu barədə məlumat verilmişdir

Lazımi məlumatlar: Xəstə haq­qın­da klinik məlumat, müalicə həki­minin adı və telofonu göndəril­mə­lidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­ta­lanmış qan nümunələri, hüceyrə sayının və həyatilik qabiliyyətinin aşağı olması

Referens:

CD 3 (T) 60-85 %
CD 19 (B) 7-23 %
CD 4 (Helper) 29-59 %
CD 8 (Supressor) 19-48 %
CD 16-56 (NK) 6-29 %
Aktiv T 7-15 %

İstifadəsi: İmmun çatışmazlıqların, autoimmun, virus mənşəli və xroniki qranulomatoz xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. Ürək, qaraciyər, böyək və sümük iliyi transplantasiyalarının müşahidə­sində də faydalıdır

LİMFOSİT ALT QRUPLARI

Sinonim: Limfosit tipləndirilməsi

Nümunə növü:  EDTA-lı və ya he­pa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya he­parinli sümük iliyi, bronxoalveolyar lavaj mayesi (BAL)

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: Periferik qan (5 mL), BAL (10 mL)

Test tərkibi: Əlavə H-da bu barədə məlumat verilmişdir

Lazimi məlumatlar: Xəstə haq­qında klinik məlumat, həkiminin adı və telefonu göndərilməlidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Laxtalanmış qan nümunələri, hücey­rə sayının və həyatilik qabiliyyətinin aşağı olması

İstifadəsi: İmmun çatışmazlıqların, autoimmun, virus mənşəli və xroniki qranulomatoz xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. Ürək, qaraciyər, böyək və sümük iliyi transplantasiyalarının müşahi­dəsində də faydalıdır

LİMFOMA PANELİ

Nümunə növü: EDTA-lı və ya hepa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya heparinli sümük iliyi

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: Perifirik qan (5 mL)

Test tərkibi: Əlavə H-da bu barədə məlumat verilmişdir

Lazımi məlumatlar: Xəstə haq­qın­da klinik məlumat, müalicə həki­minin adı və telofonu göndəril­mə­lidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­ta­lanmış qan nümunələri, hüceyrə sayının və həyatilik qabiliyyətinin aşağı olması

Referens:

CD 3 (T) 60-85 %
CD 19 (B) 7-23 %
CD 4 (Helper) 29-59 %
CD 8 (Supressor) 19-48 %
CD 16-56 (NK) 6-29 %
Aktiv T 7-15 %

İstifadəsi: İmmun çatışmazlıqların, autoimmun, virus mənşəli və xroniki qranulomatoz xəstəliklərin diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. Ürək, qaraciyər, böyək və sümük iliyi transplantasiyalarının müşahidə­sində də faydalıdır

Li (LİTİUM)

Sinonim: Li

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nünumənin alınma qaydası: Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman preparatının vaxtı və dozası bildi­rilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə son dozadan ən azı 12 saat sonra alınmalıdır

İş prinsipi: AAS

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 0.5-1.0 mEq/L
Toksiki konsentrasiya >2.0 mEq/L

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

LH (LÜTEİNLƏŞDİRİCİ HORMON)

Sinonim: LH; Lutotropin

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı:Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq variasiyası  var. Xüsusilə pubertat dövründə yuxuda ifraz olunan LH miqdarı yüksək olur

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Qadın <6ay 1.0-18.0 mIU/mL
7 ay-5 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
6-12 ya 0.1-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
13-15 yaş 2.0-10.0 mIU/mL
16-50 yaş 2.0-15.0 mIU/mL
>50 yaş 20.0-90.0 mIU/mL
Hamilə 2.0-15.0 mIU/mL
Menopauza 10.0-90.0 mIU/mL
Follikulyar faza 2.0-15.0 mIU/mL
Pik 12.0-80.0 mIU/mL
Luteal faza 5.0-20.0 mIU/mL
Ovulyasiyanın müşahidəsi 2.0-15.0 mIU/mL
Kişi <6 ay 1.0-18.0 mIU/mL
6 ay-12 yaş 0.2-5.0 mIU/mL
>12 yaş 2.0-10.0 mIU/mL

İstifadəsi: Hipotalamus və hipofizin funksiyalarının qiymətlən­diril­mə­sin­də və birincili-ikincili cinsi çatışmaz­lığın differensasiyasında istifadə olu­nur. Birincili qonadal disfunksiyalar, PKOS və postmeno­pauzada LH sə­viyyəsi artır, hipofiz və ya hipo­talamusun zədələnməsi, Kallmann sindromu (izolyasiya olunmuş qona­dotropik çatışmazlıq), anoreksiya ner­voza, stress, malnutrisiya və xroniki xəstəliklərdə LH-ın səviyyəsi azalır

LEYSİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

LEYKOZ TRANSLOKASİYA PANELİ

Nümunə növü:  EDTA-lı və ya heparinli tam qan, EDTA-lı və ya heparinli sümük iliyi

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5mL

Test içeriği: t(9;22), t(14;18), t(8;21), inverisiya 17

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra soyuq şə­raitdə saxlanılmalı və göndəril­mə­li­dir. Nümunə 48 saat ərzində labo­ratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: RT-PCR

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin 48 saatdan uzun müddət saxlanılmış olması, soyuq şəraitdə göndərilməməsi

İstifadəsi: Leykozların differensial diaqnostikasında və tipləndiril­mə­sin­də istifadə olunur. FAB təsnifatına görə t(8;21) kəskin mieloid leykoz-M2-də tapılır

LEYKOZ PANELİ (İMMUNFENOTİPLƏNDİRMƏ PANELİ)

Sinonim: Leykemiya paneli

Nümunə növü: EDTA-lı və ya he­pa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya he­pa­rinli sümük iliyi, təzə limfa dü­yünü, BOM, bronxoalveolyar lavaj mayesi, təzə dalaq toxuması, kök hüceyrə

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sı­naq şüşəsi, gelsiz düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: Periferik qan və sümük iliyi (5 mL), BOM, bronxo­al­veolyar lavaj mayesi, orqanizm mayeləri (10 mL)

Testin tərkibi: Baxılan monoklo­nal­ların əhatəsi əlavə H-da verilmişdir

Lazimi məlumatlar: Xəstə haq­qında klinik məlumat, həkiminin adı və telefonu bildirilməlidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talı nümünələr, hüceyrə miqdarı və həyatilik qabiliyyətinin azlığı

İstifadəsi: Limfomaların tiplən­diril­məsində istifadə olunur. Standart pa­neldən başqa əlavə monoklonalların təyini lazımdırsa bildirilməlidir

LEYKOSİT QƏLƏVİ FOSFATAZA

Sinonim: LAP; LAP skoru; LAPA; Neytrofil qələvi fosfataza

Nümunə növü: Heparinli və ya adi qandan təzə hazırlanmış 8-10 ədəd preparat (yaxma). (barmaq ucundan hazirlanan yaxmalar da istifadə oluna bilər)

İş prinsipi: Xüsusi boyama + mikro­skopik müayinə

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan sınaq şüşəsi və ya uzun müddət saxlanılmış qandan hazır­lanan yaxmalar

Referens: 30-140 %

İstifadəsi: Xroniki mieloid leykoz ilə leykomoid reaksiyası və polisi­temia vera ilə ikincili polisite­mi­ya­nın differensasiyasında istifadə olu­nur. Polisitemia vera, leykomoid reaksiyalar, Daun sindromu, mielo­proliferativ xəstəliklər, stress, hami­lə­lik, kəskin limfositar leykoz, Hodgkin limfoması, aplastik ane­miya və bakterial infeksiyalarda LAP yüksəlir, xroniki mieloid ley­koz, sideroblastik anemiya, İTP (İm­mun Trombositopenik Purpura), PHN (Paroksizmal Nokturnal Hemo­qlobinuriya), kollagen toxuma xəstə­likləri, kəskin mielositar leykoz, sir­roz, kəskin ürək çatışmazlığı, şəkərli diabet, podaqra, pernisitoz anemiya və sarkoidozda isə LAP azalır. Həm­çinin xroniki mieloid leykozun re­mis­siya dövründə LAP normallaşa bi­lər. Blast krizi və ya aqressiv fazada isə LAP arta bilər

LEYKOSİT (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Mikroskopik

İstifadəsi: MSS-nin xəstəliklərinin differensasiyasında istifadə olunur

LEYKOSİT

Sinonim: Ağ qan hüceyrələrinin sayı; WBC

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayımı

Referens:

Yenidoğulmuş 9.0-30.0 K/mm3
<1 ay 9.4-34.0 K/mm3
2-12 ay 5.0-19.5 K/mm3
1-3 yaş 6.0-17.5 K/mm3
4-5 yaş 5.5-15.5 K/mm3
6-15 yaş 4.5-13.5 K/mm3
>15 yaş 4.5-11.0 K/mm3

İstifadəsi: Qandakı ağ qan hüceyrə­lərinin sayının qiymətlən­diril­mə­sin­də istifadə olunur

LESİTİN / SPİNQOMYELİN NİSBƏTİ

Sinonim: L/S nisbəti; Amnion mayesi fosfolipidləri

Nümunə növü: Amnion mayesi

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Nazik təbəqəli xroma­toqrafiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Sarılıqlı (ikterik) və ya hemorragik nümunələr, nümunənin ananın sidiyi və ya mekonium ilə kontaminə olması

Referens:

<1.5 Yetişməmiş (immature)
1.5-1.9 Keçid (transizyonal)
>2.0 Yetişmiş (mature)

İstifadəsi: Dölün ağciyərinin inkişa­fının qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur. L/S nisbəti hamiləliyin 34-cü həftəsindən sonra artmağa başladı­ğından, xəstənin hamiləlik yaşı nəzərə alınaraq nəticə qiy­mətlən­dirilməlidir. L/S müayinəsindəki ye­tiş­miş (mature) nəticələrin prediktiv dəyəri 95-100 %, yetişməmiş (immature) nəticələrin dəyəri isə 33-50 % arasında olur. Kontrol edilmə­yən diabetli hamiləliklədə L/S nisbə­tinin dəyişə bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Plazmada lesitin və spin­qomielin olduğundan, aminion ma­yesinə qan qarışması L/S müayi­nəsinin nəticəsinə təsir edə bilər. Həmçinin  mekoniumda lesitin və spinqomiyelin olmasa da, amniyon mayesində mekoniumun olması nəticənin həssaslığını azalda bilər

LEİSHMANİA ANTİCİSİMİ

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

İş prinsipi: Qeyri düz (dolayı) he­maqqlütinasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Leyşmaniozun diaqnosti­kasında istifadə olunur

LEGİONELLA KULTURASI

Nümunə növü: Su

Nümunə qabı: Steril, burğulu qa­paqlı qab

Nümunə miqdarı: 1 litr

İş prinsipi:  Kultivasiya

İstifadəsi: Legionella cinsli bakte­riyaların izolə edilməsi

LE HÜCEYRƏSİ

Sinonim: Lupus erythematosus hü­ceyrə testi

Nümunə növü: Düz qan (serumu ayrılmadan və otaq temperaturunda göndərilməlidir), maye

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (düz qan), gelsiz düz sı­naq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı:10 mL

İş prinsipi: Mikroskopik

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin uyğun olmayan sınaq şü­şəsində alınması, sentrifuqadan keçi­rilməsi, miqdarının az olması və hemolizli olması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: SLE-li xəstələrin 70-90 %-də LE hüceyrəsi tapılır. Həmçinin rev­matoid artrid, sklerodermiya, bir­ləş­dirici toxuma xəstəlikləri, dərman reaksiyaları və lupoid hepatitdə də LE hüceyrəsi 3-9 % nisbətində ta­pılır

LDL XOLESTEROL (Birbaşa Ölçmə)

Sinonim: LDL-C

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunə alın­ması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, fer­men­tativ

Referens: 60-130 mg/dL

İstifadəsi: LDL xollesterol dəyəri (mg/dL)

Optimal <100
Normal 100-129
Sərhədə yaxın yüksək 130-159
Yüksək 160-189
Çox yüksək >189

LDH İZOENZİM ELEKTROFOREZİ (LAKTAT DEHİDROGENAZA İZOENZİMLƏRİ)

Sinonim: LDH izoenzimləri; LDH izoenzim elektroforezi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

LD1 17-31%
LD2 35-48%
LD3 15-29%
LD4 4-9.5%
LD5 3-10 %

İstifadəsi: LDH yüksəkliyinin səbə­bini təyin etmək məqsədilə istifadə olunur. KMİ, qaraciyər xəstəlikləri, neoplaziyalar və skelet əzələsi xəs­təliklərinin differensasiyasında əhə­miy­yətlidir

LDH (LAKTAT DEHİDROGENAZA)

Sinonim: LDH; LD; Süd turşusu dehidrogenazası

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<3 ay 100-450 IU/L
4-12 ay 100-400 IU/L
1-3 yaş 100-300 IU/L
4-12 yaş 100-250 IU/L
>12 yaş 90-240 IU/L

İstifadəsi: Ürək və qaraciyər xəstə­liklərininn diaqnostikasında istifadə olunur. KMİ, meqaloblastik və per­nisitoz anemiya, qaraciyər xəstə­lik­ləri, şok, hipoksiya, sirroz, obstruktiv sarılıq, böyrək xəstəlikləri, əzələ xəstəlikləri, neoplastik xəstəliklər, kəskin ürək çatışmazlığı, leykemiya, hemolitik anemiya, oraq heceyrəli anemiya, limfoma, böyrək infarktı və kəskin pankreatitdə LDH səviyyəsi artır

LAKTAT DEHİDROGENAZA İZOENZİMLƏRİ

Sinonim: LDH izoenzimləri; LDH izoenzim elektroforezi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

LD1 17-31%
LD2 35-48%
LD3 15-29%
LD4 4-9.5%
LD5 3-10 %

İstifadəsi: LDH yüksəkliyinin səbə­bini təyin etmək məqsədilə istifadə olunur. KMİ, qaraciyər xəstəlikləri, neoplaziyalar və skelet əzələsi xəs­təliklərinin differensasiyasında əhə­miy­yətlidir

LAKTAT DEHİDROGENAZA (Maye)

Nümunə növü: BOM, maye

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens: 10-40 IU/L (BOM)

İstifadəsi: İntraserebral lokaliza­si­yalı şişlər, leykemiya və ya limfo­sarkoma, menengit, subaraxnoidal qan­axma və serebrovaskulyar pro­ses­lərdə BOM-da LDH səviyyəsi artır

LAKTAT DEHİDROGENAZA

Sinonim: LDH; LD; Süd turşusu dehidrogenazası

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<3 ay 100-450 IU/L
4-12 ay 100-400 IU/L
1-3 yaş 100-300 IU/L
4-12 yaş 100-250 IU/L
>12 yaş 90-240 IU/L

İstifadəsi: Ürək və qaraciyər xəstə­liklərininn diaqnostikasında istifadə olunur. KMİ, meqaloblastik və per­nisitoz anemiya, qaraciyər xəstə­lik­ləri, şok, hipoksiya, sirroz, obstruktiv sarılıq, böyrək xəstəlikləri, əzələ xəstəlikləri, neoplastik xəstəliklər, kəskin ürək çatışmazlığı, leykemiya, hemolitik anemiya, oraq heceyrəli anemiya, limfoma, böyrək infarktı və kəskin pankreatitdə LDH səviyyəsi artır

LABİL FAKTOR (FAKTOR V)

Sinonim: AC globulin; Labil faktor; Plazma akselerator globulin; Pro­akselerin

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi:Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens: Normal aktivliyin  50-150 %-i

İstifadəsi: V faktorun  irsi çatı­ş­maz­lığı olan xəstələrdə (parahe­mofiliya) anormal qanaxmalar müşahidə olu­nur və laxtalanma zamanı, PT və APTT testlərində uzanmalar müəy­yən edilir. Hamiləlik zamanı bir sıra laxtalanma faktorları kimi V faktor­da da az miqdarda artım baş verə bilər. Kəskin qaraciyər çatışmazlı­ğında sintezin zəifləməsi, DDL za­manı isə sərf olunmanın artması ilə əlaqədar olaraq V faktorun miqdarı azalır. V faktorun təyini qaraciyər xəstəliyi və K vitamini çatışmaz­lığının differensiasiyasında istifadə olunur. Parenximal qaraciyər xəstə­lik­lərində V faktor və K vita­mi­nin­dən asılı sintez olunan laxtalanma faktorları (II, VII, IX və X faktorlar) azaldığı halda, K vitamini çatış­maz­lığında V faktor normal, digər fak­torların miqdarı isə aşağı olur. Bu məq­sədlə V və VII faktorların aktiv­liyi təyin oluna bilər

LA-DVV (LUPUS ANTİKOAQULYANT SKRİNİNQ)

Sinonim: PTT-LA; LA-DVV; dRVVT testi; Dilite Russell viper venom time

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndəril­məlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan / antikoaqulyant miqdarı, laxtalı, hemolizli heparinli nümunələr

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Lupus anticisimləri, SLE, trombotik hallar, təkrarlanan döl it­kiləri, trombositopeniya və müxtəlif nevroloji pozğunluqlarla əlaqəlidir. Digər autoimmun pozğunluqlar, bəd­xassəli törəmələr, infeksiyalar və bə­zi dərmanların istifadəsində də (məs. fenotiazinlər və ürək antiaritmik preparatları) lupus antikoaqulyantları tapıla bilər. Bu xəstələrdə aPTT kimi fosfolipid asılı in vitro laxtalanma testlərində uzanma ola bilər

L / S NISBƏTI (LESİTİN / SPİNQOMYELİN NİSBƏTİ)

Sinonim: L/S nisbəti; Amnion mayesi fosfolipidləri

Nümunə növü: Amnion mayesi

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Nazik təbəqəli xroma­toqrafiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Sarılıqlı (ikterik) və ya hemorragik nümunələr, nümunənin ananın sidiyi və ya mekonium ilə kontaminə olması

Referens:

<1.5 Yetişməmiş (immature)
1.5-1.9 Keçid (transizyonal)
>2.0 Yetişmiş (mature)

İstifadəsi: Dölün ağciyərinin inkişa­fının qiymətləndirilməsində isti­fadə olunur. L/S nisbəti hamiləliyin 34-cü həftəsindən sonra artmağa başladı­ğından, xəstənin hamiləlik yaşı nəzərə alınaraq nəticə qiy­mətlən­dirilməlidir. L/S müayinəsindəki ye­tiş­miş (mature) nəticələrin prediktiv dəyəri 95-100 %, yetişməmiş (immature) nəticələrin dəyəri isə 33-50 % arasında olur. Kontrol edilmə­yən diabetli hamiləliklədə L/S nisbə­tinin dəyişə bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Plazmada lesitin və spin­qomielin olduğundan, aminion ma­yesinə qan qarışması L/S müayi­nəsinin nəticəsinə təsir edə bilər. Həmçinin  mekoniumda lesitin və spinqomiyelin olmasa da, amniyon mayesində mekoniumun olması nəticənin həssaslığını azalda bilər

KSİLOZA ABSORBİSYA TESTİ (D-KSİLOZA ABSORBSİYA TESTİ)

Sinonim: Ksiloza absorbsiya testi

Nümunə növü: Serum və sidik

Nümunənin alınma qaydası: Sidik qaranlıq yerdə toplanmalı və soyuq şəraitdə saxlanmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Xəstə 10 saatlıq səhər aşlığı ilə labarotoriyaya gəlməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Malabsorbsiyanın təyini və nazik bağırsağın proksimal hissə­sindəki karbohidrat absorbsiyasının qiymətləndirilməsində istifadə olu­nur. Bağırsaq malabsorbsiyası, nazik bağırsaqda bakterial çoxalma, qus­ma, assit, gecikmiş mədə boşalması və Whipple xəstəliyində qan və sidikdə ksilozanın miqdarı azalır

KRİOFİBRİNOGEN

Nümunə növü: EDTA-lı plazma (qan alındıqdan sonra 37oC su hama­mında bir müddət saxlanılmalı, daha sonra isə sentrifuqadan keçiri­lərək plazması ayrılmalıdır)

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2.5 mL

İş prinsipi: Presipitasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Qanda kryoqlobulin sə­viy­yəsinin yüksək olduğu hallar, hemofiliya, kəskin FMF krizi və oral kontraseptiv istifadə edənlərdə kriofib­rinogenin səviyyəsi yüksək ola bilər. Heparin istifadəsi yalançı neqativ nəticələrə səbəb ola bilər

KREATİNİN KLİRENSİ

Nümunə növü: Serum və 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum). 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və gön­dərilməlidir. 6N HCl və ya bor tur­şusu üzərinə toplanan sidiklər də qə­bul olunur

Nümunə miqdarı: 200μL serum və 1 mL sidik

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Xəstə mua­yinə müddətində çay və qəhvə iç­mə­məli, hər hansı bir dərman preparatı istifadə etməməli, idmanla məşğul olmamalıdır

İş prinsipi: Spektrofotometrik, kinetik

Referens:

1-3 yaş 45-65 mL/dk
4-5 yaş 60-80 mL/dk
6-12 yaş 70-100 mL/dk
Kişi Qadın
13-50 yaş 90-137 mL/dk 80-125 mL/dk
51-60 yaş 85-132 mL/dk 75-120 mL/dk
>60 yaş 80-132 mL/dk 70-120 mL/dk

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiy­mətlənirilməsi və böyrək xəstə­lik­lərinin müşahidəsində istifadə olu­nur. Qlomerulyar filtirasiya sürətini azal­dan hər hansı böyrək xəstəliyi, şok, hipovolemiya, nefrotoksik dər­manlar, kəskin ürək çatışmazlığı və de­hidratasiya kreatinin klirensində azal­maya səbəb olur

KREATİNİN (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəflik sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə top­lanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens: 24 saatlıq sidik

<3 ay 0.02-0.10 g/gün
4-12 ay 0.10-0.50 g/gün
1-3 yaş 0.10-0.60 g/gün
Kişi Qadın
4-12 yaş 0.30-0.80 g/gün 0.10-0.60 g/gün
13-15 yaş 0.40-1.10 g/gün 0.30-1.10 g/gün
>15 yaş 0.80-1.80 g/gün 0.60-1.60 g/gün

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətlənirilməsində istifadə olunur

KREATİNİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 0.6-1.2 mg/dL
Yenidoğulmuş 0.3-1.0 mg/dL
<7 gün 0.3-1.0 mg/dL
7 gün-3 ay 0.2-0.4 mg/dL
4 ay-5 yaş 0.3-0.7 mg/dL
6-12 yaş 0.5-1.0 mg/dL
13-15 yaş 0.5-1.2 mg/dL
>15 yaş Kişi: 0.5-1.4 mg/dL
Qadın: 0.5-1.3 mg/dL

İstifadəsi: Böyrək funksiyalarının qiymətləndirilməsində istifadə olnur. Böyrək xəstəlikləri, şok, bəd xassəli törəmələr, SLE, diabetik nefropatiya, kəskin ürək çatışmazlığı və akro­me­qaliyada serumda kreatininin səviy­yəsi artır, əzələ distrofiyası və dia­betik ketoasidozda isə azalır. Bö­yük­lərdə kreatinin ilə birlikdə MDRD formuluna əsasən hesablanan qlo­merulyar filtrasiya sürəti (GFR) dəyəri də verilir

KREATİN KİNAZA, MB

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250μL

İş prinsipi: İmmunoinhibasiya (spek­tro­fotometrik, kinetik) və ya mass ölçmə (MEIA)

Referens:

İmmunoinhibasiya <25 U/L
MEIA <5 ng/mL

İstifadəsi: KMİ-nin diaqnosti­ka­sın­da istifadə olunur. CK/CK-MB nisbəti məsləhət görülür. KMİ-dən sonra 4-8 saat ərzində yüksəlməyə başlayır və 24 saata pik səviyyəyə ça­tır. Həm­çinin ürək travmaları, mio­kardit, kongestiv ürək çatış­maz­lığı, koronar angioqrafiya, ürək cər­ra­hiyəsi, əzələ distrofiyası, poli­mio­zit, SLE, ya­nıqlar, Reye sindromu, hipotermiya və hipertermiyada CK-MB səviyyəsi yüksəlir

KREATİN KİNAZA

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

KREATİN FOSFOKİNAZA (KREATİN KİNAZA)

Sinonim: CK; Total kreatin kinaza; CPK; Kreatin fosfokinaza

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

<7 gün 22-500 IU/L
7 gün-1ay 22-240 IU/L
<1 ay 22-220 IU/L

İstifadəsi: Skelet və ürək əzələsində degenrasiyaya səbəb olan halların qiymətləndirilməsidə istifadə olunur. KMİ, proqressiv əzələ distrofiyaları, polimiozit, yanıqlar, travma, ağır id­man, status epileptikus, əməliyyat­dan sonrakı dövr, yayılmış beyin infarktı, hamiləliyin son dövrləri və doğuş, bədxassəli hipertermiya, İM infeksiyalar, qıcolmalar və ürəyin de­fibriliyasiyasından sonra CK sə­viyyəsi artır

KRİOQLOBULİN

Nümunə növü: Serum (qan alın­dıq­dan sonra koaqulyasiya tamam­la­na­na qədər 37oC su hamamında bir müddət saxlanılmalı, daha sonra isə sentrafuqadan keçirilərək plazması ayrılmalıdır)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2.5 mL

Xəstənin hazırlanması: 4-6 saat ac­lıqdan sonra nümunə alınmalıdır

İş prinsipi: Presipitasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Reynaud bənzər simp­to­mu olan xəstələrdə krioqlobuli­ne­mi­yanın diaqnozunda istifadə olunur. Neoplastik xəstəliklər, kəskin və xro­niki infeksiyalar və kollagen to­xu­ma xəstəıliklərində serumda krioqlobulinin səviyyəsi artır

KREATİN

Nümunə növü: Serum, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum). 24 saatlıq sidik soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir. Bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1 mL serum, 10 mL sidik

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidik miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: Spektrofotometrik, ki­netik

Referens:

Serum Kişi Qadın
<12 yaş 0.30-0.90 mg/dL 15 yaş 0.30-0.90 mg/dL
>12 yaş 0.20-0.75 mg/dL 15 yaş 0.30-0.95 mg/dL
24 saatlıq sidik 40 mg/gün 80 mg/gün

İstifadəsi: Qida ilə ət qəbulunun art­ması və əzələ zədələnmələrində se­rum­da kreatin səviyyəsi artır. Si­dik­də kreatin miqdarı isə uşaqlarda, ha­mi­ləlik, uzun müddətli aclıq, mio­pa­tiyalar, infeksiyalar, yanıqlar, ley­koz, SLE və bəzi endokrin xəstə­lik­lərdə (hipertiroidizim, Addison xəs­tə­liyi, Cushing sindromu, akrome­qaliya, diabetes mellitus) artır, hipo­tiroidizimdə isə azalır

KORTİZOL (Sidik)

Sinonim: Sidikdə sərbəst kortizol

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Bor turşusu üzərinə toplanılmalıdır. Asetat turşusu üzətinə yığılan və yığılma ərəfəsində soyuq şəraitdə saxlanılan sidiklər də qəbul edilir. Soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: RIA

Referens:

<12 yaş 2-27 μg/gün
13-15 yaş 5-55 μg/gün
Koproporfirin III 75 mg/gün
>15 yaş 10-100 μg/gün

KORTİZOL

Sinonim: Hidrokortizon; Compound F

Nümunə növü: Serum və ya EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı: 400μL

Nümunənin alınma qaydası: Sut­kalıq variasiyası olduğundan qan al­ma zamanı əhəmiyyətlidir. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksi­mum, günortadan sonra saat 16.00-a isə minimum səviyyədə olur. Nümu­nənin alındığı saat laboratoriyaya bildirilməlidir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarı­lıq

Referens:

Səhər 7.0-29.0 μg/dL
Axşam 7.0-17.5 μg/dL

İstifadəsi: Hipotalamus-hipofiz-ad­re­nal korteks əks əlaqəsinin qiymət­lən­­dirilməsində istifadə olunur. Cushing xəstəliyi, böyrəküstü vəzin adenomaları və karsinomaları, ekto­pik ACTH sindromu, hamiləlik və eksternal esterogen istifadəsi ilə se­rumda kortizolun səviyyəsi artır, Ad­dison  xəstəliyi, kongenital adrenal hiperplaziya və hipopituiterizmdə kortizolun səviyyəsi azalır. Kəskin stress, alkoqolizm, depressiya və bəzi dərmanlar normal sutkalıq va­riyasiyanı pozaraq bazal səviyyəyə təsir edir

KORTİKOTROPİN (ADRENOKORTİKOTROP HORMON)

Sinonim: ACTH; Kortikotropin

Nümunə növü: EDTA-lı plazma

Nümunə qabı:  Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­molizə uğramadan soyuq şəraitdə dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir. Nümunənin alınma zamanı əhəmiyyətlidir. Plazmadakı ACTH miqdarı  saat 06.00 – 08.00 arasında maksimum, 21.00 – 22.00 arasında isə minimum səviyyədə olur. Bundan başqa hamiləlik, mens­trual sikl və stres zamanı da plaz­madakı səviyyə dəyişir

İş prinsipi: RIA

Referens:

Səhər <100 pg/ml
Axşam <80 pg/ml

KOPROPORFİRİN (PORFİRİNLƏR)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 10 mL

Testin tərkibi: Uroporfirin I, III, koproporfirin I, III və digər porfirin izomerləri

Nümunənin alınma qaydası: Qa­ranlıq və soyuq şəraitdə toplanmalı, işıqdan qorunmaqla soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Uropofinin I, III 25 mg/gün
Koproporfirin I 25 mg/gün
Koproporfirin III 75 mg/gün
Total porfirinlər 150 mg/gün

İstifadəsi: Porfiriyaların təyinində və tipinin müəyyənləşdirilməsində is­tifadə olunur. Xüsusilə dəri  foto­həssaslığı müşahidə olunan porfiri­yalarda sidik porfirinləri əhə­miy­yət­lidir. HPLC üsulu ilə sidikdəki bütün porfirin növləri və izomerləri kə­miyyətcə təyin oluna bilər. Həmçinin civə zəhərlənməsi, qaraciyər xəs­tə­liyi, kəskin miokard infarktı, he­mo­litik və pernisitoz anemiyalar, alko­qol mənşəli sirroz, idman, Hodgkin xəstəliyi, leykoz, triotoksikoz və vi­tamin çatış­mazlıqları kimi səbəb­lər­dən əmələ gələn qazanılmış por­fi­ri­yalardada sidikdə koproporfirinin səviyyəsi artır. Kəskin porfiriyaların qiymət­ləndirilməsində isə sidikdə ALA və porfobilinogen səviyyəsi is­tifadə olunmalıdır

KOMPLEMENT C4

Sinonim: C4

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (mayi)

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 7-23 mg/dL
Yenidoğulmuş 7-23 mg/dL
<7 gün 7-25 mg/dL
7 gün-3 ay 7-30 mg/dL
4 ay-1 yaş 8-42 mg/dL
2-12 yaş 15-42 mg/dL
> 12 yaş 15-50 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­mindəki klassik yolda yer alır. Kəs­kin iltihabi xəstəliklər və bədxassəli şişlərdə C4 səviyyəsi artır; SLE, kəs­kin qlomerulomefrit, xroniki hepatit, autoimmun xəstəliklər, irsi angio-ödem, zülal itkisi ilə gedən xəstə­lik­lər və kongenital çatışmazlıq zamanı isə serumda C4 səviyyəsi azala bilər

KOMPLEMENT C3

Sinonim: C3

Nümunə növü:  Serum, maye

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi (serum), düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Göbək ciyəsi qanı 57-116 mg/dL
Yarımçıq doğulan 57-116 mg/dL
<1 ay 50-120 mg/dL
2-3 ay 60-150 mg/dL
4-6 ay 60-175 mg/dL
7-12 ay 70-180 mg/dL
1-3 yaş 75-180 mg/dL
>3 yaş 85-200 mg/dL

İstifadəsi: Kəskin faza reaktant­larından biridir. Komplement siste­min­dəki klassik və alternativ yollar C3 pilləsində birləşir. C3 səviy­yəsində artma iltihabi xəstəlilər, ato­pik dermatit, biliar obstruksiya və amiloidozla əlaqəli ola bilər. Autoimmun xəstəliklər, bakteremiya, toxuma zədələnməsi, xroniki hepatit, nefrit, malnutrisiya, DIC və kon­ge­nital çatışmazlıqlar isə C3 səviy­yəsində azalmaya səbəb ola bilər

KLONAZEPAM

Sinonim: Rivotril

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Nümunənin alınma qaydası: Xəs­tənin son qəbul etdiyi dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Terapevtik konsentrasiya 27-75 ng/mL
Toksik konsentrasiya >80 ng/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin təyinində istifadə olunur

KİSTİK FİBROZ (CF) MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: CF; CFTR

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflə ailə məlumatları, tər müayi­nəsinin nəticələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün istə­nildiyindən asılı olaraq, aparılacaq çalışma çərçivəsində hansı ailə üzvlərinin analiz olunmasının lazım gəldiyinə nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-REA-HD-ASO

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınması

İstifadəsi: Xəstədə kistik fibrozisə səbəb olan mutasiyanı təyin edir. (Baxılan mutasiyaların siyahısı üçün BaxƏlavə G)

KİSTİK FİBROZ (CF) BAĞLANTI ANALİZİ

Sinonim: CF; CFTR

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflə ailə məlumatları, tər müayi­nəsinin nəticələri

Ailə üzvləri: Testin kimin üçün is­tənildiyindən asılı olaraq, aparılacaq çalışma çərçivəsində hansı ailə üzv­lərinin analiz olunmasının lazım gəldiyinə nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PCR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsində qan alınması

İstifadəsi: CF diaqnozu klinik və laborator müayinələrlə dəqiqləş­dik­də, mutasiyanın təyin oluna bilmə­diyi hallarda, xəstənin anasından və atasından aldığı allellər, bağlantı analizi deyilən dolayı metod ilə təyin olunur (BaxKistik fibroz (CF) mu­tasiya analizi)

KİST HİDATİK SPESİFİK IgE

Sinonim: Echinococcus spesifik IgE

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: FEIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokoz xəstəliyinin diaqnoz və müalicəsinin müşahi­dəsində istifadə olunur

KİST HİDATİK DOLAYI HEMAQQLÜ­TİNASİYA TESTİ

Sinonim: Echinococcus seroloji testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Exinokokkoz xəstəliyi üçün seroloji skrininq testi kimi is­tifadə olunur. Xəstəyə dair anam­nestik məlumatlar, klinik simptomlar və radioloji məlumatlara əsasən diaq­noz müəyyən edilir. Kollagen to­xuma xəstəlikləri, sirroz, şisto­somoz və digər parazitar infeksiyalar yalançı pozitivliklərə səbəb ola bilər

KATEXOLAMİNLƏR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­rinə yığılmalıdır. 6N HCl və bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 10 mL

Testin tərkibi: Epinefrin, Nore­pinefrin, Dopamin

undefined

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

Xəstənin hazırlanması: Əgər müm­künsə bir həftə əvvəlcədən isifadə olunan bütün dərmanlar kəsilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Epinefrin <1yaş 2.5 mg/gün
1-3 yaş 3.5 mg/gün
4-5 yaş 6.0 mg/gün
6-11 yaş 10.0 mg/gün
>11 yaş 20.0 mg/gün
Norepinefrin <1 yaş 10 mg/gün
1-3 yaş 1-17 mg/gün
4-5 yaş 4-29 mg/gün
6-11 yaş 13-65 mg/gün
>11 yaş 15-80 mg/gün
Dopamin <1 yaş 85 mg/gün
2-3 yaş 10-140 mg/gün
4-5 yaş 40-260 mg/gün
>5 yaş 60-400 mg/gün

İstifadəsi: Katexolamin sintezinin qiy­mətləndirilməsində istifadə olu­nur. İdman hərəkətləri, stres, siqaret istifadəsi və ağrı sidiklə ifraz olunan katexolomin səviyyəsini artırır. Ka­texolamin ifrazı gecələr minumum səviyyədə olur. Həmçinin menstrual tsiklin luteal fazasında epinefrin və norepinefrin ifrazı artdığı halda, ovul­yasion fazada ən aşağı sə­viyyəyə enir. Kəskin hipertonik krizin qiymətləndirilməsi üçün kriz zamanı alınan birdəfəlik sidikdə müayinə məsləhətdir

KATEXOLAMİNLƏR

Nümunə növü: Heparinli plazma

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

Testin tərkibi: Epinefrin, Nore­pinefrin, Dopamin

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün xəstə acqarına ol­malıdır. Qan alma stresi və ayaqüstə durma ilə plazmada katexolamin səviyyəsi artır. Bu səbəbdən venoz kateter ilə səhər 30 dəqiqə istirahətin ardından uzanmış vəziyyətdə qan alınmalıdır. Həmçinin trisiklik anti-depressantların iki həftə əvvəlcədən, L-dopa, katexolamin tərkibli bəzi dərmanlar (məs. dekongestanlar), amtefaminlər, buspion, psixoaktiv dərmanlar, metildopa, etanol və benzodiazepinlərin qəbulu isə bir həftə əvvəlcədən dayandırılmalıdır. Amfetaminlər və amfetaminə bənzər birləşmələr, iştah kəsicilər, brom­kriptin, buspiron, kafein, karbidopa-levadopa, klonidin, deksametazon, diuretiklər, etanol, izoprotenol, lebo­tolol, metildopa, MAO inhibitorları, nikotin, burun damcıları, rezerpin, pro­pafenone, teofillin, trisiklik anti­depressantlar və vazodilatatorların ka­texolaminlərin təyinində (ölçül­məsində) interferensiyaya səbəb ola bilmə ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Bununla yanaşı, bu dərmanların katexolamin səviyyəsinə təsiri öncə­dən təxmin edilə bilməz

İş prinsipi: HPLC

Referens:

Epinefrin <60 pg/mL
Norepinefrin 120-680 pg/mL
Dopamin <87 pg/mL

Referens aralığı bir müddət oturaq vəziyyətdə dincəlmiş şəxslər üçün keçərlidir. Ayaq üstə duranlarda norepinefrin səviyyəsinin 700 pg/mL, epinefrin səviyyəsinin isə 900 pg/mL-ə qədər yüksələ biləcəyi nəzərə alınmalıdır. Dopamin səviy­yəsi isə vəziyyətə görə dəyişmir. Həm­çinin qan alma zamanı streslə əla­qəli olaraq katexolamin səviyyə­sində artım baş verə bilər

İstifadəsi: Hipertenziyanın qiymət­lən­dirilməsində və feoxroma­sitoma, neyroblastoma və qanqlioney­ro­ma­ların diaqnoz və müalicə­sinin mü­şahidəsində istifadə olunur. Selektiv venoz nümunələmə ilə şişin loka­li­zasiyasında da qiymətlidir. Orto­statik hipotenziyalı xəstə­lərin diaq­nozunda isə plazmadakı norepinefrin səviyyəsinin ölçülməsi faydalıdır. Ayaq üsdə durmaqla norepinefrin səviyyəsinin artmaması simpatik si­nir sistemində pozğunluq olduğunu göstərir. Neyroblas­toma, qanqlioney­roblastoma və paraqanqliomalar, AMI, stres, idman hərəkətləri, ayaq üstə dayanma, hipotiroidizim və diabetik ketoasi­dozda plazmada ka­texolamin səviyyəsi artdığı halda, avtonom neyropatiyalarda plazmada katexolomin səviyyəsi azalır

KARSİNOEMBRİONİK ANTİGEN (CEA)

Sinonim: Karsinoembirionik antigen

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <4 ng/mL

İstifadəsi: Yoğun və düz bağırsaq, ağciyər, süd vəzi, qaraciyər, pan­kreaz, prostat, mədə və yumurtalıq xərçənglərində CEA səviyyəsi artır. Əsasən kolorektal xərçənglər və süd vəzi xərçənglərinin gec dövrlərinin müşahidəsində istifadə edilir. Xoş­xassəli qaraciyər xəstəlikləri, xoralı kolit və polipoz kimi bəzi xoşxassəli mədə-bağırsaq prosesləri, xoşxassəli süd vəzi xəstəlikləri, ağciyər in­fek­siyaları, emfizema və böyrək çatış­mazlıqlarında da CEA səviyyəsi arta bilər. Həmçinin siqaret çəkənlərdə də CEA səviyyəsində mülayim yük­səlmə qeyd edilir. Buna görə də skrininq testi kimi istifadə olun­mamalıdır

KAROTİN (BETA-KAROTİN)

Sinonim: β-karoten; Karoten

Nümunə növü: Serum (işıqdan qo­ru­naraq göndərilməlidir)

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. 0-6 ay arası yaş qrupu son 24 saat ərzində, daha böyüklər isə son 48 saat ərzində vitamin və ya A vitamini ilə zəngin olan yeməklərdən istifadə etməməlidirlər

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, daşınma müddətində nümu­nənin işığa məruz qalması

Referens: 60-200 μg/dL

İstifadəsi: Malabrosbsiya sind­ro­ma­ları və A vitaminin  hipervita­mi­no­zu­nun diaqnostikasında istifadə olu­nur. Qaraciyər xəstəlikləri, diabetes mellitus, hipotiroidizim, pəhriz ilə həddən artıq A vitaminin qəbulu, hiperlipidemiya, hamiləlik, yarım­kəskin tiroidit, miksedema, xroniki nefrit və nefrotik sindromda serumda β-karotinin səviyyəsi artır, yüksək temperatur, enteritlər, mukovissidoz və ağır malabsorsiyada isə bu gös­tərici azalır

KARNİTİN (Sərbəst/Total)

Nümunə növü:  Xüsusi kağıza hop­tu­rulmuş qan (ən azı 2 işarələnmiş sahə)

İş prinsipi: Tandem mass spektro­metriya

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: İlkin karnitin çatışmaz­lığı, karnitin-palmitoiltransferaza II çatışmazlığı, karnitin-açilkarnitin trans­lokaza çatışmazlığı, yağ turşusu β oksidləşmə defektləri, üzvi aside­miyalar və böyrək borucuqlarının disfunksiyasının təyinində istifadə olunur. Yarımçıq doğulma, sirroz, xroniki böyrək çatışmazlığı, dializ və uzun müddətli TPN müalicəsi də karnitin çatışmazlığına səbəb ola bilər. Kəskin böyək çatışmazlığında isə karnitin səviyyəsi artır

KARİOTİP ANALİZİ

Sinonim: Xromosom analizi

Nümunə növü və miqdarı: Amnion mayesi (20 mL), göbək ciyəsi qanı (2 mL) periferik qan (5 mL)

Nümunə qabı: Periferik qan və göbək ciyəsi qanı üçün heparinli (yaşıl qapaqlı) sınaq şüşəsi, xorion villus biopsiya nümunəsi və  dəri biopsiya nümunəsi  üçün xüsusi transport medium (laboratoriyadan təmin olnur)

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nəni almazdan əvvəl laboratoriya ilə əlaqə qurulmalıdır. Nümunə ən geci 24 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır

Xəstənin hazırlanması: Məlumat­lan­dırılmış təsdiq formasının doldu­rulması məcburidir. Bu formanın tam və düzgün şəkildə doldurulması, aparılacaq molekulyar analizə dəstək üçün də əhəmiyyət kəsb edir

İş prinsipi: Hüceyrə kulturası, mik­roskopik

İstifadəsi: Xromosom anomali­ya­sı­na şübhə olan hallarda, prenatal və postnatal diaqnostikada istifadə olu­nur

KARBAMAZEPİN

Sinonim: Tegretol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:300μL

Nümunənin alınma qaydası:  Xəs­tənin qəbul etdiyi son dərman pre­pa­ratının vaxtı və dozası bildiril­məlidir

İş prinsipi: FPIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemoliz

Referens:

Terapevtik konsantrasiya 4-10 μg/mL
Toksik konsantrasiya :> 15 μg/mL

İstifadəsi: Dərman səviyyəsinin müşahidəsində istifadə olunur

KAPPA YÜNGÜL ZƏNCİR (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 3 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: <1.5 mg/dL

İstifadəsi: Paraproteinemiyalarla əla­qəli araştırma aparılıarkən xüsusilə yüngül zəncir xəstəliyi varlığının qiymətləndirilməsi məqsədilə istifadə olunur. İmmunoqlobulin kataboliz­min­də atrmaya səbəb olan hallarda da sidiklə ifraz olunan yüngül zəncirin miqdarı artmış ola bilər

KAPPA YÜNGÜL ZƏNCİR

Sinonim: Kappa light chain

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 170-370 mg/dL

İstifadəsi: Multiple myeloma şüb­həsinin araşdırılmasında adətən immunoqlobulin konsentrasiyaları ilə birlikdə istifadə olunur. Kap­pa/lambda nisbətinin normadan kə­nar olması paraproteinemiya ehti­malını dəstəkləyir

KANSER ANTİGEN 72-4 (CA 72-4)

Sinonim: Xərçəng antigeni 72-4; TAG 72; Tumor associated glico­pro­tein 72

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <6.9 U/mL

İstifadəsi:Qastrointestinal sistem, yumurtalıq və süd vəzi toxumasının ilkin adenokarsinomalarının təkrar­lan­ması və müalicəsinin müşahi­də­sində istifadə olunur. Xüsusilə meta­statik mədə karsinomalarında CA72-4 səviyyəsi yüksəlir. Həmçinin bəzi xoşxassəli halarda da (pankreatit, qaraciyər sirrozu, ağciyər xəs­tə­lik­ləri, revmatoid xəstə­liklər, ginekoloji xəstəliklər, qastrointestinal sistem xəstəlikləri və s.) CA72-4 səviyyəsi arta bilər. Skrininq test kimi istifadə olunmamalıdır

KANSER ANTİGEN 19-9 (CA 19-9)

Sinonim: Xərçəng antigeni 19-9; Karbohidrat antigeni 19-9

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <37 U/mL

İstifadəsi: Bütün qastrointestinal sistem xərçəngləri (mədəaltı vəz xərçəngləri, xolangiokarsinomalar, yogun bağırsaq xərçəngləri və s.) və digər adenokarsinomalarda  CA19-9-un səviyyəsi artır. Mədəaltı vəz xərçənglərində həssaslığı 70-80 %-dir. CA19-9 səviyyəsi ilə şişin kütləsi arasında əlaqə yoxdur. CEA ilə bərabər istifadə olunduqda mədə xərcənginin təkrarlanmasının təyi­nində həsaslığı 94 %-ə qədər yük­səlir. Həmçinin xroniki pankreatit, xolangit və sirroz kimi bəzi xoş­xa­sə­li proseslərdə də CA19-9 səviy­yə­sində yüksəlmə müşahidə oluna bi­lər. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

KANSER ANTİGEN 15-3 (CA 15-3)

Sinonim: Canser antigen 15-3, Xərçəng antigeni 15-3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <29 U/mL

İstifadəsi: Süd vəzi xərçənginin diaq­no­zunda, xəstəliyin təkrarlan­masının və müalicəsinin müşahi­dəsində isti­fa­də olunur. Xüsusilə metastatik süd və­zi xərçənglərinin 80%-də CA 15-3 sə­viyyəsi artır. Həmçinin bəzi bədxassəli törəmələr (mədəaltı vəz, ağciyər, yu­mur­talıq, yoğun bağırsaq, qaraciyər və s.), hepatit, sirroz, sarkoidoz, vərəm və SLE-də də CA 15-3 səviyyəsi yük­səlir. Skrininq testi kimi istifadə olunmamalıdır

KANSER ANTİGEN 125 (CA 125)

Sinonim: Canser antigen 125, Xərçəng antigeni125

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Ovul­yasiya və menstruasiya mərhələləri nəzərə alınmalıdır

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <35 U/mL

İstifadəsi: Əsasən yumurtalıq xər­çənglərinin müşahidəsində istifadə olunan onkomarkerdir. Seroz, endo­metrial, şəffaf hüceyrəli və dif­fe­ren­siasiya etməyən yumurtalıq karsino­maları, endometrium və ya fallop bo­ru­larının adenokarsinomaları, bəzi qey­ri-genikoloji bədxassəli törəmələr və bəzi xoş xassəli hallarda (hami­lə­lik, menstruasiya, peritoneal və ya plev­ral iltihabi proseslər, yumurtalıq kistaları, endometrioz) CA 125-in sə­viy­yəsi artır. Həmçinin sağlam insanların 1%-də də CA 125 sə­viyyəsi yüksək ola bilər. Buna görə də normal hallarda skrininq məq­sədilə istifadə olunma­malıdır

KALSİUM (Sidik)

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Soyuq mühitdə sax­lanılmalı və göndərilməlidir. 6N HCl, asetat və ya bor turşusu üzərinə toplanan sidiklər də qəbul edilir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: Sperktofotometrik

Referens: 24 saatlıq sidik 0.1-0.3 g/gün

İstifadəsi: Ca metobolizminin qiy­mətləndiilməsində istifadə olunur. Hi­perparatiroidizm, osteolitik sümük metastazları, mieoloma, osteopa­roz, D vitamini intoksikasiyası, distal re­nal tubulyar asidoz, idiopatik hiper­kalsiuriya, tirotoksikoz, immo­bili­za­siya və sarkoidozda sidikdə Ca sə­viyyəsi artır. Hipoparatiroidzm, psev­­dohipoparatiroidizm, rikets, kəs­kin nefrit, osteomalyasiya, serumda Ca səviyyəsinin aşağı olduğu hallar, osteoblastik metastazlar, hipo­ti­roidizim və celiac sprue xəstəliyində isə Ca səviyyəsi azalır

KALSİUM

Sinonim: Ca

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır. Nümunə alınarkən turna 10 dəqiqədən çox saxlanıl­mamalıdır. Qanda Ca səviyyəsi saat 02.00-04.00 arasında minimal, 20.00 da isə maksimal səviyyədə olur

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, nümunənin uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınması

Referens:

Göbək ciyəsindən alınmış qanda 8.2-11.5 mg/dL
Yenidoğulanlar 6.2-11.0 mg/dL
<7 gün 8.0-10.6 mg/dL
7 gün-12 yaş 8.8-10.8 mg/dL
13-60 yaş 8.4-10.2 mg/dL
>60 yaş 8.4-10.0 mg/dL

İstifadəsi: Müxtəlif endokrin və me­tabolik pozğunluqların qiymətlən­di­rilməsində istifadə olunur. İlkin və geriyə dönən hiperparatiroidizm, sü­mük metastazları, müxtəlif  bədxas­sə­li törəmələr, polisitemiya vera, feo­xro­masitoma, sarkoidoz, D vita­mini intoksikasiyası, süd qələvi sind­romu, tirotoksikoz, akromeqaliya və dehidratasiyaya səbəb olan hallarda serumda kalsium səviyyəsi artır. Hi­poparatiroidizm, psevdohipo­parati­roidzm, D vitamini çatışmazlığı, xro­niki böyrək çatışmazlığı, Mg çatış­mazlığı, kəskin pankreatit, hiper­fosfatemiya, sistinoz, osto­mali­ya­si­ya, alkoqolizm, qaraciyər sirrozu və hipoalbuminemiya zamanı serumda Ca səviyyəsi azalır. Həmçinin total Ca səviyyəsi qandakı zülal konsen­trasiyasından asılıdır. Zülalın miq­darı 1 g/dL artarsa, Ca miqdarı təx­minən 0.8 mg/dL azalır

KALSİTONİN

Sinonim: Tirokalsitonin; hCT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nümunənin alınma qaydası: Tiroid müayinəsindən sonra nümunə alın­ma­malıdır

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin bir gecəlik aclıqdan sonra alınması məsləhət görülür

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq (xüsusilə hemoliz yalançı yüksək nəticələrə səbəb olur)

Referens: <30 pg/mL

İstifadəsi: Medullyar tiroid karsino­ma­­larının diaqnoz və kalsium me­ta­bo­lizminin qiymətləındirilməsində isti­fa­də olunur. Bəzi ağciyər, süd vəzi və mə­dəaltı vəz xərçəngləri, Zollinger-Elli­son sindromu, per­nisioz anemiya, xroniki böyrək ça­tışmazlığı, psevdo­hi­popa­ratiroidizm, APUD hüceyrəli şiş­lər, karsinoid sindrom, alkoqol mən­şəli sirroz, ha­miləlik və xoşxassəli ağciyər xəs­təliklərində serumda kal­sitoninin səviyyəsi yüksəlir

KALSİFEROL (VİTAMİN D3)

Sinonim: 25-Hidroksi xolekal­si­ferol; 25 (OH) Kalsiferol; Kalsiferol

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 10-40 ng/mL

İstifadəsi: Kalsium və fosfor me­tobolizması üçün çox əhəmiyyətlidir. Plazmadakı səviyyəsi şəxsin qida ilə qəbul etdiyi D vitamininin səviy­yəsini göstərir. Qida ilə az qəbulu, bəzi qaraciyər xəstəlikləri, Vit D 25 hidroksilaza fermentinin aktivliyinin azalması və qeyri tropik sprue ilə əlaqəli malabsorbsiyalarda serumda vitamin D səviyyəsi azalır (Həm­çi­nin Bax1,25-dihidroksi vitamin D3)

KALİUM (Sidik)

Nümunə növü:  24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Soyuq şəraitdə saxla­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 saatlıq sidiyin miqdarı bildiril­məlidir

İş prinsipi: ISE

Referens:

Yaş Kişi Qadın
<12 yaş 15-55 mEq/gün 8-37 mEq/gün
13-15 yaş 20-60 mEq/gün 18-60 mEq/gün
>15 yaş 25-125 mEq/gün 25-125 mEq/gün

İstifadəsi: Elektrolit və turşu qələvi müvazinətinin qiymətləndiril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşahi­də­sin­də istifadə olunur. Cushing sind­ro­mu, birincili və ikincili aldoste­ronizm, birincili böyrək xəstə­likləri və kortizon müalicəsi zamanı sidiklə ifraz olunan kalium miqdarı artır, Addisson xəstəliyində isə azalır

KALİUM (BOM)

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: ISE

Referens: 2.2-3.3 mEq/L

KALİUM

Sinonim: K+

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq va­riasiyası vardır. Səhər saat 08.00-da maksimum, axşam 22.00-da isə mi­nimum səviyyədə olur

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Göbək ciyəsi 5.0-10.2 mEq/L
Yenidoğulmuş 3.0-6.0 mEq/L
<7 gün 3.7-5.9 mEq/L
>7 gün 3.5-5.5 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və turşu-qə­ləvi müvazinətinin qiymətlən­diril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşa­hidə­sin­də istifadə olunur. Trom­bositoz, ley­kemiya, hemoliz, toxu­ma zədələn­mə­si, epileptik status, bədxassəli hi­per­pireksiya, asidoz, kəskin böyrək çatışmazlığı, Addi­son xəstəliyi, psev­­dohipoal­dos­te­ro­nizm, ağır id­man, şok və dehidrata­siyada serum­da kaliumun səviyyəsi artır. Xroniki aclıq, diarreya, qus­ma, bağırsaq fis­tulları, böyrək bo­rucuqları asidozu, Fanconi sind­romu, birincili və ikin­cili aldoste­ronizm, Cushing sind­romu, Bartter sindromu, alkaloz və osmotik diu­rezdə isə serumda kalium konsen­trasiyası azalır

KADMİUM

Sinonim: Cd

Nümunə növü:  EDTA-lı tam qan, birdəfəlik sidik, 24 saatlıq sidik

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­mə­li­dir. 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə əlavə edilən si­diklər də qəbul edilir

Xəstənin hazırlanması: Siqaret çə­kənlərdə qanda kadiyum səviyyəsi siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha yüksəkdir

İş prinsipi: AAS-Zeeman

Referens:

Tam qan 0.3-1.2 μg/L
Birdəfəlik sidik 0.5-4.7 μg/L

İstifadəsi: Kadmiuma məruz qalan şəxslərə bu maddənin nə dərəcədə təsir etdiyini təyin etmək üçün istifadə olunur

JO-1 (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

K (KALİUM)

Sinonim: K+

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Sutkalıq va­riasiyası vardır. Səhər saat 08.00-da maksimum, axşam 22.00-da isə mi­nimum səviyyədə olur

İş prinsipi: ISE

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz

Referens:

Göbək ciyəsi 5.0-10.2 mEq/L
Yenidoğulmuş 3.0-6.0 mEq/L
<7 gün 3.7-5.9 mEq/L
>7 gün 3.5-5.5 mEq/L

İstifadəsi: Elektrolit və turşu-qə­ləvi müvazinətinin qiymətlən­diril­məsi, böy­rək funksiyalarının müşa­hidə­sin­də istifadə olunur. Trom­bositoz, ley­kemiya, hemoliz, toxu­ma zədələn­mə­si, epileptik status, bədxassəli hi­per­pireksiya, asidoz, kəskin böyrək çatışmazlığı, Addi­son xəstəliyi, psev­­dohipoal­dos­te­ro­nizm, ağır id­man, şok və dehidrata­siyada serum­da kaliumun səviyyəsi artır. Xroniki aclıq, diarreya, qus­ma, bağırsaq fis­tulları, böyrək bo­rucuqları asidozu, Fanconi sind­romu, birincili və ikin­cili aldoste­ronizm, Cushing sind­romu, Bartter sindromu, alkaloz və osmotik diu­rezdə isə serumda kalium konsen­trasiyası azalır

İZOLEYSİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

İONTOFEREZ (XLOR (Tər))

Sinonim: Tər testi; İyontoferez

Nümunə növü: Tər

Nümunə miqdarı: 200μL

Nümunənin alınma qaydası:  Nümunə laboratoriyada xüsusi qayda ilə alınır

İş prinsipi: Kondaktometrik

Referens: <60 mEq/L

İstifadəsi: Mukovissidozun (kistik fib­­rozis) diaqnozunda istifadə olu­nur. Mukovissidozlu xəstələrdə tər ilə duz itkisi çox yüksəlir. İfraz nor­mal şəxslərə nisbətən 2.5 dəfə yük­səkdir və bu xəstəlik üçün pato­qno­mik hesab olunur. Xəstə infantlarda III-V həftədən sonra po­zitivləşir. Ad­renal çatışmazlıq, ma­lab­sorbsiya, mədəaltı vəz çatış­maz­lığı, hipo­ti­roidi­zim və bəzi böyrək xəstəlik­lə­rində də tərdəki Cl miqdarı yüksələ bilər

İONLAŞMIŞ KALSİUM

Sinonim: Ca 1, Ca+2

Nümunə növü: Heparinli tam qan

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə anaerob mühitdə alınmalı və qısa müddətdə, soyuq şəraitdə laboratoriyaya çatdırılmalıdır

İş prinsipi: ISE

Referens: 1.12-1.32 mmol/L

İstifadəsi: Kalsiumun fizioloji ba­xım­dan aktiv olan formasıdır. Total kal­siumun 50-55%-i bu formada olur. Anormal total kalsium nəticə­lərinin və yenidoğulanın kalsium sə­viyyəsinin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. Birincili hiperpa­ratiroidizm, D vita­mi­ninin həddindən artıq qəbulu və bəzi malignizasiyalar zamanı ionlaşmış kal­siumun miqdarı artır, birincili hipopa­ra­tiroidizm, psevdohipoparatiroidizm, D vitamini çatışmazlığı, maqnezium ça­tış­maz­lığı, əməliyyatdan sonrakı və­ziy­yət­lər, travma, sepsis, yanıqlar, pank­reatit və çoxsaylı orqan çatışmaz­lığında isə bu göstərici azalır

İNSULİN C-PEPTİD (C-PEPTİD)

Sinonim: İnsulin C-peptid; CPR; Birləşdirici peptid; C-peptid reak­tivliyi)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Xəstənin hazırlanması: Nümunənin alınması üçün 10 saatlıq səhər aclığı lazımdır

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: 0.15-1.30 pmol/mL

İstifadəsi: C-peptid yalnız  mədəaltı vəzin β hüceyrələrindən ifraz olun­duğu üçün, xüsusilə ekzogen insulin istifadə edən diabet xəstələrində, en­dogen insulin ifrazının qiymətlən­dirilməsində istifadə olunur. İnsu­linoma, oral hipoqlikemik də­r­man­lar, böyrək çatışmazlığı, II tip şəkərli diabet, qlükoza qəbulu, azan sinirin sti­muliyasiyası, tirotoksikoz, Cu­shing sindromu, hipokalemiya, ha­miləlik və akromeqaliya zamanı se­rumda C-peptid səviyyəsi artır, I tip  şəkərli diabet, insulin müalicəsi, tiazid qrupundan olan diuretiklər, alkaqol qəbulu və pan­kreatek­to­mi­yadan sonra isə C-peptid səviyyəsi azalır

İNSULİN ANTİCİSİMİ (ANTİ-İNSULİN ANTİCİSİMİ)

Sinonim: İnsulin anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: RIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: 4-10%

İstifadəsi: İmmun insulin rezis­tent­liyi, I tip şəkərli diabet (insu­lin müa­licəsindən qabaq) və poliendokrin au­to­­immun sindromlarda insulin anici­simlərinin miqdarı artır. Həm­çinin ekzogen insulin müalicəsi alan diabetik xəstələrin əksəriyyətində bir müddət sonra serumdakı insulin anticisimlərinin səviyyəsi yüksəlir

İNSULİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarına qanda şəkər testi də istənildikdə insulin rezistentliyi üçün HOMA-IR dəyəri hesablanaraq verilir

İNSULİN

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarına qanda şəkər testi də istənildikdə insulin rezistentliyi üçün HOMA-IR dəyəri hesablanaraq verilir

İNHALYASİON ALLERGENLƏR

Sinonim: Phadiotop

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 150 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Tənəffüs yolu ilə qəbul olunan allergenlərə qarşı əmələ gə­lən IgE-nin təyinində istifadə olu­nur

İMMUNOQLOBULİN M

Sinonim: IgM

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

Serum <1ay 20-80 mg/dL
2-3ay 20-100 mg/dL
4-6 ay 35-125 mg/dL
7-12 ay 35-125 mg/dL
1-5 yaş 45-200 mg/dL
6-12 yaş 50-250 mg/dL
>12 yaş 50-300 mg/dL
BOM <1.3 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya və viruslara qarşı sintez olunan anticisimlərdir. Waldenstrom makroqlobulinemiyası, infeksiyaların kəskin fazası, auto­immun xəstəliklər, xroniki qaraciyər xəstəlikləri, kəskin sarkoidoz, nefro­tik sindrom və bəzi limfomalarda IgM səviyyəsi artır, immun çatış­maz­lıqlar və zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır (Bax Cədvəl-17). BOM-da IgM miqdarının 3 mg/dL-dən çox olması bakterial menengit ehtimalını artırır

İMMUNOQLOBULİN G İNDEKSİ

Sinonim: IgG indeksi

Nümunə növü: Serum ve BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL serum ve BOM

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens: 0.2-0.5

İstifadəsi: İmmunoqlobulinlərin, xü­susilə də IgG-nin intratekal sinte­zi­nin artması MSS demielinizasion xəs­tə­liklərinin, xüsusilə də dağınıq sklerozun diaqnozunda qiymətlidir. Dağınıq sklerozlu xəstələrin 90%-dən çoxunda IgG indeksi 0.77-dən yüksək olur

İMMUNOQLOBULİN G ALT TİPLƏRİ

Sinonim: IgG subklassları

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500 μL

Testin tərkibi: IgG subclass 1, 2, 3 və 4

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

IgG1 <6 ay 200-400 mg/dL
7-12 ay 200-800 mg/dL
1-12 yaş 300-800 mg/dL
13-15 yaş 350-1000 mg/dL
>15 yaş 200-1150 mg/dL
IgG2 <1 yaş 50-100 mg/dL
2-3 yaş 30-450 mg/dL
4-15 yaş 100-450 mg/dL
>15 yaş 100-550 mg/dL
IgG3 <1 yaş 15-100 mg/dL
2-12 yaş 15-117 mg/dL
>12 yaş 15-120 mg/dL
IgG4 <1 yaş <50 mg/dL
>1 yaş <125mg/dL

İstifadəsi: Humoral və kombinə olun­­muş (humoral+hüceyrəvi) im­mun çatışmazlıqların qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. Etiolo­giyası məlum olmayan və təkrarlanan qulaq infeksiyaları, sinopul­monar xəstə­liklər və atopik allergiyalarda IgG-nin alt tipləri araşdırıla bilər. Hipo­qammaqlobulinemiya, ataksiya-te­len­giektaziya və Wiskott-Aldrich sind­romunda bütün IgG alt tiplərinin miqdarı azalır. Atopik allergiyalarda IgG4 səviyyəsi artır, rekurrent sino­pulmonar infeksi­yalar və orta qu­lağın iltihabı zamanı isə IgG2, IgG3, IgGsəviyyəsi azalır

İMMUNOQLOBULİN G

Sinonim: IgG

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, Oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Yenidoğulmuş 650-1600 mg/dL
<1 ay 250-900 mg/dL
2-6 ay 200-700 mg/dL
7-12ay 220-1070 mg/dL
1-3 yaş 340-1200 mg/dL
4-5 yaş 420-1240 mg/dL
5 yaş 650-1600 mg/dL
BOM <15 yaş 1.50-5.50 mg/dL
15-60 yaş 3.30-6.10 mg/dL
>60 yaş 4.20-6.40 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya, virus və tok­sin­­lərə qarşı uzun müddət qoruyu­culuğu təmin edən anticisimlərdir. IgG mieloma, qaraciyər xəstəlikləri, xroniki təkrarlanan infeksiyalar, auto­immun xəstəliklər və bəzi bəd­xas­səli şişlərdə IgG səviyyəsi artır, immun çatışmazlıqlar və zülal itki­si­nə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır. Nevroliji xəstəliklərin differensiasi­yasında isə BOM-dakı IgG səviyyəsi istiqamətverici ola bilər. Dağınıq skle­roz, yarımkəskin sklerozlaşan panensefalit və mərkəzi sinir siste­minin sifilisində BOM-da IgG səviy­yəsində artım müşahidə oluna bilər

İMMUNOQLOBULİN ELEKTROFOREZİ (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ- Sidik)

Sinonim: Bence-Jones proteini

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Analizlə sidiklə ifraz olu­nan Lambda və Kappa yüngül zən­ci­rinin varlığı qiymətləndirilir. Xü­su­silə multiple myelomanın qiymətlən­dirilməsində istigadə olunur. Ami­loidoz, Fanconi sindromu və Wal­denström makroqlobulinemiyası za­manı da sidiklə ifraz olunan yünül zəncirin miqdarı artır

İMMUNOQLOBULİN ELEKTROFOREZİ (İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (IgD və IgE üçün))

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (BOM)

Sinonim: BOM-da oliqoklonal zolaqların (bant) axtarılması

Nümunə növü: BOM

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Dağınıq (multipl) skle­ro­zun təyinində istifadə olunur. Kripto­kokkal menengit, idiopatik poli­nev­rit, neyrosifilis, xroniki məxmərək pa­nensefaliti və yarımkəskin skle­roz­laşan panensefalitdə  BOM-da oliqoklonal zolaq tapıla bilər

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (IgD və IgE üçün)

Nümunə növü: Serum

Nümunə miqdarı: 500μL

İş prinsipi: Elektroforez

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ (Sidik)

Sinonim: Bence-Jones proteini

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Analizlə sidiklə ifraz olu­nan Lambda və Kappa yüngül zən­ci­rinin varlığı qiymətləndirilir. Xü­su­silə multiple myelomanın qiymətlən­dirilməsində istigadə olunur. Ami­loidoz, Fanconi sindromu və Wal­denström makroqlobulinemiyası za­manı da sidiklə ifraz olunan yünül zəncirin miqdarı artır

İMMUNOKOMPLEKS C1q

Sinonim: C1q; Compleman com­po­nent C1q; C1q bağlayıcı test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: <50 μg/mL

İstifadəsi: Qanda dövr edən immun­komplekslərlə əlaqəli xəstəliklərin (məs. SLE, Lyme xəstəliyi, idiopatik intersitisial pnevmoniya, infektiv endokardit, xroniki HBV infeksiyası, HIV infeksiyası) qiymətlən­diril­mə­sində, həmçinin, revmotoid artrit və SLE-nin müşahidəsində istifadə olu­nur. Eyni zamanda bəzi bəzi bəd­xas­səli xəstəliklərdə (məs.kəskin leyke­miya) proqnostik dəyəri var

İMMUNOQLOBULİN A

Sinonim: IgA

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

Referens: Nefelometrik

Serum Yenidoğulmuş 1-4 mg/dL
<7 gün 2-30 mg/dL
7 gün-1 ay 2-50 mg/dL
2-6 ay 4-80 mg/dL
7-12 ay 15-110 mg/dL
1-3 yaş 15-150 mg/dL
4-5 yaş 18-160 mg/dL
6-12 yaş 25-160 mg/dL
13-15 yaş 45-250 mg/dL
>15 yaş 45-380 mg/dL
BOM <0.6 mg/dL

İstifadəsi: Xüsusilə sekresiyalarda ta­pılır və virusların neytrallaş­dırıl­masında iştirak edir. IgA mieloma, sirroz, xroniki qaraciyər xəstəlikləri və infeksiyalarında IgA-nın səviy­yəsi artır, immun çatışmazlıqlar, zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklər və ataksiya telengiektaziyada isə IgA səviyyəsi azalır

İMMUNOQLOBULİN D

Sinonim: IgD

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: RID

Referens: 2.0-99.3 IU/mL

İstifadəsi: IgD mielomasının diaq­noz və müşahidəsində istifadə olunur

İMMUNOQLOBULİN E

Sinonim: IgE

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens>:

<1 yaş <65 kU/L
2-12 yaş <150 kU/L
13-15 yaş 1-200 kU/L
>15 yaş 1-100 kU/L

İstifadəsi: Allergik xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Al­lergik xəstəliklər, parazit infeksi­yaları, bronxopulmonar  asper­gil­loz­lar, astma, hiperimmunoqlobulin E sindromu və Wiskott-Aldrich sindro­munda serumda IgE artır, bəzi törə­mələr, ataksiya telengiektaziya və bəzi aqammaqlobulinemiyalarda  isə bu göstərici azalır

İLSULİN-LİKE GROWTH FAKTOR (SOMATOMEDİN C)

Sinonim: IGF-14 İnsulin-like gro­wth faktor; Growth faktor 1; GF-1

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Xəstənin hazırlanması: Growth hor­monun əksinə gün ərzində və yeməklərdən sonra somatomedin C səviyyəsi sabit olur

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<3 yaş 50-143 ng/mL
4-5 yaş 51-218 ng/mL
6-12 yaş 106-250 ng/mL
13-15 yaş 140-496 ng/mL
16-20 yaş 150-562 ng/mL
21-25 yaş 84-376 ng/mL
26-30 yaş 90-271 ng/mL
31-35 yaş 90-226 ng/mL
36-50 yaş 90-210 ng/mL
>50 yaş 70-197 ng/mL

İstifadəsi: GH sekresiyasını və təsi­rini təqib etmək üçün istifadə olunur. IGFBP3 ilə birlikdə istifadə olun­duqda klinik həssaslıq və spesifikliyi GH funksiya testlərindən daha yüksək olur. IGF-1 akromeqaliyada yüksək, GH çatışmazlığı, anoreksiya nervosa və malnutrisiyası olan şəxs­lərdə isə aşağı olur. Qidalanma və­ziyyətinin qiymətləndirilməsində prealbumin, RBP və ya transfer­rin­dən daha həssas olması Soma­to­medin C-nin başqa bir xüsusiy­yətidir

İMMUNFENOTİPLƏNDİRMƏ PANELİ

Sinonim: Leykemiya paneli

Nümunə növü: EDTA-lı və ya he­pa­rinli tam qan, EDTA-lı və ya he­pa­rinli sümük iliyi, təzə limfa dü­yünü, BOM, bronxoalveolyar lavaj mayesi, təzə dalaq toxuması, kök hüceyrə

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sı­naq şüşəsi, gelsiz düz sınaq şüşəsi (maye)

Nümunə miqdarı: Periferik qan və sümük iliyi (5 mL), BOM, bronxo­al­veolyar lavaj mayesi, orqanizm mayeləri (10 mL)

Testin tərkibi: Baxılan monoklo­nal­ların əhatəsi əlavə H-da verilmişdir

Lazimi məlumatlar: Xəstə haq­qında klinik məlumat, həkiminin adı və telefonu bildirilməlidir

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talı nümünələr, hüceyrə miqdarı və həyatilik qabiliyyətinin azlığı

İstifadəsi: Limfomaların tiplən­diril­məsində istifadə olunur. Standart pa­neldən başqa əlavə monoklonalların təyini lazımdırsa bildirilməlidir

İMMUNFİKSASİYA ELEKTROFOREZİ

Sinonim: İmmunoqlobulin elektro­forezi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1 mL

İş prinsipi: Elektroforez

İstifadəsi: Multiple myeloma və Waldenström makroglobulinemiyası kimi immunproliferativ xəstəliklər və immun çatışmazlıqların diaqnoz və müşahidəsində istifadə olunur. An­tikoaqulyant, qıcolma əleyhinə dər­man preparatları, oral kontra­sep­tivlər, izoniazid və prokainamid isti­fadəsi bütün immunoqlobulin səviy­yə­lərində yalançı yüksəlmələrə; feni­toin və metilprednizolon istifadəsi isə IgG və IgA miqdarının azalma­sına səbəb olur

İKİNCİ TRİMESTER SKRİNİNQ TESTİ (ÜÇLÜ SKRİNİNQ TESTİ)

Sinonim: Triple test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Testin tərkibi: AFP, hCG, uE3 tə­yini və kantitativ risk müəyyən etmə

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə hamiləliyin 14-24 cü həftə­lərində alınmalıdır. Üçlü skrininq tes­tindəki risk hesablanmalarında is­ti­fadə olunacaq məlumatların doğ­ru­luğu çox əhəmiyyətlidir. Risk hesab­laması üçün lazım olam məlumatlar aşağıdakılardır:

  • Doğum tarixi,
  • Hamilə qaldığı vaxtdakı çəkisi,
  • Son menstruasiya tarixi,
  • Ən son olunan USM-in tarixi,
  • Ən son olunan USM-ə görə ha­miləliyin həftəsi (CRL-yə görə ),
  • Ən son olunan USM-də ölçülən NT,
  • Döl sayı,
  • İnsulin istifadə olunan şəkərli diabetin olması,
  • Ailədə NTD anamnezi
  • Xəstənin və həkiminin adı və te­lefon nömrəsi

İş prinsipi: MEIA + FIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Göstərilmiş hamiləlik həftələrinin xaricindəki və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsinə alınmış nümunələr

Referens: NTD üçün 1/1000, Tri­somiya 21 üçün 1/270 və Trisomiya 18 üçün 1/100-dən yüksək nəticələr riskli kimi qəbul edilir

İstifadəsi: Döldəki nevroloji de­fekt­lər, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün prenatal skrininq testdir. Döl­dəki nevroloji defektlər üçün AFP, trisomiya 21 və trisomiya 18 üçün AFP, uE3 və hCG-nin hamiləlik həftəsinə görə nəticələri, ananın yaşı ilə kombinasiya edilərək kəmiyyətcə risk təyini aparıla bilər. Bunun skri­ninq test olduğu unudulma­malıdır. Normal nəticələr dölün hər hansı de­fekt daşımadığı mənasına gəlmədiyi kimi, anormal nəticələrin də də­qiq­ləşdirilməsi üçün genetik müa­yi­nələrə ehtiyac vardır. Müayinə üçün 16-18-ci hamiləlik həftəsi idealdır, lakin 14-24-cü həftələrdə müayinə aparıla bilər

ISLET (ADACIQ) ANTİCİSİMİ

Sinonim: Pankreas islet cell anti­ci­simi; ICA; Adacıq anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet (DM) xəstələrinin 90%-də pozitivdir. I tip DM-da klinik əlamətlər başlamazdan bir neçə il əvvəl anticisim tapıla bi­lər. Diabeti olmayanlarda pozitiv çı­xması I tip DM-a meyilliyi göstərir. Birinci dərəcəli yaxın qohumlarında I tip DM olan şəxslərdə, aşağı dərə­cədə ICA pozitivliyi varsa, gələ­cəkdə I tip DM inkişaf etmə ehtimalı 40%, yüksək titrdə ICA pozitivliyi varsa 100% -dir. Həmçinin şəkərli diabetin I və II tiplərinin diferen­sasiyasında da istifadə olunur

IgM (İMMUNOQLOBULİN M)

Sinonim: IgM

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens:

Serum <1ay 20-80 mg/dL
2-3ay 20-100 mg/dL
4-6 ay 35-125 mg/dL
7-12 ay 35-125 mg/dL
1-5 yaş 45-200 mg/dL
6-12 yaş 50-250 mg/dL
>12 yaş 50-300 mg/dL
BOM <1.3 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya və viruslara qarşı sintez olunan anticisimlərdir. Waldenstrom makroqlobulinemiyası, infeksiyaların kəskin fazası, auto­immun xəstəliklər, xroniki qaraciyər xəstəlikləri, kəskin sarkoidoz, nefro­tik sindrom və bəzi limfomalarda IgM səviyyəsi artır, immun çatış­maz­lıqlar və zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır (Bax Cədvəl-17). BOM-da IgM miqdarının 3 mg/dL-dən çox olması bakterial menengit ehtimalını artırır

IgG İNDEKSİ (İMMUNOQLOBULİN G İNDEKSİ)

Sinonim: IgG indeksi

Nümunə növü: Serum ve BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL serum ve BOM

İş prinsipi: Nefolometrik

Referens: 0.2-0.5

İstifadəsi: İmmunoqlobulinlərin, xü­susilə də IgG-nin intratekal sinte­zi­nin artması MSS demielinizasion xəs­tə­liklərinin, xüsusilə də dağınıq sklerozun diaqnozunda qiymətlidir. Dağınıq sklerozlu xəstələrin 90%-dən çoxunda IgG indeksi 0.77-dən yüksək olur

IgG (İMMUNOQLOBULİN G)

Sinonim: IgG

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, Oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens:

Serum Yenidoğulmuş 650-1600 mg/dL
<1 ay 250-900 mg/dL
2-6 ay 200-700 mg/dL
7-12ay 220-1070 mg/dL
1-3 yaş 340-1200 mg/dL
4-5 yaş 420-1240 mg/dL
5 yaş 650-1600 mg/dL
BOM <15 yaş 1.50-5.50 mg/dL
15-60 yaş 3.30-6.10 mg/dL
>60 yaş 4.20-6.40 mg/dL

İstifadəsi: Bakteriya, virus və tok­sin­­lərə qarşı uzun müddət qoruyu­culuğu təmin edən anticisimlərdir. IgG mieloma, qaraciyər xəstəlikləri, xroniki təkrarlanan infeksiyalar, auto­immun xəstəliklər və bəzi bəd­xas­səli şişlərdə IgG səviyyəsi artır, immun çatışmazlıqlar və zülal itki­si­nə səbəb olan xəstəliklərdə isə azalır. Nevroliji xəstəliklərin differensiasi­yasında isə BOM-dakı IgG səviyyəsi istiqamətverici ola bilər. Dağınıq skle­roz, yarımkəskin sklerozlaşan panensefalit və mərkəzi sinir siste­minin sifilisində BOM-da IgG səviy­yəsində artım müşahidə oluna bilər

IGF BİRLƏŞDİRİCİ PROTEIN-3

Sinonim: IGFBP-3; İnsulin like growth factor binding protein-3

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100 μL

İş prinsipi: IRMA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

<1 yaş 1030-3090 ng/mL
2-3 yaş 1100-3990 ng/mL
4-5 yaş 1400-4250 ng/mL
Kişi Qadın
6-12 yaş 2000-7740 ng/mL 2000-7060 ng/mL
13-15 yaş 1800-8410 ng/mL 1820-7330 ng/mL
16-20 yaş 2000-7480 ng/mL 2590-7290 ng/mL
21-25 yaş 2760-7350 ng/mL 2930-7380 ng/mL
26-30 yaş 2050-7600 ng/mL 2330-6680 ng/mL
31-40 yaş 1730-7260 ng/mL 1730-7260 ng/mL
41-50 yaş 2080-4310 ng/mL 2080-4310 ng/mL
>50 yaş 2020-3990 ng/mL 2020-3990 ng/mL

İstifadəsi: İnsulin like growth fak­tor­lar (İGF-1 və İGF-2) quruluşca in­su­linə bənzəməklə yanaşı inkişafa tə­sir edən peptidlərdəndir. Qandakı İGF-1 və İGF birləşdirici zülallara bir­ləşərək daşınır. Bu proteinlərdən ən çox İGFBP-3 rast gəlinir. Həm­çi­nin serumda İGFBP-3 səviyyəsi gün ərzində də sabit qalır. Boyun inki­şaf­dan qalması, akromeqaliya, qida­lan­ma vəziyyətinin qiymətləndi­rilmə­sin­də istifadə olunur. İGF-1 ilə bir­likdə təyini klinik əhəmiyyətini daha da artırır

IgE (İMMUNOQLOBULİN E)

Sinonim: IgE

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: FEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens>:

<1 yaş <65 kU/L
2-12 yaş <150 kU/L
13-15 yaş 1-200 kU/L
>15 yaş 1-100 kU/L

İstifadəsi: Allergik xəstəliklərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Al­lergik xəstəliklər, parazit infeksi­yaları, bronxopulmonar  asper­gil­loz­lar, astma, hiperimmunoqlobulin E sindromu və Wiskott-Aldrich sindro­munda serumda IgE artır, bəzi törə­mələr, ataksiya telengiektaziya və bəzi aqammaqlobulinemiyalarda  isə bu göstərici azalır

IgD (İMMUNOQLOBULİN D)

Sinonim: IgD

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 100μL

İş prinsipi: RID

Referens: 2.0-99.3 IU/mL

İstifadəsi: IgD mielomasının diaq­noz və müşahidəsində istifadə olunur

IgA (İMMUNOQLOBULİN A)

Sinonim: IgA

Nümunə növü: Serum, BOM, oy­naq mayesi

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM, oynaq mayesi)

Nümunə miqdarı: 300 μL

Referens: Nefelometrik

Serum Yenidoğulmuş 1-4 mg/dL
<7 gün 2-30 mg/dL
7 gün-1 ay 2-50 mg/dL
2-6 ay 4-80 mg/dL
7-12 ay 15-110 mg/dL
1-3 yaş 15-150 mg/dL
4-5 yaş 18-160 mg/dL
6-12 yaş 25-160 mg/dL
13-15 yaş 45-250 mg/dL
>15 yaş 45-380 mg/dL
BOM <0.6 mg/dL

İstifadəsi: Xüsusilə sekresiyalarda ta­pılır və virusların neytrallaş­dırıl­masında iştirak edir. IgA mieloma, sirroz, xroniki qaraciyər xəstəlikləri və infeksiyalarında IgA-nın səviy­yəsi artır, immun çatışmazlıqlar, zülal itkisinə səbəb olan xəstəliklər və ataksiya telengiektaziyada isə IgA səviyyəsi azalır

ICA (ISLET (ADACIQ) ANTİCİSİMİ)

Sinonim: Pankreas islet cell anti­ci­simi; ICA; Adacıq anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi: IFR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: I tip şəkərli diabet (DM) xəstələrinin 90%-də pozitivdir. I tip DM-da klinik əlamətlər başlamazdan bir neçə il əvvəl anticisim tapıla bi­lər. Diabeti olmayanlarda pozitiv çı­xması I tip DM-a meyilliyi göstərir. Birinci dərəcəli yaxın qohumlarında I tip DM olan şəxslərdə, aşağı dərə­cədə ICA pozitivliyi varsa, gələ­cəkdə I tip DM inkişaf etmə ehtimalı 40%, yüksək titrdə ICA pozitivliyi varsa 100% -dir. Həmçinin şəkərli diabetin I və II tiplərinin diferen­sasiyasında da istifadə olunur

HEPATİT B DNT (HBV DNT)

Sinonim: Hepatit B DNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası : Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli, EDTA-lı və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müd­dət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşa­ğı olduğundan seroloji testlər ye­tərsizdir. Bu səbəbdən virusun bir­başa təyininə imkan verən həssas və spesifik PZR üsulu istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim əmələ gələnə qədərki mərhələ, sero­pozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reaksiya verməyən xəs­tələr, həmçinin seroloji testləri po­zi­tiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiq­ləşdirilməsi və müalicənin müşa­hi­dəsi üçün HBV DNT istifadə oluna bilər

HEPATİT B SƏTHİ ANTİGENİ (HBsAg)

Sinonim: Hepatit B səthi (surface) antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki HBV infeksiyalarının təyinində isti­fadə olunur. HBV infeksiyası zamanı serumda aşkara çıxan ilk seroloji markerdir (6-16-cı həftə). Kəskin in­feksiyalarda əsasən simptomlar it­dik­­­dən 1-2 ay sonra yox olur. HBsAg-nin 6 aydan çox qalması xro­­niki daşıyıcılıq və ya xroniki qa­raciyər xəstəliyinin göstəricisidir

HEPATİT B SƏTHİ ANTİGENİNƏ QARŞI ANTİCİSİM (ANTİ-HBs)

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

HEPATİT B VİRUS YÜKÜ (HBV PZR)

Sinonim: Hepatit B virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya uyğun olmayan sınaq şüşəsində göndərilən nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda qalması

İstifadəsi: Serumdakı HBV miq­da­rını təyin emək üçün istifadə olunur. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun tə­yini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

HEPATİT B VİRUSU YMDD MUTASİYA ANALİZİ

Sinonim: HBV YMDD mutasiya analizi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:1 mL

Testin tərkibi: YMDD və YVDD mutasiyaları

İş prinsipi: PZR / RFLP

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

İstifadəsi: xroniki hepatit B infek­siyasının Lamivudin ilə müalicəsinin müşahidəsində istifadə olunr. Bu mu­tasiyanı daşıyan xəstələr Lami­vudinə rezistentdir

HEPATİT B ÖZƏK ANTİCİSİMİ IgM (ANTİ-HBc IgM)

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimi IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin HBV infek­si­ya­larının diaqnostikasında istifadə olu­nur. Simptomların üzə çıxması ilə bərabər qanda tapılır. Pəncərə döv­ründə serumda tapılan yeganə gös­tərici olduğundan, bu dövrdəki xəs­tələrin qiymətləndirilməsi üçün xü­susi əhəmiyyət kəsb edir

HEPATİT B ÖZƏK ANTİCİSİMİ TOTAL (ANTİ-HBc TOTAL)

Sinonim: Hepatit B virusu özək (core) anticisimləri-total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Əvvəllər HBV infeksi­ya­sının keçirilib-keçirilmədiyi haqqın­da məlumat verir. Anti-HBc IgM ilə birlikdə kəskin/xroniki HBV infek­si­yasının diferensial diaqnozu üçün qiymətlidir

HEPATİT Be ANTİCİSİMİ (ANTİ-Hbe)

Sinonim: Hepatit B virusu e anti­cisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. HBeAg itdikdən sonra serumda tapılır. Anti-Hbe pozitiv olan xroniki daşıyı­cı­la­rın qaraciyərinin həm histoloji müa­yi­nəsinin nəticələri, həm də funk­sional testləri adətən normal olur

HEPATİT Be ANTİGENİ (HbeAg)

Sinonim:  Hepatit Be antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV infeksiyasının mü­şa­hidəsində istifadə olunur. İnfek­si­yanın erkən dövrlərində, HBsAg-dən sonra meydana çıxır. Virusda aktiv vi­rus replikasiyasının olduğunu gös­tərir

HEPATİT Bs ANTİCİSİMİ (ANTİ-HBs)

Sinonim: HbsAb; Hepatit B-nin səthi antigeninə qarşı anticisimlər; Hepatit B s anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HBV-yə qarşı immu­ni­tetin təyinində istifadə olunur. HBV infek­siyasının bitməsi ilə bərabər (HBsAg itdikdən sonra) anti-HBs əmələ gəlir. Həmçinin HBV-yə qarşı immuni­za­si­yadan (vaksinasiya) son­ra immunitetin təyinində də istifadə olunur

HEPATİT C ANTİCİSİMİ (ANTİ-HCV)

Sinonim: Hepatit C anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyasının diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Adətən HCV infeksiyasının sonrakı (gec) dövr­lərində qanda tapılır. Qanda An­ti-HCV-nin mövcud olması inmmu­ni­teti təmin etmir. Pozitiv nəticələr di­gər müayinə üsulları ilə təsdiq­lən­məlidir

HEPATİT C GENOTİP TƏYİNİ (HCV GENOTİP TƏYİNİ)

Sinonim: Hepatit C genotip təyini

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: DNT sekvenləşdirmə analizi (DNA sequencing analysis)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV tip təyini xəstəliyin gedişi və müalicəsi üçün əhə­miy­yət­lidir. Təyin olunan genotip və alt tiplər bunlardır: 1a,1b,1c,2a/c,2b, 3a, 3b,3c,4a,4b,4c/d,4e,4f,4h,5a,6a

HEPATİT C RNT (HCV RNT)

Sinonim: Hepatit C RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HCV infeksiyalarının er­kən dövrlərində ancisim səviyyəsi aşağı olduğundan seroloji testlər kifayət etmir. Bundan başqa, HCV ilə yoluxma zamanı antisimin varlığı heç də həmişə viremiya ilə birlikdə müşahidə olunmur. Buna görə də virusun birbaşa təyininə imkan verən, həssas və spesifik üsul olan PZR istifadə olunur. Asimptomatik daşıyıcılar, anticisim hələ əmələ gəl­məyən hallar, seropozitiv analardan doğulan uşaqlar, immunoloji reak­siya verməyən xəstələr və seroloji testləri pozitiv olan xəstələrdə diaq­nozun dəqiqləşdirilməsi və müali­cənin müşahidəsi üçün HCV RNT istifadə oluna bilər

HEPATİT C VİRUS YÜKÜ (HCV VİRUS YÜKÜ)

Sinonim: Hepatir C virus yükü

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə soyuq şəraitdə saxlanmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: Hemolizli və ya heparinli nümunələr və nümunənin uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Bu testlə serum və ya plazmadakı HCV RNT miqdarı təyin edilir. Klinik və digər laborator nəticələr ilə birlikdə xəstəliyin proqnozunun təyini və müalicənin müşahidəsində istifadə olunur

HEPATİT D RNT (HDV RNT)

Sinonim: Hepatit D RNT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 500  μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və laboratoriyaya göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­lizli və ya heparinli nümunələr; nü­munənin uzun müddət otaq tem­peraturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nozu serumda anti-HDV antici­sim­lə­ri və ya delta antigeninin (HDV Ag) təyini ilə müəyyən olunur. Delta an­tigeninin səviyyəsi kəskin infeksiya müddətində dəyişkən olur. Xroniki in­feksiyalarda isə nadir hallarda del­ta antigeni tapıla bilər. Həmçinin an­ti-HDV tapılması heç də həmişə ak­tiv HDV infeksiyasının göstəricisi de­­yildir. Bu baxımdan aktiv HDV in­fek­siyasını müəyyən etmək  üçün PZR ilə HDV RNT tədqiq oluna bilər

HEPATİT D VİRUS ANTİCİSİMİ (ANTİ-HDV)

Sinonim: Delta anticisimi; Anti-Delta ; Hepatit D virusu anticisimi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

İş prinsipi: EIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HDV infeksiyasının diaq­nostikasında istifadə olunur. Xüsu­silə stabil xroniki HBV infeksiyası olanlarda ani kəskinləşmə baş ver­dik­də delta anticisiminin varlığı araş­dırılmalıdır

HERPEKS SİMPLEKS TİP I IgM və IgG (HSV TİP-1 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Herpes simplex tip I IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (seum), IFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və əvəl­lər keçirilmiş HSV tip-1 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn antici­sim­ləri müəyyən edir. Tez-tez gingivos­to­matit, herpes labialis, keratit, kon­yuktivit və vezikulyar lezyonlara sə­bəb olur. Müalicə olunmayan herpes ensefaliti və yenidoğulmuşların her­pes infeksiyası 70% hallarda  fatal nə­ticələnir. HSV infeksiyasında anti­virus müalicəsi mühüm olduğundan erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HERPES SİMPLEKS PZR (HSV PZR)

Sinonim: Herpes simplex PZR

Nümunə növü:  BOM, ağız ətrafı və ya genital leziyondan tamponla alın­mış material

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM), gelsiz quru sınaq şüşəsi (tampon materialları)

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Şübhəli dəri lezyonları olan və ya virus ensefaliti yaxud me­nengiti olan xəstələrdə HSV-nin tə­yinində is­ti­fadə olunur. Nəticə po­zi­tiv çıxan hal­larda lazım gələrsə.  1-ci və 2-ci tipin differensiasiyası apa­rılır

HERPES SİMPLEKS TİP II IgM və IgG (HSV TİP-2 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG)

Sinonim: Herpes simplex tip II IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və ya əvəllər keçirilmiş HSV tip-2 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn anti­cisim­ləri müəyyən edir. HSV tip 2 genital herpesə səbəb olur. Doğuş zamanı anadan uşağa yoluxma ehtimalı ilə əlaqədar olaraq erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HETEROFİL ANTİCİSİM

Sinonim:  Monospot test

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı:100 μL

İş prinsipi: Aqqlütinasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: EBV infeksiyasının təyi­nində istifadə olunur. EBV B limfositlərə təsir etdiyindən spesifik və qeyri spesifik anticisim sintezi müşahidə olunur. Testin nəticəsi xəs­təliyin ağırlığı haqqında məlumat ver­mir, lakin titrin artmasının mü­şahidəsi faydalıdır. (Həmçinin Bax  EBV IgM və IgG profilləri)

Hg (CİVƏ)

Sinonim: Hg

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan (əvvəllər heç istifadə olunmamış və ya nitrat turşusu ilə yuyulmuş və distillə, yaxud, ionsuzlaşdırılmış su ilə yaxalanmış sınaq şüşəsində gön­də­rilməlidir), saç

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı tam qan)

Nümunə miqdarı: 5 mL EDTA-lı tam qan, 10 g saç

İş prinsipi: AAS

Referens:

Tam qan <10 μg/L
Saç <1μg/L

İstifadəsi: Kəskin və ya xroniki civə zəhərlənməsinin müşahidəsində isti­fadə olunur. Bəzi dərmanlar, fun­qu­sidlər və sənaye maddələrində civəyə rast gəlinir

HIV p24 Ag + IgG COMBI

Sinonim: Human immunodeficiency virus  p24 antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Kəskin HIV infekiyası sindromunun təyinində istifadə olu­nur. Anticisim əmələ gəlməzdən əv­vəl antigenemiya baş verdiyi üçün şübhəli təmasdan 3 həftə sonra is­tifadə oluna bilər. Pozitiv və neqativ nəticələr çox diqqətlə qiymətlən­diril­məlidir. Pozitiv nəticələr Western blot və PZR ilə dəqiqləşdirilməlidir

HIV-1 / HIV-2 ANTİCİSİM

Sinonim: İnsanın immun çatış­maz­lıq (Human immunodeficiency) virus antigeni

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: EIA / ELFA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, lipemiya, sarılıq və konta­mi­nasiya

Referens: Neqativ

İstifadəsi: HIV-in diaqnostikasında istifadə olunur. HIV ilə yoluxmadan sonra, 6-12-ci həftədən əvvəl po­zi­tiliyi təyin olunmur. Adətən 6-12-ci həftədən sonra pozitivləşir. QİÇS inkiş etdikdən sonra, xəstəliyin son dövrlərində anticisim səviyyəsi təyin oluna bilən sərhəddən aşağı enə bi­lər. Pozitiv və neqativ nəticələr çox diq­qətlə qiymətləndirilməlidir. Pozi­tiv nəticələr Western blot və PZR ilə dəqiqləşdirilməlidir

HIV-1 PROVİRUS DNT-si

Sinonim: Human immunodeficiency virus provial DNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 3 mL

İş prinsipi: PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­lizli və heparinli nümunələr və nü­munələrin uzun müddət otaq tem­peraturunda saxlanılması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: ELISA və Western blot kimi seroloji testlərlə HIV-ə qarşı əmələ gələn anticisimlər təyin olun­duğundan bu tetlərin serokonver­si­yadan əvvəlki dəyərləri məhduddur. PZR ilə HIV-1-in birbaşa təyin olun­ması mümkün olur. Yenidoğu­lan­lar­da və yüksək riskli xəstələrdə erkən diaq­noz və təsdiqləmə məqsədilə HIV-1 provirus DNT testi istifadə oluna bilər

HIV-1 RNT

Sinonim:HIV-1 virus yükü; Hu­man immunodeficiency virus RNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (sitratlı plazma)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və heparinli nümunələr və nümunələrin uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılması

İstifadəsi: Plazmadakı HIV-1 RNT-nin  miqdarını təyin etmək üçün isti­fadə olunan testdir. Klinik əlamətlər və digər laborator nəticələrlə birlikdə proqnozun təyini və müalicənin mü­şahidəsində istifadə olunur

HIV-1 VİRUS YÜKÜ (HIV-1 RNT)

Sinonim:HIV-1 virus yükü; Hu­man immunodeficiency virus RNT

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma), mavi qapaqlı sınaq şüşəsi (sitratlı plazma)

Nümunə miqdarı: 500 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: RT-PZR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­molizli və heparinli nümunələr və nümunələrin uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılması

İstifadəsi: Plazmadakı HIV-1 RNT-nin  miqdarını təyin etmək üçün isti­fadə olunan testdir. Klinik əlamətlər və digər laborator nəticələrlə birlikdə proqnozun təyini və müalicənin mü­şahidəsində istifadə olunur

HİDROKORTİZON (KORTİZOL)

Sinonim: Hidrokortizon; Compound F

Nümunə növü: Serum və ya EDTA-lı plazma

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), bənövşəyi qa­paqlı sınaq şüşəsi (EDTA-lı plazma)

Nümunə miqdarı: 400μL

Nümunənin alınma qaydası: Sut­kalıq variasiyası olduğundan qan al­ma zamanı əhəmiyyətlidir. Səhər saat 06.00-08.00 arasında maksi­mum, günortadan sonra saat 16.00-a isə minimum səviyyədə olur. Nümu­nənin alındığı saat laboratoriyaya bildirilməlidir

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarı­lıq

Referens:

Səhər 7.0-29.0 μg/dL
Axşam 7.0-17.5 μg/dL

İstifadəsi: Hipotalamus-hipofiz-ad­re­nal korteks əks əlaqəsinin qiymət­lən­­dirilməsində istifadə olunur. Cushing xəstəliyi, böyrəküstü vəzin adenomaları və karsinomaları, ekto­pik ACTH sindromu, hamiləlik və eksternal esterogen istifadəsi ilə se­rumda kortizolun səviyyəsi artır, Ad­dison  xəstəliyi, kongenital adrenal hiperplaziya və hipopituiterizmdə kortizolun səviyyəsi azalır. Kəskin stress, alkoqolizm, depressiya və bəzi dərmanlar normal sutkalıq va­riyasiyanı pozaraq bazal səviyyəyə təsir edir

HİDROKSİPROLİN, TOTAL

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik

Nümunə miqdarı: 10 mL

Nümunənin alınma qaydası: 6N HCl, asetat turşusu və ya bor turşusu üzərinə yığılmalı və işıqdan qoru­na­raq göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Sidiyin top­lanmasından 3 gün əvvəl ət, toyuq məhsulları və jelatinli qidalar qəbul olunmamalıdır

İş prinsipi: HPLC

Referens:

1-5 yaş 20-65 mg/gün
6-12 yaş 35-99 mg/gün
13-15 yaş 63-180 mg/gün
16-20 yaş 20-55 mg/gün
21-40 yaş 15-42 mg/gün
>40 yaş 16-49 mg/gün

İstifadəsi: Total kollagen turnover-ini göstərir. Sümük rezorbsiyası üçün faydalı göstəricidir. Həmçinin birincili və ikincili şişlərlə əlaqəli os­teoparozların qiymətləndirilməsində də istifadə olunur. Akrome­qa­liya, hi­pertiroidizim, Paget xəstəliyi, ric­kets, osteomaliyasiya, böyük sümük­lə­rin sınıqları, sümük şişləri, os­teo­pa­roz, sarkoidoz və kəskin osteo­mielitlərdə hidroksiprolinin miqdarı artır, hipotiroidizim, hipopi­tuiterizm, hi­poparatiroidizm və malnitura­si­ya­da isə bu miqdar azalır

HİPOXONDROPLAZİYA (HCH) MUTASİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı:5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ailə barədə ətraflı məlumatlar

İş prinsipi: PZR-REA

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxtalanma, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: Bu xondrodistrofiya, axon­­dro­plaziyanın allelik formasıdır. Radioloji və klinik əlamətlər sayə­sində axondroplaziyadan fərqlən­di­rilə bilər. Autosom dominant keçdi­yindən daşıyıcılıq müşahidə olun­mur, birbaşa xəstəlik fenotipinə rast gəlinir

HİPPURAT TURŞUSU

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə qabı:  Soyuq şəraitdə sax­la­nılmalı və göndərilməlidir

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens:  <0.6 mg/L

İstifadəsi: Toluen və ksilen ilə iş­ləyən şəxslərin bu maddələrin təsi­rinə məruz qalma dərəcəsinin təyini üçün istifadə olunur

HİSDİTİN (AMİNTURŞULAR, KƏMİYYƏTCƏ (Plazma, Sidik və BOM))

Nümunə növü: Heparinli plazma, birdəfəlik sidik, BOM. Xəstənin həkimi tərəfindən doldurulmuş anket forması və ya xəstənin anamnezi nümunə ilə bərabər göndərilməlidir

Nümunə qabı: Yaşıl qapaqlı sınaq şüşəsi (plazma), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: Plazma 1 mL, Sidik 5 mL, BOM 1mL

Nümunənin alınma qaydası: Plaz­ma nümunəsi böyüklər və uşaqlarda 12 saatlıq, körpələrdə isə ən az 4 saatlıq aclıqdan sonra alınmalıdır. Nü­munədə hemoliz və fibrin olma­malıdır. Nümunələr dondurularaq sax­lanılmalı və mütləq soyuq şə­raitdə göndərilməlidir. Birdəfəlik sidik dondurularaq saxlanılmalı və soyuq mühitdə göndərilməlidir. 6N HCl və ya bor turşusu üzərinə yığılan sidiklər də qəbul edilir

İş prinsipi: HPLC

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­mu­nənin hemolizə uğraması, fibrinli olması və laboratoriyaya soyuq şə­raitdə göndərilməməsi

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Aminturşu patolo­giya­la­rının təyini və müşahidəsində isti­fadə olunur

HİSTON ANTİCİSİMLƏRİ (ENA – 12-Lİ PANEL)

Sinonim: Extractable nuclear anti­gen anticisimləri

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

Testin tərkibi: nRNP/Sm,Sm (Smith), SS-A(Anti-Ro), Ro-52, SS-B (Anti-La ), Scl-70, PM-Scl, Jo-1, CENP B, PCNA, dsDNT, Nukleo­somlar, Histonlar, ribosomal P-Proteini, AMA-M2

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: SLE, Sjögren sindromu, proqressiv sistemli skleroz, poli­mio­zit, dermatomiozit, overlap sindro­mu, sharp sindromu (qarışıq birləş­dirici toxuma xəstəliyi) və ilkin biliar sirroz kimi autoimmun xəstə­liklərin diaqnostikasında istifadə olunur. Jo-1 antigenləri xüsusilə intersitisial ağciyər fibrozunda və simmetrik poliartiriti olan poli­mio­zitli xəstələrin diaqnozunda istifadə olunur. Jo-1 antigenləri pozitiv olan xəstələrdə ağciyər zədələnməsi riski daha yüksəkdir.
RNP anticisimləri isə SLE, qarışıq birləşdirici toxuma xəstəliyi, Sjögren sindromu və sklerodermiyada tapılan ENA qrupundan olan anticisimlərdir. SCL-70 anticisimləri topoizomeraza I-yə qarşı əmələ gəlir və SCL-70 antisimi pozitiv olan xəstələrin ANA boyanma  tipləri adətən ləkəli olur.
Sm (Smith) antisisimləri SLE-nin diaqnozunda istifadə olunur və SLE üçün spesifikliyi yüksəkdir. Dərman mənşəli SLE, revmatoid artrit, skle­ro­dermiya və Sjögren sindromunda da Sm anticisim pozitivliyi ola bilər.
SS-A və SS-B antisimləri Sjögren sindromu, SLE və revmotoid artritin diaqnozunda istifadə olunur. SS-B anticisiminin pozitiv olması xəstə­liyin klinikasının daha yüngül keçə biləcəyinə əsas verir. Bu xəstələrdə xüsusilə böyrək zədələnməsi çox yüngül olur və ya heç olmur

HLA-B27

Nümunə növü: EDTA-lı və ya he­parinli tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxla­nılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: Ankilozlaşan spondilitli xəs­tələrin 90%-dən çoxunda HLA-B27 pozitiv olur. Normal popul­ya­siyanın isə cəmi 5-10%-də HLA-B27 pozitivliyinə rast gəlinir. Həmçinin Reiter sindromu, ön uveit, psoriatik artrit və bağırsaqların iltihabi xəstə­liklərində də HLA-B27 pozitiv­li­yi­nin rastgəlmə tezliyi yüksəkdir

HLA-B7

Nümunə növü: EDTA-lı və ya heparili tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: HLA toxuma qrupunun təyinində istifadə olunur

HLA-DR

Nümunə növü: EDTA-lı və ya heparinli tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi (EDTA-lı) və ya yaşıl (heparinli) qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Flow cytometry

Nümunədən imtina səbəbləri: Lax­talanmış, uzun müddət saxlanılmış və dondurulmuş nümunələr

İstifadəsi: HLA-DR antigenləri pem­figus vulgaris, dermatitis herpe­tiformes və I tip diabetdə rast gəlinir

HOMA (İNSULİN)

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Xəstənin hazırlanması: Müalicə hə­­kiminin istəyindən asılı olaraq ac və ya toxqarına işlənilə bilər. Ac­qarına insulin miqdarının təyinində nümu­nənin alınması üçün 8-12 sa­at­lıq aclıq tələb olunur. Eyni za­manda xəstə oral hipoqlikemik dər­man və insulin istifadə etməmiş olmalıdır

İş prinsipi: ECLIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens:

Aclıq <7 gün 3-20 μIU/mL
>7 gün 5-25 μIU/mL
Toxluq 16-166 μIU/mL

İstifadəsi: I və II tip şəkərli diabet, hipoqlikemiya, insulinoma və insu­linə rezistent diabetin qiymətləndiril­məsində istifadə olunur. İnsulinoma, reaktiv hipoqlikemiya, həddindən ar­tıq insulin qəbulu, Cushing sind­romu, I tip şəkərli diabet, feoxro­masitoma və akromeqaliya zamanı insulin miqdarı artır, pankreas beta-hüceyrə zədələnməsində isə insulin miqdarı azalır. Acqarına insulin testi ilə yanaşı acqarına qanda şəkər testi də istənildikdə insulin rezistentliyi üçün HOMA-IR dəyəri hesablanaraq verilir

HOMOGENTİZİN TURŞUSU

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndə­rilmə­lidir

İş prinsipi: Kolorimetrik

İstifadəsi: Alkaptonuriyanın diaq­nos­tikasında istifadə olunur. Homo­gentizin turşusu, tirozin metobo­liz­mində əmələ gələn aralıq məhsuldur. Homogentizin-oksidaza fermenti ça­tışmazlığının səbəb olduğu alkapto­nuriya xəstəliyində bütün toxu­ma­larda homogentizin trşusu toplanır. Askorbin turşusu, salisilat, gentizin turşusu və L-dopa yalançı pozitiv nəticələrə səbəb ola bilər

HOMOSİSTEİN

Sinonim: Hcy

Nümunə növü: EDTA-lı  plazma

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 250 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nümunə alındırdan sonra plazma hemolizə uğramadan təcili ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

Xəstənin hazırlanması: Nümunə acqarına götürülməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens: μmol/L

Yaş Normal Şübhəli Yüksək
<15 yaş <8.0 8.0-10.0 >10.0
15-65 yaş <12.0 12.0-15.0 >15.0
>65 yaş <16.0 16.0-20.0 >20.0

İstifadəsi: Plazmadakı total homo­sis­tein səviyyəsi kardiovaskuliyar xəs­təliklər üçün sərbəst risk fak­torudur. Genetik mutasiyalar və ya esensial vitamin kofaktorlarındakı çatışmazlıq ferment funksiyalarına təsir edərək homosisteinin səviyyə­sini artırır. Homosistein səviyyəsi yüksək olan şəxslərdə ateroskleroz və trombemboliya riski yüksək olur. Həmçinin qanda və sidikdə homo­sistein səviyyəsinin artmış olduğu anadangəlmə metobolizm pozğun­luğu olan homosis­teinuriyanın diaq­nos­tikasında da istifadə olunur. Vita­min B12 çatışmazlığı, yaş və siqaret istifadəsi homosistein səviyyəsini artırır, fol turşusunun istifadəsi ilə homosistein səviyyəsi azalır

HOMOSİSTİN

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: Soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndəril­məlidir. Askorbin tur­şusu interferensiyaya səbəb oldu­ğun­dan, son 48 saat ərzində C vita­mini istifadə olunmamalıdır

İş prinsipi: Kolorimetrik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Homosistinuriyanın təyi­nində istifadə olunur. Həmçinin ge­ne­ralizə olunmuş aminoasi­duri­ya­lar­da da sidikdə homosistinin səviyyəsi yüksələ bilər

HOMOVANİLİN TURŞUSU

Sinonim: HVA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­ri­nə yığılmalıdır. 6N HCl üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

24 saatlıq sidik 3-5 yaş 1.4-4.3 mg/gün
6-12 yaş 2.1-4.7 mg/gün
13-15 yaş 2.4-8.7 mg/gün
<15 yaş 1.4-8.8 mg/gün

İstifadəsi: Dofaminin major ter­mi­nal metabolitidir. Feoxromasitoma, neyroblastoma və qanqlio­blas­to­ma­nın diaqnoz və müşahidəsində isti­fadə olunur. 24 saatlıq sidikdə müa­yinəsi daha optimal nəticə verir

HpSA (HELİCOBACTER PYLORİ ANTİGENİ)

Sinonim: HpSA

Nümunə növü: Nəcis

Nümunə qabı: Təmiz ağzı qapaqlı qab

Nümunə miqdarı: 20 g (qoz böyük­lüyündə)

İş prinsipi: EIA

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Böyüklərdə H.pylorinin tə­yini və müalicədən sonrakı eradi­ka­syasının müşahidəsində istifadə olu­nur. H.pylori, qastrit, mədə və on­ikibarmaq bağırsaq xoraları və mədə xərçənginə səbəb ola bilər. Qeyri-in­vazif  test olduğu üçün müalicəyə ca­vabın müşahidəsi məqsədilə üstün­lük verilir

HPT (HAPTOGLOBİN)

Sinonim: HPT

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 30-200 mg/dL

İstifadəsi: İn vivo hemolizin tə­yinində istifadə olunan kəskin faza zülalıdır. Kəskin və xroniki iltihabi proseslər, neoplastik xəstəliklər, kor­tikosteroid müalicəsi və biliar obst­ruksiyalarda serumda HPT-nin miq­darı artır, in vivo hemoliz (hemo­qlo­binopatiyalar, eritrosit membran de­fektləri, autoimmun hemolitik xəs­təliklər, mexaniki hemoliz, hiper­splenizm), qaraciyər xəstəlikləri, es­te­rogen müalicəsi, hamiləlik və oral kontraseptiv istifadəsi  zamanı isə bu göstərici azalır

HPV PZR və GENOTİP TƏYİNİ

Sinonim: Human papilloma virus

Nümunə növü:  Şübhəli lezyondan tam­ponla alınmış material (quru və­ziyyətdə) və ya biopsiya materialı (ste­­ril qabda, fizioloji məhlul işəri­sində, soyuq şəraitdə göndəril­mə­lidir)

İş prinsipi: PZR və hibridizasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin qanla kontaminasiyası və uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Servikal xərçənglər, ser­vi­kal intraepitelial neoplaziyalar (CN) və Condylomata acuminata zamanı HPV-nin təyin olunmasında istifadə olunur. Ehtiyac olduqda tapılmış virusun tipi də təyin oluna bilər. HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33 və 35 tipləri təyin oluna bilər

hs-CRP (C-REAKTİV PROTEİN)

Sinonim: CRP

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Türbidimetrik

Referens: <3 mg/L

İstifadəsi: Qeyri spesifik kəskin faza reaktantıdır. İnfeksiya və iltihabi proseslərin qiymətləndirilməsində is­ti­fadə olunur. CRP virus və spiroxet mənşəli infeksiyalar zamanı artma­dı­ğından, xüsusilə bakterial infek­si­yaların təyinində çox əhəmiyyətlidir. CRP-nin yüksəlməsi koronar ürək xəstəliyi riskinin erkən göstəricisi olduğundan, bu riskin skrininqi məqsədilə də istifadə olunur

HSV PZR

Sinonim: Herpes simplex PZR

Nümunə növü:  BOM, ağız ətrafı və ya genital leziyondan tamponla alın­mış material

Nümunə qabı: Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM), gelsiz quru sınaq şüşəsi (tampon materialları)

Nümunə miqdarı: 1mL

İş prinsipi: PZR

İstifadəsi: Şübhəli dəri lezyonları olan və ya virus ensefaliti yaxud me­nengiti olan xəstələrdə HSV-nin tə­yinində is­ti­fadə olunur. Nəticə po­zi­tiv çıxan hal­larda lazım gələrsə.  1-ci və 2-ci tipin differensiasiyası apa­rılır

HSV TİP-1 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Herpes simplex tip I IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), Gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (seum), IFR (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: He­mo­liz, lipemiya, sarılıq və konta­minasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və əvəl­lər keçirilmiş HSV tip-1 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn antici­sim­ləri müəyyən edir. Tez-tez gingivos­to­matit, herpes labialis, keratit, kon­yuktivit və vezikulyar lezyonlara sə­bəb olur. Müalicə olunmayan herpes ensefaliti və yenidoğulmuşların her­pes infeksiyası 70% hallarda  fatal nə­ticələnir. HSV infeksiyasında anti­virus müalicəsi mühüm olduğundan erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HSV TİP-2 ANTİCİSİMLƏRİ IgM və IgG

Sinonim: Herpes simplex tip II IgM və IgG

Nümunə növü: Serum, BOM

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi (serum), gelsiz düz sınaq şüşəsi (BOM)

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: EIA (serum), IFA (BOM)

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq və kontaminasiya

İstifadəsi: Yaxın zamanlarda və ya əvəllər keçirilmiş HSV tip-2 in­fek­si­yasına qarşı əmələ gələn anti­cisim­ləri müəyyən edir. HSV tip 2 genital herpesə səbəb olur. Doğuş zamanı anadan uşağa yoluxma ehtimalı ilə əlaqədar olaraq erkən diaqnoz çox əhəmiyyətlidir

HUMAN CHORIONIC GONADOTROPIN (BETA-hCG)

Sinonim: β-hCG; Human chorionic gonadotropin; Hamiləlik testi

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: ECLIA / MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens:

Qadın <12 yaş 2 mIU/mL
>12 yaş 6 mIU/mL
Kişi <2 mIU/mL

İstifadəsi: Hamiləliyin təyini, ekto­pik (uşaqlıqdan kənar) hamiləlik süb­həsinin qiymətləndirilməsi və in vitro fertilizasiya xəstələrinin müşa­hidəsində istifadə olunur. Həmçinin mol hidatiform, koryo karsinoması, xayaların şişləri, yumurtalığın rü­şeym hüceyrəli şişlərinin qiymət­ləndirilməsi və müşahidəsində də istifadə olunur

HUMAN PAPILLOMA VİRUS (HPV PZR və GENOTİP TƏYİNİ)

Sinonim: Human papilloma virus

Nümunə növü:  Şübhəli lezyondan tam­ponla alınmış material (quru və­ziyyətdə) və ya biopsiya materialı (ste­­ril qabda, fizioloji məhlul işəri­sində, soyuq şəraitdə göndəril­mə­lidir)

İş prinsipi: PZR və hibridizasiya

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin qanla kontaminasiyası və uzun müddət otaq temperaturunda qalması

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Servikal xərçənglər, ser­vi­kal intraepitelial neoplaziyalar (CN) və Condylomata acuminata zamanı HPV-nin təyin olunmasında istifadə olunur. Ehtiyac olduqda tapılmış virusun tipi də təyin oluna bilər. HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33 və 35 tipləri təyin oluna bilər

HVA (HOMOVANİLİN TURŞUSU)

Sinonim: HVA

Nümunə növü: 24 saatlıq sidik, birdəfəlik sidik

Nümunə qabı: Asetat turşusu üzə­ri­nə yığılmalıdır. 6N HCl üzərinə yığı­lan sidiklər də qəbul olunur

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası: 24 sa­atlıq sidiyin miqdarı bildirilməlidir

İş prinsipi: HPLC

Referens:

24 saatlıq sidik 3-5 yaş 1.4-4.3 mg/gün
6-12 yaş 2.1-4.7 mg/gün
13-15 yaş 2.4-8.7 mg/gün
<15 yaş 1.4-8.8 mg/gün

İstifadəsi: Dofaminin major ter­mi­nal metabolitidir. Feoxromasitoma, neyroblastoma və qanqlio­blas­to­ma­nın diaqnoz və müşahidəsində isti­fadə olunur. 24 saatlıq sidikdə müa­yinəsi daha optimal nəticə verir

HƏLLOLAN QARACİYƏR ANTİGENİ (AUTOİMMUN HEPATİT PANELİ)

Sinonim: SLA/LP (Soluble liver anti­gen/liver-pancreas antigen), LKM-1 (Liver-kidney microsomes; cyto­chro­me P450 II D6), LC-1 (Cytosolic liver antigen type 1; formiminotransferase-cylodeaminase), AMA-M2 (pyruvate-dehydrogenase-complex)

Nümunə növü:  Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Western Blot

Referens: Nəticədə bildirilir

İstifadəsi: Qaraciyərin autoimmun xəstəlikləri, autoimmun hepatit, bi­rin­cili biliar sirroz və birincili skle­rozlaşan xolangit. Bu proseslərin dif­ferensiasiyasında autoanticisimlər is­ti­fadə olunur. Anti-SLA/LP tək ba­şı­na və ya digər anticisimlərlə birlikdə istifadə oluna bilər. Faktların 30%-də tapılsa da prediktiv dəyəri 100%-ə yaxındır. Üstəlik SLA/LP an­ticisimlərinin hepatit C və digər vi­ral hepatit mənşəli yalançı pozi­tivliyinə rast gəlinmir. LKM-1 an­ticisimləri isə bütün autoimmun hepatitlərin təxminən 1%-də tapılır. LKM-1 anticisimləri nisbətən tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaqlarda daha əhəmiyyətlidir. AMA-M2 titrinin yük­səlməsi isə birincili biliar sirroz üçün xarakterikdir. Bu faktların 96%-də AMA-M2 tapılır. Həmçinin ümumiyyətlə aşağı titrdə olsa da di­gər xroniki qaraciyər xəstəlikləri və proqressiv sistemli sklerozda da AMA-M2 anticisimlərinə rast gəli­nir

HƏLLOLAN TRANSFERRİN RESEPTORU

Sinonim: sTfR

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 300 μL

İş prinsipi: Nefelometrik

Referens: 0.83-1.76 mg/L

İstifadəsi: Dəmir səviyyəsinin qiy­mət­ləndirilməsində dəmir, dəmir bir­ləşdirmə qabiliyyəti və ferritin testi ilə birlikdə istifadə olunur. Xüsusilə sümük iliyi biopsiyası mümkün ol­mayan xəstələrdə dəmir miqdarının qiymətləndirilməsində sTfR səviy­yə­si əhəmiyyətlidir

I (YOD)

Sinonim: I

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: Spektrofotometrik

Referens:

Ciddi dərəcəli çatışmazlıq <2 mg/dL
Orta dərəcəli çatışmazlıq 2-5 mg/dL
Yüngül dərəcəli çatışmazlıq 5-10 mg/dL
Normal yod qəbulu 10-20 mg/dL
Normadan artıq yod qəbulu 20-30 mg/dL
Hədsiz yod qəbulu >30 mg/dL

İstifadəsi: Yeməklər və ya dər­man­larla qəbul olunan iyot miqdarının dəyərləndirilməsində istifadə olunur.   

HEPATİT A ANTİCİSİMİ TOTAL (ANTİ-HAV TOTAL)

Sinonim: Hepatit A anticisimləri– total;  HAV total

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

Nəticə vermə zamanı: 3 saat

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sa­rılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Hepatit A-ya qarşı immunitetin olub-olmadığının qiy­mət­lən­dirilməsində istifadə olunur

HEPATİT A ANTİCİSİMİ IgM (ANTİ-HAV IgM)

Sinonim: Hepatit A anticisimi IgM; HAV IgM

Nümunə növü: Serum

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 400 μL

İş prinsipi: MEIA

Nümunədən imtina səbəbləri: Həd­dindən artıq hemoliz, lipemiya, sarılıq

Referens: Neqaiv

İstifadəsi: Kəskin HAV infeksiya­sının diaqnostikasında istifadə olu­nur. 15-45 günlük inkubasiya döv­rünü keçdikdən sonra simptomların üzə çıxması ilə birlikdə qanda tapılır və adətən pozitivlik 3-6 ay davam edir

HEPARİN KOFAKTOR ANALİZİ (ANTİTROMBİN III)

Sinonim: AT III; Heparin kofaktor çalışması

Nümunə növü: Sitratlı plazma

Nümunə qabı: Mavi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

Nümunənin alınma qaydası: Nü­mu­nə alındıqdan sonra plazma he­mo­lizə uğramadan dərhal ayrılmalı və soyuq şəraitdə göndərilməlidir

İş prinsipi: Koaqulometrik

Nümunədən imtina səbəbləri: Uy­ğun olmayan qan/antikoaqulyant nis­bəti, laxtalı, hemolizli, heparinli nü­munələr

Referens:

< 3 ay 35-125%
>3ay 70-125%

İstifadəsi: AT III çatışmazlığı hi­per­koaquliyasiyaya səbəb olan faktor­lar­dan biridir. AT III azlığı genetik (auto­som dominant) və ya qaza­nılmış sə­bəblərlə əlaqədar ola bilər. Ağır sirroz, DIC, ağciyər emboliyası və cərrahi əməliyatlar qazanılmış səbəblərdəndir. Fərdi və ya irsi trombemboliya xəs­tə­liyi olanlarda və yetərsiz heparin müa­li­cəsi zamanı  AT III səviyyəsi təyin olunmalıdır

HEMOSİDERİN

Nümunə növü: Birdəfəlik sidik

Nümunə miqdarı: 5 mL

Nümunənin alınma qaydası:  Nü­munə soyuq şəraitdə saxlanılmalı və göndərilməlidir

İş prinsipi: Kimyəvi + Mikroskopik

Referens: Neqativ

İstifadəsi: Plazmadakı sərbəst he­mo­qlobinin miqdarının yüksək olma­sı və bununla əlaqədar hemopeksin və haptoqlobulin səviy­yə­lərinin azal­ması sidikdə hemosiderin tapılma­sına səbəb olur. Hemo­siderinuriya adə­tən intravaskuliyar hemolizlə əla­qəli olur. İntravas­kuliyar hemolizə sə­bəb olan anemiyalarda və hemo­xromatozda hemosiderinuriya baş verir

HEMOQRAM (TAM QAN SAYILMASI)

Sinonim: Complete blood count; CBC; Hemoqram, qanin ümumi analizi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Cell counter (hüceyrə sayılması)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalı olması

İstifadəsi: Hematoloji xəstəliklər, kəs­kin və xroniki infeksiyalar, əmə­liy­yatdan əvvəl və s. hallarda istifadə olunur. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat verir

HEMOQLOBİN S MUTASİYA ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Qırmızı qapaqlı sı­naq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

İş prinsipi: PZR

HEMOQLOBİN ELEKTROFOREZİ

Sinonim: Hb elektroforezi

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2mL

İş prinsipi: β-talasemiya və hemo­qlobinopatiyalar üçün birinci addım skrininq test kimi elektroforez üsulu nə qədər geniş istifadəsi  olunsa da,  HPLC üsulu ilə aparılan analizlərin həm həssaslığı, həm də dəqiqliyi çox yüksək olduğundan bu üsul tövsiyə olunur. Xüsusi istəkdən asılı olaraq və ya HPLC ilə əldə olunan nəticə­lərin dəqiqləşdirilməsi məqsədi ilə lazım gəldikdə aqaroza gel üsulu da istifadə olunur

Referens:  % -lə:

HbA2 HbF HbS HbA
<7 gün <4.0 69.0-85.0 <1.5 15.0-30.0
1 Həftə- 1ay <4.0 69-0-85.0 <1.5 20.0-40.0
2- 6 ay <4.0 69.0-85.0 <1.5 25.0-95.0
7 ay-1 yaş <4.0 69.0-85.0 <1.5 87.0-98.0
2-3 yaş <4.0 2.0 <1.5 94.0-98.0
>3 yaş <4.0 2.0 <1.5 94.0-99.0

İstifadəsi: Talasemiya və digər he­mo­qlobin variasiyalarının təyinində istifadə olunur

HEMOQLOBİN A2

Sinonim: HbA2

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 2 mL

İş prinsipi: HPLC

Referens: <4%

İstifadəsi: Talasemiyanın təyinində istifadə olunur. HbAmiqdarı dəmir çatışmazlığının təsirinə məruz qala bilər. Βeta-talasemiya və meqa­lo­blas­tik anemiyada HbAsəviyyəsi artır, dəmir çatışmazlığı, eritroley­kemiya, HbH xəstəliyi, δ-talasemiya və βδ-alasemiyada isə azalır

HEMOQLOBİN A1C (QLUKOHEMOGLOBİN)

Sinonim: HbA1C; Hemoglobin A1C

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 200 μL

İş prinsipi:Turbidimetrik

Referens: %4.5-5.7

İstifadəsi: Diabetes mellitusun uzun müddətli müşahidəsində istifadə olu­nur. Son 6-8 həftə müddətində qan­dakı ortalama qlükoza konsen­tra­si­yasını göstərir. Eritrositlərin öm­rü­nün qısaldığı qeyri stabil hemo­qlo­binlərin mövcud olması (Hb SS, Hb CC, Hb SC və s.) və digər hemolitik anemiyalar yalnış aşağı nəticələrə səbəb ola bilər. Dəmir çatışmazlığı eritrositlərin ömrünü uzadaraq yalnış yüksək nəticənin əldə edilməsinə səbəb ola bilər

HEMOQLOBİN

Sinonim: Hb

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 1 mL

İş prinsipi: Hüceyrə sayılması (Cell counter)

Nümunədən imtina səbəbləri: Nü­munənin laxtalanmış olması

Referens:

Göbək ciyəsi qanı 13.5-20.0 g/dL
Erkən doğulmuş uşaqlarda 13.5-20.0 g/dL
<7 gün 14.5-22.5 g/dL
7 gün-1 ay 13.5-20.5 g/dL
Kişi Qadın
2-3 ay 10.0-14.5 g/dL 10.0-14.0 g/dL
4-6 ay 9.5-13.5 g/dL 9.5-13.5 g/dL
7 ay-3 yaş 10.5-13.5 g/dL 10.5-13.5 g/dL
4-5 yaş 11.5-13.5 g/dL 11.5-13.5 g/dL
6-12 yaş 11.5-15.5 g/dL 11.5-15.5 g/dL
13-15 yaş 13.0-16.0 g/dL 12.0-16.0 g/dL
16-50 yaş 13.5-17.5 g/dL 12.0-16.0 g/dL
>50 yaş 14.0-18.0 g/dL 13.0-17.0 g/dL

İstifadəsi: Anemiya, qan itkisi, po­listemiya və digər vəziyyətlərin qiy­mətləndirilməsində istifadə olunur. Polistemiya, idman, hemokon­sentra­siya (dehidratasiya, yanıq, həddən artıq qusma,  bağırsaq obstruksiyası və s.) və yüksəklik Hb miqdarında artıma səbəb ola bilər, anemiya za­manı və uzanmış vəziyyətdə Hb azalır. Saat 17.00-07.00 arasında və yeməkdən sonra Hb miqdarında 10% enmə müşahidə oluna bilər. Həm­çinin qan alarkən turnanın uzun müddət qalması yanlış yüksək nəticələrə səbəb ola bilər

HEMOFİLİYA B ƏLAQƏ ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, IX faktorun səviyyəsi

Ailə üzvləri: Testin hansı şəxs üçün istənildiyindən asılı olaraq, aparı­la­caq tədqiqatlar çərçivəsində ailə üzv­lərindən kimlərin analizə cəlb oluna­cağına nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qərar verilir

İş prinsipi: PZR-RFLP-VNTR

Nümunədən imtina səbəbləri: He­moliz, laxta, uyğun olmayan sınaq şüşəsinə qan alınması

İstifadəsi: Hemofiliya B, IX fak­to­run çatışmazlığı ilə əlaqəli hemor­ra­gik xəstəlikdir. X ilə əlaqəli resessiv irsilik nümayiş etdirir. Rast gəlmə tez­liyi hemofiliya A-ya nisbətən daha azdır. Xəstəlik X xromosomu üzərində olan IX faktor genində baş verən mutasiyalarla əlaqəli olduğu üçün oğlan uşaqlarında müşahidə edi­lir. Xəstənin anasından aldığı allel, bağlantı analizi deyilən dolayı metod ilə təyin olunur. Mutasiyası təyin olunmuş xəstə ailələrinə pre­natal diaqnoz və/və ya daşıyıcılıq di­aq­nozuna kömək məqsədi ilə dolayı analiz tətbiq oluna bilər. (Bax He­mo­filiya A intron 22 inversiya ana­lizi)

HEMOFİLİYA A ƏLAQƏ ANALİZİ

Nümunə növü: EDTA-lı tam qan

Nümunə qabı: Bənövşəyi qapaqlı sınaq şüşəsi

Nümunə miqdarı: 5 mL

Lazımi məlumatlar: Nəsil ağacı və ətraflı ailə məlumatları, VIII fak­torun səviyyəsi

Ailə üzvləri: Testin hansı şəxs üçün istənildiyindən asılı olaraq, aparı­la­caq tədqiqatlar çərçivəsində ailə üzv­lərindən kimlərin analizə cəlb oluna­cağına nəsil ağacı araşdırıldıqdan sonra qə